femina
femina, a female, woman
fēmina, ae, f.: a woman, 1.364.
fēmĭna, ae, f. [from fe-, fev-, = Gr. φύ-ω, to produce; whence: fetus, fecundus, faenus, felix; cf. Sanscr. bhuas, bhavas, to become; Lat. fi-o, fu-turus], a female.
- I Lit.
- A Of human beings, a female, woman (cf.: uxor, mulier, matrona; conjux, marita): ut a prima congressione maris et feminae ... ordiar, Cic. Rep. 1, 24: et mares deos et feminas esse dicitis, id. N. D. 1, 34, 95: ambiguus fuerit modo vir, modo femina Sithon, Ov. M. 4, 280; cf. Lucr. 4, 819: in claris viris et feminis, Cic. Tusc. 1, 12, 27: pulchritudine eximiā femina, id. Div. 1, 25, 52: feminae notitiam habere, Caes. B. G. 6, 21 fin.: naturam feminarum omnem castitatem pati, Cic. Leg. 2, 12, 29; cf. id. Rep. 3, 10 fin.: bona, id. Phil. 3, 6, 16; cf.: praestantissima omnium feminarum, id. Fam. 5, 8, 2: sanctissima atque optima, id. Phil. 3, 6, 16: probatissima, id. Caecin. 4, 10: primaria, id. Fam. 5, 11, 2: decreta super jugandis feminis, Hor. C. S. 19: varium et mutabile semper femina, Verg. A. 4, 570: tunc femina simplex, the female character undisguised, Juv. 6, 327.—Adj.: inter quas Danai femina turba senis, Prop. 2, 31 (3, 29), 4.—Applied as a term of reproach to effeminate men, Ov. M. 12, 470; Sil. 2, 361; Suet. Caes. 22; Just. 1, 3; Curt. 3, 10 fin. al.—
- B Of beasts, a female, she: (bestiarum) aliae mares, aliae feminae sunt, Cic. N. D. 2, 51, 128: lupus femina feta repente, Enn. ap. Serv. Verg. A. 2, 355, and ap. Non. 378, 18 (Ann. v. 70 and 73 ed. Vahl.); cf.: habendas triduum ferias et porco femina piaculum pati (shortly before, porca), Cic. Leg. 2, 22, 57: sus, Col. 7, 9, 3: anas, Plin. 29, 5, 33, § 104: anguis, Cic. Div. 1, 18, 36; 2, 29, 62: piscis, Ov. A. A. 2, 482; Plin. 9, 50, 74, § 157; Ov. M. 2, 701.—
- II Transf., in the lang. of nat. hist., of plants and minerals: mas in palmite floret, femina citra florem germinat tantum spicae modo, Plin. 13, 4, 7, § 31; ib. § 34; so of other plants, id. 16, 33, 60, § 139; 16, 34, 62, § 145: 21, 10, 32, § 58 et saep.: in omni genere (carbunculorum) masculi appellantur acriores, et feminae languidius refulgentes, Plin. 37, 7, 25, § 92; of the loadstone, id. 36, 16, 25, § 128.—In mechanics, cardo femina, different from cardo masculus (v. cardo, 2), Vitr. 9, 9 med.—
- III In gram., the feminine gender, Quint. 1, 6, 12; 1, 4, 24.
fēmina, ae, f. (eig. die »Säugende«, zu Wurzel *dhē(i) –, säugen), dah. jedes Geschöpf weiblichen Geschlechts (Ggstz. mas), I) eig.: a) v. Menschen, das Weib, die Frau (in bezug auf das Geschlecht, während mulier die Frau, insofern sie das ständige Alter erreicht hat, mannbar ist, gleichviel ob verheiratet od. nicht), Cic. u.a.: femina Ligus, eine Ligurerin, Tac.: femina turba, weiblicher, Prob. – als Schimpfwort gegen einen weibischen Menschen, wie Weib, Curt. u.a. (s. Mützell Curt. 6, 11 [41], 3. Drak. Sil. 2, 361). – b) v. Tieren, das Weibchen, Cic. u.a.: attrib., agnus f., Lex vet. bei Gell.: anguis f., Cic.: canis f., eine Hündin, Plaut. u. Varro: lupus f., Enn. fr.: porcus f., Cic. – c) v. Pflanzen u. Edelsteinen, Plin. – II) übtr.: a) als gramm. t. t., das weibliche Geschlecht (Ggstz. mas, masculinus), Quint. 1, 4, 24; 9, 3. § 6 u. 63. – b) als t. t. der Baukunst, tornus femina, eine kreisförmige Falzpfanne (Ggstz. tornus masculus, ein kreisförmiger Falz), Vitr. 9, 8, 11. – ➳ Dat. Plur. fēminābus, Corp. inscr. Lat. 8, 9108.
qui diligit ~am mente
de foeminis quae quinquennes concipiunt
in eodem monasterio quaedam erat ~a sanctimonialis
quod ‥ laici, clerici, viri ac ~ae certatim facere consuerunt
cuidam religiosae sanctae conversationis monialis ~ae
tenet quaedam ~a de Hugone j virgam quam unus soch[emannu ]s tenuit de rege E.
utrum assumendum sit a Deo natura hominis de patre et matre, sicut alii sunt homines, aut de viro sine ~a aut de ~a sine viro
sectam sufficientem de masculis et ~abus que hoc testatur
juratores dicunt quod C. visa fuit a iiij ~abus que dixerunt quod violata fuit
j garcioni et iij ~abus iij s.
quod ex genere Adae et de virgine ~a Deum oporteat assumere hominem
quod sit masculus aer / femina sentit humus
Esmoda tota ~a Toli vicecomitis
Elded ~a Osuuold tenuit de episcopo
est de feodo suae ~ae
has terras tenet P. ‥ in maritagio ~ae suae
~a non habet appellum versus aliquem nisi de morte viri sui vel de rapo
hii sunt testes ‥ Ela ~a Tristram et Aviz filia ejus
dedit michi ‥ xx s. ‥ in gersumam et Cecilie ~e mee unam cappam de precio v s.
si hujusmodi tenens ~a sola fuerit et decesserit sine legitimis vel legitimo, fiat de bonis suis ut de bonis viri uxorem non habentis
quedam signa dicuntur masculina, quedam feminina, et planete similiter. et hec nomina sunt translata planetis et signis figurative, quia masculus est majoris virtutis et ~a minoris
flosmas, quam Latini barbastum dicunt. duo sunt genera, masculina et ~a. ~a vero folia habet similia cauliculo
in ere nostro est masculus et ~a, ex quibus oritur ille qui dicitur genitus
fēmĭna, (7) æ, f. , femme : Cic. Div. 1, 52, etc. || femelle : Cic. Nat. 2, 128 ; porcus femina Cic. Leg. 2, 57, truie ; — anas Plin. 29, 104, cane || [fig.] : carbunculi masculi et feminæ Plin. 37, 92, escarboucles, mâles et femelles ; femina cardo Vitr. Arch. 9, 9, mortaise où sʼengage le tenon || [gramm.] genre féminin : Quint. 1, 4, 24 ; etc.
➳ dat. pl. feminabus CIL 8, 9108.
- 1. vrouw;
- 2. (v. dieren) wijfje; / attrib. vrouwelijk; wijfjes-, vrouwtjes- [lupus; palma].
Si Femina maritum, aut maritus Feminam accepit, illud conjugium dissolvatur.
Quidam vir nomine Petranus, quadam nocte, dum sua Femina dormiebat, etc.Occurrit iterum in Tabulariis Majoris-Monasterii, S. Vincentii Cenoman. etc. in Addit. ad Leg. Aleman. § 21.
De eo quod credunt quia feminæ lunam commendent, quod possint corda hominum tollere juxta paganos.
Fadæ. Burchard. Wormat. Decret. edit. Colon. ann. 1548. pag. 198 :
Credisti.... quod sint Agrestes Feminæ, quas silvaticas vocant, quas dicunt esse corporeas, et quando voluerint ostendant se suis amatoribus, et cum eis dicunt se oblectasse, et item quando voluerint abscondant se et evanescant.
Brusseltom. 1. de Feudorum usu pag. 223. ex Regesto magnorum dierum Campaniæ :
Cum quidam in villa Meldensi in justitia domini Regis murtratus fuisset et relicta ipsius multrati Femina de Corpore Abbatis et Conventus S. Pharaonis Meldensis tanquam suspecta de multro prædicto capta detineretur in prisione domini Regis ; petebant Abbas, et Conventus, nomine dictæ Ecclesiæ dictam feminam seu curiam de ipsa sibi reddi.
Femme Franchedicitur in Consuet. Camerac. tit. 1. art. 6. ea quæ feudum possidet ante nuptias acquisitum, vel quod hæreditario jure post nuptias ei obvenit.
Dilectus et fidelis meus Symon de Joinville in præsentia mea recognovit se dedisse Ermeniardi uxori suæ in dotalitium medietatem omnium, quæ de me tenebat. Ego vero ad preces ejusdem Ermeniardis et petitionem Symonis ipsam in ligiam Feminam de medietate prædicta recepi.
Inveni in breve senioris mei quod pater suus ei dimisit Femina Ludinia, qui fuit parentes istius parentelæ, quem ego prosequor... Unde advenit ista Femina Ludinia in isto breve, qui fuit soror abiæ tuæ.Haud scio an nomen sit proprium, an accersenda sit hæc vox a
Ludicesquæ meretrices significat in Gloss. Isid.
Feminæ ad opus Regis servientes, in Capitul. 2. Caroli M. ann. 813. cap. 19.
Dame d'honneur.
Pro drapis lanæ pro Regina et Feminis suis. apud Dom.xiii lib.xx.xxiiii. sol.iii. den
Brusseltom. 1. de Feudorum usu pag. 470. ex Rotulo anni 1255.
Femme de Péchié, Meretrix, scortum, in Lit. remiss. ann. 1386. ex Reg. 130. Chartoph. reg. ch. 109.
Le suppliant avoit transporté un petit lit garni de la maison d'une Femme de péchié. Aliæ ann. 1459. in Reg. 188. ch. 209 :
Le suppliant trouva une jeune Femme de péchié à laquelle il donna certaine somme d'argent, pour venir coucher avec lui. Une femme de mal recapte ou petit gouvernement,eadem notione, in Lit. remiss. ann. 1458. ex Reg. 187. ch. 309. Vide Recaptare.
Femina Communis. Vide Haltaus. Glossar. German. col. 484. voce
Frauen-Haus.
Perrinet Danisy trouva Perrinet de la Croix hostellaint et tavernier, qui parloit moult injurieusement à une Femme de vie, appellée Jeannete d'Orléans, qui se hébergoit, quant il lui plaisoit en l'hostel dudit Perrinet de la Croix, et aussi faisoient toutes les autres Femmes de vie, quivenoient audit lieu. Femme de joye,appellatione etiam nunc usitata, dicitur in aliis Lit. ann. 1383. ex Reg. 124. ch. 312. De earum vestitu agunt Literæ remiss. ann. 1405. in Reg. 160. ch. 27 :
Icelle Jehannette leur sembloit fermement bien femme dissolue, pour ce qu'elle avoit sa robe lassée au costé et vestue, comme Femmes communes se vestent.
hominiumrecipiente, in Instrumento ann. 1216. apud Lobinellum tom. 2. Hist. Britan. pag. 273 :
Dominus Rex... recepit Bl. Comitissam de eodem ComitatuVerum non ubique usitata hæc formula : apud anglos quippe(Campaniæ) in Feminamsuam sicut de Ballio, et postea Th. filium ejus salvo ballio matris sue de eodem Comitatu in hominem recepit nullo contradicente.
homagiumfeminarum aliis quam hominum concipitur verbis ; neque enim femina dicet domino, inquit Littleton. sect. 87 :
Jeo deveigne vostre Feme, pur ceo que n'est convenient que Feme dira, que ele deviendra Feme à aucun home, fors que à sa baron, quant ele est espouse.Vide Hominium.
fēmina ae, f
- FE-, a female, woman: primaria, lady, T.: pudicissima: decreta super iugandis Feminis, H.: varium et mutabile semper Femina, V.: feminā duce exurere coloniam, Ta.: tu mihi femina semper, i. e. unmanly, O.: reparata est femina, the female sex, O.—Of beasts: aliae mares, aliae feminae sunt: dabitur femina tauro, O.: femina anguis.
-
…modo libertas quae velit ira loqui. ferte per extremas gentis et ferte per undas, qua non ulla meum femina norit iter vos remanete, quibus facili deus annuit aure, sitis et in tuto semper amore pares. in…
Propertius, Elegies
-
…mansit ; inque brevi spatio superorum numine saxa missa viri manibus faciem traxere virorum, et de femineo reparata est femina iactu. Inde genus durum sumus experiensque laborum et documenta damus qua simus origine nati. Cetera diversis tellus animalia…
Ovid, Metamorphoses
-
…et desolatas agere alta silentia terras, Deucalion lacrimis ita Pyrrham adfatur obortis O soror, o coniunx, o femina sola superstes, quam commune mihi genus et patruelis origo, deinde torus iunxit, nunc ipsa pericula iungunt ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…anguibus domi comprehensis haruspices convocavit qui cum respondissent, si marem emisisset, uxori brevi tempore esse moriendum, si feminam, ipsi ; aequius esse censuit se maturam oppetere mortem quam P. Africani filiam adulescentem ; feminam emisit ,…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…tueri possit liberum nostrorum pueritiam contra improbitatem magistratuum mater, credo. scilicet magno praesidio fuit Anniae pupillae mater, femina primaria minus illa deos hominesque implorante iste infanti pupillae fortunas patrias ademit. tutoresne defendent perfacile vero apud istius modi…
Cicero, in Verrem
-
…veneni dicerentur ; nulli enim sunt adhuc nominati. sed non dubito quin sint pergraves, qui primum sint talis feminae familiares, deinde eam provinciam susceperint ut in balneas contruderentur, quod illa nisi a viris honestissimis ac plenissimis dignitatis…
Cicero, pro Caelio
-
…habeat mulier cur virgini Vestali sit heres, non sit matri suae cur autem, si pecuniae modus statuendus fuit feminis, P. Crassi filia posset habere, si unica patri esset, aeris milliens salva lege, mea triciens…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…, si feminam, ipsi ; aequius esse censuit se maturam oppetere mortem quam P. Africani filiam adulescentem ; feminam emisit, ipse paucis post diebus est mortuus. irrideamus haruspices, vanos, futiles esse dicamus, quorumque disciplinam…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…quanto semper tu et studio et officio in meis rebus fuisti. hanc meam voluntatem ad matrem tuam, optimam feminam tuique amantis simam, detuli. si quid ad me scripseris, ita faciam, ut te velle intellexero ;…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…modo ut domus tua tota, sed ut cuncta civitas me tibi amicissimum esse cognosceret. itaque et praestantissima omnium feminarum, uxor tua, et eximia pietate, virtute, gratia tui Crassi meis consiliis, monitis, studiis actionibusque…
Cicero, Epistulae ad Familiares