oleum
oleum, oil, olive-oil
- I Lit., Cato R. R. 64 sq.; Varr. R. R. 1, 55; Col. 12, 50; Plin. 15, 6, 6, § 21; Lex. Thor. lin. 95 Rudorff. p. 191: instillare oleum lumini, Cic. Sen. 11, 36: juventus Nudatos umeros oleo perfusa nitescit, Verg. A. 5, 135; Ov. Tr. 3, 12, 21: ungere caules oleo meliore, Hor. S. 2, 3, 125; Inscr. Orell. 748: BALNEVM CVM OLEO GRATVITO DEDIT, ib. 3738. —As a fig. of softness, gentleness: oleo tranquillior, quieter, gentler, stiller than oil, Plaut. Poen. 5, 4, 66 (1239).—Prov.: oleum et operam perdere (alluding to nocturnal labors), to lose one's time and trouble, to spend them in vain, Plaut. Poen. 1, 2, 119 (328); Cic. Fam. 7, 1, 3: ne et opera et oleum philologiae nostrae perierit, id. Att. 2, 17, 1; cf.: ante lucem cum scriberem contra Epicureos, de eodem oleo et operā exaravi nescio quid ad te, id. ib. 13, 38, 1: petit hic (labor) plus temporis atque olei plus, Juv. 7, 99: oleum addere camino, to add oil to the fire, i. e. to aggravate an evil, Hor. S. 2, 3, 321 (cf. the Gr. πίττῃ καὶ ἐλαίῳ πῦρ κατασβεννύναι).—
- II Trop.
- A The palaestra (from the use of oil to anoint the bodies of wrestlers): ego eram decus olei, Cat. 63, 65.—
- B Transf., literary contests or rhetorical exercises: genus verborum nitidum, sed palaestrae magis et olei, quam hujus civilis turbae ac fori, more proper for exercises in the school or for disputations, than for use in public, Cic. de Or. 1, 18, 81.—
- C (In eccl. Lat.) The spirit, inspiration: unxit te Deus oleo exultationis, Vulg. Heb. 1, 9; id. Isa. 61, 3.
oliva ‥ et hoc ~um, i. liquor qui de fructu exprimitur
~um quando simpliciter ponitur pro ~o olive intelligitur
patria vini ~ique experta relicta Italiam petunt
ad premendum ~um
utpute non oleum nec vinum Fresia fundit
~um,ele
ecce comparat hic Jeronimus Spiritum ~o, hominem Christum aque
per libram magnam deberent venderi [sic ] omnia liquida, sc syrupos, †olera [l. olea ] et, hujusmodi
~um, ~i multa sunt genera
vitare debetis ‥ olium nimium, frequentacionem balnei
nardus ‥ in caldarium mittitur et coquitur usque ad pinguedinem et cocleario desuper tollitur ~um
~um nucum [] oyle of notes Trevisa
ydroleon fit ex ~o olivarum et aqua, ita ut sint ij partes aque et tertia ~i
dissolventur in colorem viridem instar ~i olive
~um amarissimum, i. de succo majorane ‥ ~um amigdalinum ‥ ex amigdalis amaris ‥ ~um mirtinum, i. ~um mirte agrestis ‥ ~um violacium, i. ~um ex floribus violarum. ~um catholicum, i. ~um herbe catholice, i. allipiados ‥ ~um sinapinum, i. ~um sinapis
in ~o allecis ad carectas ex harnesia emendanda et reparanda
~um de scorpionibus et de scarabeis et de lumbricis terre
injunctum est Thome Herynger ne faciat ~um post festum Natalis Domini infra domum ubi nunc moratur, ‥ quia omnes tenentes ville graviter conqueruntur quod talis gravis odor procedit de infusione ~i quod nullus possit adire ibidem absque periculo
mirmicelion, i. ~um formicarum
~um de ovis
~um citrinum petroleum, id est oriens ex petra, comburit quicquid occurrit si rite preparetur
possumus artificialiter componere ignem comburentem, sc. ‥ ex ~o petroleo rubro et aliis
in precio duarum lagenarum ~i benedicti, prec’ lagene xiij s. iiij d., duarum librarum ~i petrolii, prec’ libre v s. iiij d., nimis libre ~i terbentin’ , prec’ viij s.
petroleum, i. ~um de petra
capitulum ~i albi fixi philosophici
sicut ‥ per vias alcimie extrahitur ~um benedictum a lateribus
~um ardens est ~um tartari ad summum gradum correctum
~um vitrioli aurificatum est quod auro dulcoratum est artificiose
~um colcotharinum, est ~um ex vitriolo rubeum
de ~o Sancte Marie ‥ de Sarzinay
cistula ‥ cum ~o Sancte Katerine ‥ et Sancti Nicholai
hoc idem de farris simila et polline simulque crassa ~i pinguedine fecisse memoratur
placentas dulces faciunt de simila et ~o
in ~o esibili empto ij s. vj d.
ut lichinis et lampadibus ecclesiae pinguis ~i liquor oportunus defuisset
ad emendum ~um quo impleantur omnia luminaria illius apostolicae ecclesiae
aecclesia Beatae Virginis Mariae, in qua est ~um in lampade semper ardens
dum pallens studio et marcens oleo ardet utroque / languidus
unam pipam ~i pro lampadibus(
adipem et ~um ignitum in turrim et in milites fundibalis jaculabantur
~um ‥ petroleum
colemma, i. commixtio ~i ex qua luctatores in palestra ungebantur
in ~o allecis(v. 2b supra)
item in ~o empt’ prolez colers etcartharneyse unguend’
ipsa unctio ~i fessis ac dolentibus membris solet adferre levamen
~um regum que dicitur medicina annualis, que anno integro sumi debet
super ‥ egritudines nervorum frigidas ‥ ~um de euforbio est optimum ‥ et ~um philosophorum, i. ~um benedictum
musteolum est quoddam ~um de musco et aliis speciebus aromaticis factum
de ~o lini pro pictura
presbitero licet ‥ facere ~um exorcizatum et infirmis crismam
modo ‥ ~o unctionis in dedicatione ejus emundent
nunc ecclesiae consuetudo tenet ut infirmi ~o consecrato ungantur a presbiteris
damus vobis sanctificatum ~um tribus modis sanctificatum, id est: ~um sanctum et ~um crismatis et ~um infirmorum
crisma sanctificationis et ~um a Fontanensi episcopo ex more accipiat
ecce lapis quem unxit ~o sanctus Jacob [cf. ]Gen. xxviii 18
nec tamen omne ~um ad unctionem sanctificatum chrisma vocatur, sed illud solum quod miscetur cum balsamo ‥ est et alia unctio qua cathecumini et neophyti unguntur ‥ tertia unctio est vero ~um infirmorum
pudicitiae lampadibus et lichinis ~o castimoniae conflagrantibus
cuncti ~o laetitiae signamur
si cor meum ‥ deberet ‥ mollescere ~o vestrae dulcis allocutionis
primo vos pavit Dominus noster ~o misericordie sue
ad corumpendum ~i nostri dulcedinem totam toxicum suum venenatum admiscere non cessat
sermones ‥ suos super ~um mollire satagunt
cujus sermones super ~um sunt molliores
mollito super ~um effluens sermone
~um, lucis vitalis fomentum speciale, quod sperma existit
~um Palestinum est acetum
- 1. (olijf)olie; ➤ sprw.: -um et operam perdere vergeefse moeite doen; -um addere camino olie op het vuur gieten;
- 2. (meton.) worstelschool; ➤ genus verborum palaestrae et -i est past bij een harde confrontatie.
Oleum pro infirmis, Oleum ad chrisma, et
Oleum ad Catechumenos ungendos, ut est in Ordine Romano, et apud Honorium Augustod. lib. 3. cap. 80. 81. 82.
Oleumistud
Sanctum. Vide Honorium Augustod. lib. 3. cap. 81. Gesta Innocentii III. PP. pag. 60. et Durandum lib. 6. cap. 74. n. 21. et seqq.
Chrismale oleum. Hujus Exorcismus perinde exstat in Ordine Romano. Vide præterea Canones Romanor. ad Gallos cap. 8. Capitula Theodori Episc. Cantuar. cap. 20. edit. Acherianæ, et ejusdem Pœnitentiale cap. 3.
Concurrebant Episcopi, Presbyteri, Clericorum et Monachorum greges.... sed et potentes viri, ut benedictum ab eo panem, vel Oleum acciperent.Infra :
Benedicto itaque Oleo universi agricolæ atque pastores tangentes vulnera, certam salutem resumebant.Et paulo post :
Cujus generum et filiam de morte liberavit unctione Olei.Tertullianus ad Scapulam :
Proculum Christianum, qui eum aliquando per Oleum curaverat, requisivit, etc.Sulpitius Severus Dial. 3. cap. 3 :
Non prætermittendum videtur Avitiani Comitis uxoremPaulinus lib. 5. de Vita S. Martini :misisse Martino Oleum quod ad diversas morborum causas necessarium, sicut est consuetudo, benediceret.
Nec sane alterius minor admiratio facti est, Cujus me memorem medicati infusio succi, Et decantati benedictio fecit Olivi. Et quoties pietatis opem medicina poposcit, Disparibus causis par gratia sanctificavit. Namque ut sæpe solent præcauto corde fideles, Vas Oleo oppletum servando ea ducta salutis, Vel justis offerre viris, vel condere sanctis Religione locis, quibus aut operatio præsens, Martyrii emeritos prodit virtute patronos, etc.
Item unum sanctuarium de Oleo S. Andreæ.... Una reliquia de Oleo S. Katharinæ. Oelle d'olive,in Lit. remiss. ann. 1448. ex Reg. 179. Chartoph. reg. ch. 300.
Oille d'olive, in Pedag. Peron. ex Chartul. 21. Corb. fol. 341.
De nodis ligni sancti liquorem odoriferum Oleo similem profluxisse, cujus si etiam modica particula contingeret, omnem ægritudinem sanabat.Hausit ab Adamnano lib. 3. de Terra sancta cap. 3.
Garo:
Et quia oleum olivarum non habent Franci, voluerunt Episcopi utPerperam editum(Canonici) Oleo lardino utantur.
lardivo.
- , ἔλαιον, oil, olive-oil: instillare oleum lumini: iuventus umeros oleo perfusa, V.: melius, H.—Prov.: et oleum et operam perdidi, wasted time and labor: ne et opera et oleum philologiae nostrae perierit: petit hic (labor) plus temporis atque olei plus, Iu.: oleum addere camino, pour oil on the fire, H.—Fig.: palaestra et oleum, i. e. the training school: ego eram decus olei, i. e. the palaestra, Ct.
-
…Proserpina, vaccam. Tum Stygio regi nocturnas inchoat aras, et solida imponit taurorum viscera flammis, pingue superque oleum infundens ardentibus extis. Ecce autem, primi sub lumina solis et ortus, sub pedibus mugire solum, et…
Vergil, Aeneid
-
…nam quid ego te athletas putem desiderare, qui gladiatores contempseris in quibus ipse Pompeius confitetur se et operam et oleum perdidisse. reliquae sunt venationes binae per dies quinque, magnificae, nemo negat ; sed quae potest homini esse…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…appetens castissime colitur a matribus. Eodemque tempore in eo loco, ubi Fortunae nunc stat aedes, mel ex olea fluxisse dicunt, haruspicesque dixisse summa nobilitate illas sortis futuras, eorumque iussu ex illa olea arcam esse factam ,…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…, id reprehendo, id accuso. L. Octavio et C. Cottae consulibus senatus permisit ut vini et olei decumas et frugum minutarum, quas ante quaestores in Sicilia vendere consuessent, Romae venderent, legemque his rebus quam…
Cicero, in Verrem
-
…, quibus inane esse nihil placet, sed ita, ut verbi causa sine aqua, sine vino, sine oleo vas esse dicamus, sic, cum sine causa animum dicimus moveri, sine antecedente et externa causa moveri ,…
M. Tullius Cicero, De Fato
-
…vero corpori solum subveniendum est, sed menti atque animo multo magis. nam haec quoque, nisi tamquam lumini oleum instilles, exstinguuntur senectute. et corpora quidem exercitationum defetigatione ingravescunt, animi autem exercitando levantur. nam quos ait…
M. Tullius Cicero, De Senectute
-
…iste et audierat multa secum praeclara habere et suspicabatur. mittit homini munera satis large haec ad usum domesticum, olei, vini quod visum est, etiam tritici quod satis esset, de suis decumis. deinde ipsum regem ad…
Cicero, in Verrem
-
…scribis, haec in Arpinati a. d. vi circiter Idus Maias non deflebimus, ne et opera et oleum philologiae nostrae perierit ; sed conferemus tranquillo animo. di immortales neque tam me εὐελπιστία consolatur ut antea quam ἀδιαφορία…
Cicero, Epistulae ad Atticum
-
…quiddam a Curibus videbatur. sed de Sabino satis. tu, mi Treboni, quoniam ad amorem meum aliquantum olei discedens addidisti, quo tolerabilius feramus igniculum desideri tui, crebris nos litteris appellato, atque ita, si idem…
Cicero, Epistulae ad Familiares
-
…Non. Sext. a. . CICERO ATTICO SAL. ante lucem cum scriberem contra Epicureos, de eodem oleo et opera exaravi nescio quid ad te et ante lucem dedi. deinde cum somno repetito simul cum sole experrectus…
Cicero, Epistulae ad Atticum
(ἔλαιον). Oil, a substance very extensively used in aucient times. Apart from its employment as an article of food and for burning in lamps, it served to anoint the body after the bath and in the palaestra. The oil most used was that obtained by means of olive-presses from the olive-tree (ἐλάα, ἐλαία), which seems to have been transplanted from Syria to Greece and thence to Italy. The best olive-oil produced among the Greek States was that of Attica; here the olive-tree was considered a gift of the national goddess Athené, who, by means of it, had obtained the victory in her contest with Poseidon for the possession of the country. Here, also, the olive-tree was under the special protection of the State; no one was allowed to cut down olive-trees on his own plot of land, except for specified purposes, and then only a specified number. Moreover, many olive-trees standing on private ground were regarded as the property of the goddess of the State, and it was therefore forbidden, on pain of death, to cut them down. They were under the special control of the Areopagus, which had them inspected from time to time by certain officials, and they were farmed out by the State (Lysias, Or. ix.). Part of the oil thus obtained had to be sold by the farmer to the State at a fixed price; this was only used for festive purposes, especially to be distributed in prizes to the victors in the Panathenaic contests (Pindar, Nem. x. 35).
In Italy the olive-tree, which spread thence to France and Spain, grew so well that the Italian oil, especially from the neighbourhood of the South Italian cities Venafrum and Tarentum, and that from the Sabine country (hence baca Sabella), was considered the finest in the world, and so met with a ready sale abroad. The best kind was considered to be oil from unripe olives, especially the first from the press (Pliny, H. N. xv. 1-34). See Blümner, Technologie, i. 348 foll.
For the preparation and use of fragrant oils and perfumes, see unguentum.