proficiscor
proficiscor, to set forward, set out, start, go, march, depart
they set out for Rome as suppliants
- I Lit.: proficisci ad dormiendum, to go to sleep, Cic. Div. 2, 58, 119: ad somnum, id. ib. 1, 30, 62: ad sedes inquirendas, Just. 3, 4, 10: pabulatum frumentatumque, Hirt. B. G. 8, 10: subsidio alicui, Nep. Iph. 2, 5: ad bellum, Caes. B. G. 6, 29; Liv. 4, 45 sq.; Nep. Alc. 4, 1: ad eam domum, Cic. Verr. 2, 1, 27, § 69: Puteolos, id. Ac. 2 (Luc.), 31: in Illyricum, Caes. B. G. 3, 7: in pugnam, id. B. C. 3, 99: in bellum, Just. 2, 11, 9; Gell. 17, 9, 8: in expeditionem, Sall. J. 103, 4: in Volscos, Liv. 2, 30; 2, 62; Just. 1, 6, 10: in exercitum, Plaut. Am. 5, 2, 7 (1137): hinc in pistrinum rectā viā, Ter. And. 600: contra quosdam barbaros, Nep Eum 3, 5: Cyprum, Ter. Ad. 224: Corinthum, id. Hec. 86: domum, id. Phorm. 860: Genabum, Caes. B. G. 7, 1: Romam, Sall. C. 34, 1: domos, Liv. 2, 14: Circeios, id. 2, 39: jussit proficisci exilium quovis gentium, Att. ap. Non. 185, 6 (Trag. Rel. v 599 Rib.): Jovinus eadem loca profectus, Amm 27, 8, 2.—With supine: porro proficiscor quaesitum, Plaut. Men. 5, 2, 98 (850).—Absol.: proficisci, to make a journey, Dig. 17, 2, 52: ab urbe, to set out, depart, Caes. B. G. 1, 7: ab Antio, Liv. 2, 33: ex castris, to break up, Caes. B. C. 1, 78: e castris, id. ib. 1, 12: domo, Sall. J. 79, 4; Liv. 2, 26; 2, 4: portu, id. 9, 26: regno, Just. 37, 3, 4: Athenis, Nep. Milt. 1, 5: de Formiano, Cic. Att. 2, 8, 2.—
- B Transf., to be going or about to go, to intend to go to a place, to start (ante-class.): potin' ut me ire, quo profectus sum, sinas? Plaut. Trin. 3, 2, 2 (628): tu profectus alio fueras, Ter. Eun. 280; cum proficisceretur, Caes. B. G. 3, 1; Cic. Cat. 2, 7, 15; Hor. Ep. 1, 13, 1; 2, 2, 20.—
- II Trop.
- A In gen., to go, come, proceed: nunc proficiscemur ad reliqua, Cic. Verr. 2, 3, 5, § 10.—
- B In partic.
- 1 To set out, begin, commence: ut inde oratio mea proficiscatur, unde, etc., Cic. Imp. Pomp. 2, 4: cum omnis haec quaestio ab eo proficiscatur, id. Fin. 5, 8, 23; a philosophiā profectus Xenophon scripsit historiam, id. de Or. 2, 14, 58: ei proficiscendum est ab omni mundo, id. Fin. 3, 22, 73.—
- 2 To come forth, spring, arise, proceed, originate: cum omnia officia a principiis naturae proficiscantur, ab iisdem necesse est proficisci ipsam sapientiam, Cic. Fin. 3, 7, 23; 1, 12, 42; 3, 6, 22: falsis initiis profecta, id. ib. 1, 21, 72: ex medicinā nihil oportet putare proficisci, nisi quod ad corporis utilitatem spectet, id. Inv. 1, 38, 68: quaecumque a me ornamenta ad te proficiscentur, shall pass from me to you, i. e. you shall receive from me, id. Fam. 2, 19, 2: omnia quae a me profecta sunt in te, tibi accidisse gratissime, all you have received from me, id. ib. 3, 1, 1: ut plura a parente proficisci non potuerint, Nep. Att. 9, 4: qui a Zenone profecti sunt, who have proceeded from him, his disciples, Cic. Div. 1, 3, 5; cf.: omnes ab Aristotele profecti, id. ib. 1, 35, 61.—So, to express descent (poet.): Tyriā de gente profecti, Ov. M. 3, 35; Verg. A. 8, 51.—Act. collat. form prŏfĭcisco, ĕre, to set out, go, etc. (anteclass.): priusquam proficisco, Plaut. Mil. 4, 8, 19 (1329); hortatur hominem, quam primum proficisceret, Turp. ap. Non. 471, 2.
- 1. vertrekken, zich op weg begeven, (af)reizen, wegvaren [ab urbe; domo; (ex) portu; ex Sicilia; Corinthum; ad somnum of ad dormiendum gaan slapen; ad caelum v. stervenden; obviam alci; subsidio alci; (m. sup.) venatum gaan jagen];
- 2. (milit.) opbreken, optrekken [adversus hostem; in proelium; ex castris; eodem cum exercitu];
- 3. (in een redevoering) doorgaan, verder gaan [ordine ad reliqua overgaan tot];
- 4. (metaf.) uitgaan van, beginnen met (m. ab) [a philosophia; a lege]; ➤ inde proficiscitur oratio mea (Cic.);
- 5. afstammen, afkomstig zijn, zijn oorsprong hebben, ontspringen [ex ea civitate; Tyriā de gente]; ➤ falsis initiis profecta; profecti a Socrate leerlingen v. Socrates.
- proficio, to set forward, set out, start, go, march, depart: fortasse tu profectus alio fueras, were going somewhere else, T.: cum in Italiam proficisceretur, was about to start, Cs.: Ut proficiscentem docui te, H.: ad dormiendum, go to sleep: subsidio Lacedaemoniis, N.: in pugnam, Cs.: in expeditionem, S.: contra quosdam barbaros, N.: domum, T.: Romam, S.: Circeios, L.: ab urbe, set out, Cs.: ex castris, break up, Cs.: de Formiano.—With supin. acc.: praedatum in agrum Campanum, L.—Fig., to go on, come, proceed: proficiscemur ad reliqua.—To set out, begin, commence, start: ut inde oratio mea proficiscatur, unde, etc.: a philosophiā profectus scripsit historiam.—To come forth, spring, arise, proceed, originate: cum omnia officia a principiis naturae proficiscantur: quaecumque a me ornamenta in te proficiscentur, i. e. you shall receive from me: ut plura a parente proficisci non potuerint, N.: qui a Zenone profecti sunt, Zeno's disciples: genus a Pallante profectum, V.
-
…milia passuum CCXL, in latitudinem CLXXX patebant. His rebus adducti et auctoritate Orgetorigis permoti constituerunt ea quae ad proficiscendum pertinerent comparare, iumentorum et carrorum quam maximum numerum coemere, sementes quam maximas facere, ut in itinere copia…
Julius Caesar, Gallic War
-
…constanter omnes nuntiaverunt manus cogi, exercitum in unum locum conduci. Tum vero dubitandum non existimavit quin ad eos proficisceretur. Re frumentaria provisa castra movet diebusque circiter XV ad fines Belgarum pervenit. Eo cum de improviso celeriusque omnium…
Julius Caesar, Gallic War
-
…longius hostes aberant quam quo telum adigi posset, proelii committendi signum dedit. Atque in alteram item cohortandi causa profectus pugnantibus occurrit. Temporis tanta fuit exiguitas hostiumque tam paratus ad dimicandum animus ut non modo ad insignia accommodanda sed…
Julius Caesar, Gallic War
-
…unum etiam nunc concedam exeant, proficiscantur, ne patiantur desiderio sui Catilinam miserum tabescere. demonstrabo iter Aurelia via profectus est ; si accelerare volent, ad vesperam consequentur. O fortunatam rem publicam, si quidem hanc sentinam urbis…
Cicero, in Catilinam
-
…. Persuadent Rauracis et Tulingis et Latobrigis finitimis, uti eodem usi consilio oppidis suis vicisque exustis una cum iis proficiscantur, Boiosque, qui trans Rhenum incoluerant et in agrum Noricum transierant Noreiamque oppugnabant, receptos ad se socios sibi…
Julius Caesar, Gallic War
-
…quem ad modum esset ei ratio totius belli descripta edocui. cum haesitaret, cum teneretur, quaesivi quid dubitaret proficisci eo quo iam pridem pararet, cum arma, cum securis, cum fascis, cum tubas, cum signa…
Cicero, in Catilinam
-
…domi tuae sacrarium sceleratum constitutum fuit, sciam esse praemissam tu ut illa carere diutius possis quam venerari ad caedem proficiscens solebas, a cuius altaribus saepe istam impiam dexteram ad necem civium transtulisti ibis tandem aliquando quo te iam pridem…
Cicero, in Catilinam
-
…vivere. nunc vero, cum ei nihil adhuc praeter ipsius voluntatem cogitationemque acciderit, nisi quod vivis nobis Roma profectus est, optemus potius ut eat in exsilium quam queramur. sed cur tam diu de uno hoste loquimur et…
Cicero, in Catilinam
-
…amicitiae causa Caesarem secuti non magnum in re militari usum habebant quorum alius alia causa inlata, quam sibi ad proficiscendum necessariam esse diceret, petebat ut eius voluntate discedere liceret ; non nulli pudore adducti, ut timoris suspicionem vitarent…
Julius Caesar, Gallic War
-
…Andes, Turonos quaeque civitates propinquae iis locis erant ubi bellum gesserat, legionibus in hiberna deductis, in Italiam profectus est. Ob easque res ex litteris Caesaris dierum XV supplicatio decreta est, quod ante id tempus accidit nulli…
Julius Caesar, Gallic War