ἄναξ
ἄναξ, ἄναξ, ὁ, prince, lord, king (noun)
- lord, master,
- 1 of the gods, esp. Apollo, ἄγουσι δὲ δῶρα Ἄνακτι Il. 1.390, al.; ὁ Πύθιος ἄναξ A. Ag. 509; ἄναξ Ἄπολλον ib. 513, Eu. 85, etc.; ὦναξ Ἄπ. S. OT 80; ὦναξ without Ἄπολλον, Hdt. 1.159, 4.150, al.; of Zeus, Hom. only in voc., Ζεῦ ἄνα Il. 3.351, 16.233; Ζεὺς ἄναξ A. Pers. 762; ἄναξ ἀνάκτων . . Ζεῦ Id. Supp. 524; μὰ τὸν Δία τὸν Ἄνακτα D. 35.40; Poseidon, A. Th. 130; ὦ δέσποτʼ ἄναξ, of Ἀήρ, Ar. Nu. 264; of Apollo Ἀγυιεύς, Id. V. 875; ὦναξ δέσποτα, of Πλοῦτος, Id. Pl. 748; esp. of the Dioscuri, cf. Ἄνακες, Ἄνακοι; of all the gods, πάντων ἀνάκτων . . κοινοβωμίαν A. Supp. 222, cf. Pi. O. 10(11).49.—The irreg. voc. ἄνα (q. v.) is never addressed save to gods; ὦναξ is freq. in Trag. and Com.
- II of the Homeric heroes, esp. of Agamemnon, as general-in-chief ἄναξ ἀνδρῶν Ἀ. Il. 1.442, al. (so Euphetes 15.532, while Ortilochos is called πολέεσσʼ ἄνδρεσσιν ἄνακτα 5.546):—also as a title of rank, e.g. of Teiresias, Od. 11.144, 151, S. OT 284; of the sons or brothers of kings (υἱεῖς τοῦ βασιλέως καὶ οἱ ἀδελφοὶ καλοῦνται ἄνακτες Arist. Fr. 526, cf. Isoc. 9.72, Clearch. 25, and so of Creon, S. OT 85, cf. 911), and esp. of kings, as Xerxes, A. Pers. 5, Darius, ib. 787, cf. Ag. 42, E. Ph. 17, Or. 349, etc.; βασιλῆι ἄνακτι lord king, Od. 20.194; of the emperors, θεοὶ ἄνακτες IG 14.2012A2, 4.1475 (Epid.).
- III master of the house, οἴκοιο ἄναξ Od. 1.397; ἀμφὶ ἄνακτα κύνες 10.216; as denoting the relation of master to slave, freq. in Od.; ἄναξ, θεοὺς γὰρ δεσπότας καλεῖν χρεών E. Hipp. 88; of the Cyclops, as owner of flocks, Od. 9.440.
- IV metaph., κώπης, ναῶν ἄνακτες lords of the oar, of ships, A. Pers. 378, 383; πύλης ἄ. θυρωρέ, of a porter, S. Fr. 775; ἄ. ὅπλων E. IA 1260; ψευδῶν Id. Andr. 447; ὑπήνης Pl.Com. 122; κέντρων, of planets holding cardinal points, Man. 1.66.—Poet. word.
I como título o tratamiento señor, soberano, príncipe
1 de dioses,
Ζεῦ ἄνα
Κρόνου υἱὲ ἄναξ
Διὶ Κρονίωνι ἄνακτι
Ζεὺς ἄναξ
ἄναξ ἀνάκτων
μὰ τὸν Δία τὸν ἄνακτα
• de Apolo
ἄναξ
ἄναξ ἑκάεργος Ἀπόλλων
ἑκατηβελέταο ἄνακτος
ἄναξ Διὸς υἱός
ὦ ἄν'
ὁ Πύθιός τ' ἄναξ
ἄναξ Ἄπολλον
ὦναξ
ὦ δέσποτ' ἄναξ
• de Posidón
Ποσειδάωνα ἄνακτα
ἄνακτι
ποντομέδων ἄναξ
• de Hades h.Cer.17
• del Sol
Ἠέλιός τε ἄναξ
ἄνακτος ... κύκλον
• de un dios-río Od.5.445, 450,
ὦ ἄνα
• de una ninfa, A.Fr.689,
θεῶν ... ἀνάκτων
• de otros dioses e hipóstasis
Πλοῦτος
Ἀήρ
• en lit. cristiana de Dios, Apoll.Met.Ps.77.5,
2 plu. y du. los Señores dioses colectivos gener. identificados con los Dioscuros
σωτήρσιν Ἀνάκοιν τε Διοσχούροιν
τοῖ Ϝανάκοι ἠμί
• tb. con los Cabiros RFIC 69.180, otras veces de identificación dudosa IG 12.127.12, 22.1437.67, cf.
Ἄνακτες παῖδες ... οἱ μὲν εἶναι Διοσκούρους, οἱ δὲ Κούρητας, οἱ ... Καβείρους λέγουσι
3 de reyes del mito, en gener.
βασιλῆϊ ἄνακτι
• de reyes persas: Darío, A.Pers.787, Jerjes, A.Pers.5
• de emperadores romanos IG 42.692 (Epidauro), Sulp.Max.A.2,
Σεβαστὴ[ν Ῥωμαίων παρ' ἄν]ακτας ἐπώνυμον
αὐτὸς δ' Αὐσονίων ἕταρον ποιήσας ἀν[άκτων
• en Chipre ἄνακτες los príncipes miembros de la familia real
op. βασιλεύς ‘rey’
• tb. se aplica a nobles de linaje real o divino como Tiresias Od.11.144,
ἄνακτ' ἄνακτι ταὔθ' ὁρῶντ' ἐπίσταμαι μάλιστα Φοίβῳ Τειρεσίαν
II indicando posesión o poder, dicho no necesariamente de un rey.
1 dueño, amo, señor de hombres
ἄναξ ἀνδρῶν
πολέεσσ' ἄνδρεσσιν ἄνακτα
οἴκοιο ἀ.
ὄφρ' ἔμπεδον αὖθι μένοιεν νοστήσαντα ἄνακτα
para que (los caballos) esperaran la vuelta de su dueñoἵπποι ... λίπον ἅρματ' ἀνάκτων
πρὸ ἄνακτος ἀμειλίχου
2 fig. de remeros y marineros
κώπης ἄ.
señor del remoναῶν ἄνακτες
señores de las navesπύλης ἄ. θυρωρέ
γῆς ἄνακτες
dueños de la tierra, habitantesὅπλων
ἄναξ ὑπήνης Ἐπίκρατες
κέντρων ἄνακτες
•La única aproximación posible es c. toc. B ñäkte, A ñkät ‘dios’, cf. tb. A nātäk ‘señor’ (< *unHtk?), por ser el frig. wanaktei un préstamo del griego, véase lo dicho en ἀνακῶς. El tema ἀνακ- es seguramente secundario.
1) gewöhnliches Prädicat der Götter bei Hom.; Pind. δώδεκα ἄνακτες θεοί Ol. 11.51, u. sonst, wie Tragg. Bei Sp. vorzugsweise die Dioskuren, s. ἄνακες, auch ἄνακοι. Der unregelmäßige voc. ὦ ἄνα steht nur in dem Anruf an Götter, ebenso ep. u. ion. ὦ ʼναξ, vgl. Eur. Hipp. 88 ἄναξ, θεοὺς γὰρ δεσπότας καλεῖν χρεών.
2) von Menschen, die über Land und Leute gebieten, wenn ihr Besitztum auch gering ist ; auch Tiresias, Od. 11.144, wie die Söhne und Verwandten der Herrscher haben diesen Titel (der bes. nach Arist. bei den Zypriern, zum Unterschiede des βασιλεύς, den Brüdern und Söhnen des Königs gegeben ward, Prinzen, vgl. Isocr. 9.72), der bei den Tragg. auf alle Angesehenen und Edlen einer Stadtausgedehnt wird, s. Musgr. Soph. O.R. 85, 904. Bei Homer heißt Agamemnon oft ἄναξ ἀνδρῶν, vgl. Il. 9.98 οὕνεκα πολλῶν λαῶν ἐσσὶ ἄναξ ; Il. 15.532 ἄναξ ἀνδρῶν Εὐφήτης ; 23.288 ἄναξ ἀνδρῶν Εὔμηλος ; 5.546 ὃς τέκετʼ Ὀρσίλοχον πολέεσσʼ ἄνδρεσσιν ἄνακτα ; 13.452 Δευκαλίων δʼ ἐμὲ τίκτε πολέσσʼ ἄνδρεσσιν ἄνακτα.
3) Hausherr, οἴκοιο Od. 1.397, der Gebieter, im Ggstz der Diener und Sklaven ; 9.440 der Zyclop im Ggstz seiner Herden, also Besitzer ; s. Theocr. 7.79 ; auffallender Opp. Hal. 2.245, 477.
4) übh. Besorger, Verwalter, Lenker, κώπης, = νεῶν, Befehlshaber der Schiffe, Aesch. Pers. 370, 375 ; aber Eur. Cycl. 86 ist κώπης ἄναξ Ruderer ; ὅπλων, Führer der Waffen, I.A. 1260 ; ψευδῶν, Lügner, Andr. 449 ; ἄναξ βασιλεύς vrbdn Or. 342. – Selten ist ἡ ἄναξ für ἄνασσα, Pind. P. 12.3 ; Hermann H.h. Cer. 58. – In Prosa treten βασιλεύς u. δεσπότης an die Stelle dieses Wortes.
-ακτος, ὁ (ϝ)άναξ
Voc. (besides ἄναξ) ἄνα Il. 3.351, Il. 16.233: Od. 17.354.
Dat. pl. ἀνάκτεσι Od. 15.557.
- 1
A king (the main notion being app. that of a protecting chief rather than that of a ruler; cf. the name Ἀστυάναξ Il. 6.403, and the reason for it there given. But βουληφόρος ἀ. occurs Il. 12.414).
- a
ἀ. ἀνδρῶν (app. much like ποιμὴν λαῶν) applied to Agamemnon, gen. as a title, but sometimes as a descriptive term Il. 1.7, 172, 442, 506, Il. 2.402, 434, etc.: Od. 8.77, Od. 11.397 = Od. 24.121.
Sim.: πολλῶν λαῶν ἀ. Il. 9.98.
So ἀ. alone Il. 2.284, 360, Il. 9.33.–ἀ. ἀνδρῶν applied also to Anchises Il. 5.268.
To Aeneas Il. 5.311.
To Augeas Il. 11.701.
To Euphetes Il. 15.532.
To Eumelus Il. 23.288.
Sim. πολέεσσʼ ἄνδρεσσιν ἄνακτα of Ortilochus Il. 5.546.
And applied by Idomeneus to himself Il. 13.452.
- b
ἀ. applied to Priam Il. 2.373, Il. 4.18, Il. 6.451, etc.: Od. 3.107.
To Idomeneus Il. 2.405, Il. 10.112, Il. 15.301: Od. 19.181.
To Philoctetes Il. 2.725.
To Diomedes Il. 4.420, Il. 5.794.
To Proetus Il. 6.166.
To Achilles Il. 9.164, 276 = Il. 19.177, Il. 23.35, 173, Il. 24.449, 452.
To Peleus Il. 9.480.
To Asius Il. 12.139.
To Sarpedon Il. 12.413, 414, Il. 16.464.
To Helenus Il. 13.582, 758, 770, 781.
To Nestor Il. 23.302: Od. 3.388.
To Menelaus Il. 23.588.
To Teucrus Il. 23.859.
To Odysseus Od. 3.163, Od. 13.194, etc.
To Teiresias Od. 11.144, 151.
To Aias Od. 11.561.
To Minos Od. 11.570.
To minor heroes and personages Il. 2.566 = Il. 23.678, Il. 2.624, 672, 679, 693, Il. 7.8, 137, Il. 11.322, Il. 14.489, Il. 15.639: Od. 16.395 = Od. 18.413, Od. 18.299, Od. 19.523, Od. 24.305.
Applied to kings or chiefs generally: ἅρματα ἀνάκτων Il. 2.777: ἀνάκτων παῖδες Od. 13.223.
To the leader of a ship’s company Od. 11.71.
With a local word: πύλοιο Il. 2.77. Cf. Il. 6.173.
Sim. Τρώεσσιν Il. 20.230.
Joined with βασιλεύς Od. 20.194.
- c
ἀ. applied to gods. To Apollo Il. 1.36, 75, 390, etc.: Od. 8.323, 334, 339.
To Zeus Il. 1.502, 529, Il. 2.102, Il. 3.351, Il. 7.194, 200, Il. 16.233, Il. 18.118: Od. 17.354.
To Hermes Il. 2.104.
To Sleep Il. 14.233.
To Poseidon Il. 15.8, 57, 158, Il. 20.67, 404: Od. 3.43, 54, Od. 9.412, 526, Od. 11.130, Od. 13.185, Od. 23.277.
To Hephaestus Il. 15.214, Il. 18.137: Od. 8.270.
To Hades Il. 20.61.
To a river Od. 5.445, 450.
To the sun Od. 12.176.
To the gods generally Od. 12.290.
- a
- 2
A lord, master, owner: οὐδʼ ἠγνοίησαν ἄνακτα Il. 13.28, τί δόμεν πηλῆϊ ἄνακτι (to P. as your master) Il. 17.443. Cf. Il. 10.559, Il. 13.38, Il. 15.453, Il. 16.371, 507, Il. 18.417, 421, Il. 23.417 = 446, 517, Il. 24.734: οἴκοιο ἀ. Od. 1.397, οὔτε ἀ. οὔτε ποιμήν Od. 4.87. Cf. Od. 9.440, Od. 10.216, Od. 14.8, 139, 170, Od. 17.186, 320, etc.
- 1
- a adj., king, royal, of gods and heroes, — μετὰ δώδεκʼ ἀνάκτων θεῶν O. 10.49 “υἱὸς ἱππάρχου Ποσειδάωνος ἄναξ” Euphamos. P. 4.45 πεπρωμένον ἦν φέρτερον πατέρος ἄνακτα γόνον τεκεῖν ποντίαν θεόν (Ahlwardt: γονον ἄνακτα πατρός codex) I. 8.33 ἄνακτα τὸν πάντων ὑπερβάλλοντα Χρόνον μακάρων (Heyne: ἄνα codd. Plutarchi.) fr. 33. in hypallage, μαρτυρήσει Λυκαίου βωμὸς ἄναξ O. 13.108
- b subs., of gods and heroes “καὶ σέ, τολμάεις Ἐπιάλτα ἄναξ” P. 4.89 ὦναξ Apollo. P. 8.67 “ὦ ἄνα” Apollo. P. 9.44 σέ τε, ἄναξ Πολύδευκες P. 11.62 ὦ ἄνα Akragas P. 12.3 Πηλεὺς ἄναξ N. 3.33 Πότμος ἄναξ N. 4.42 “καὶ ἐμοὶ θάνατον σὺν τῷδʼ ἐπίτειλον, ἄναξ” Zeus N. 10.77 χρυσέων οἴκων ἄναξ καὶ γαμβρὸς Ἥρας Herakles I. 4.60 φαντὶ γὰρ ξύνʼ ἀλέγειν καὶ γάμον Θέτιος ἄνακτας (Bergk: ἄνακτα codd.: ἄνακτε Tric.) I. 8.47 κείνων λυθέντες σαῖς ὑπὸ χερσίν, ἄναξ Zeus fr. 35. ἄν]ακτος Εὐξαν[τίου Pae. 4.35 ὦναξ[ Πα. 13d. 4. ]ἄναξ Ἄπολλον[ Pae. 16.2 ]ιον ἄνακτα[ Δ. 1. 3. μνάσθηθʼ ὅτι τοι ζαθέας Πάρου ἐν γυάλοις ἕσσατο ἄνακτι βωμὸν sc. to Apollo fr. 140a. 63 (37).
a
ἄ. Ἀπόλλων, ἐλθὲ σὺν Παιήονι
soberano Apolo, ven con Peán
αὐτὸς ἄ. σκηπτοῦχος, Ἰήιε, κύδιμε Παιάν
el propio soberano portador del cetro, Iéios, glorioso Peán
αὐτὸς, ἄ. μολπῆς, μόλε
tú, señor del canto, ven
b
ταῦτα γὰρ αὐτὸς ἔδωκας, ἄ., ἐν ἀνθρώποισι δαῆναι
pues tú mismo has concedido estas cosas, señor, para que se conozcan entre los hombres
λίσσομαι, ἄ., πρόσδεξαί μου τὴν λιτανείαν
te suplico, señor, que acojas mi ruego
c
ἱκνοῦμαι, νῦν λάμψον, ἄ. κόσμοιο, Σα[βαώθ
te lo ruego, ilumíname ahora, señor del cosmos, Sabaot
d
πάσης πνευματικῆς αἰσθήσεως, κρυφίων πάντων ἄ.
tú, señor de toda experiencia espiritual, de todo lo oculto
ἄ. μάκαρ ἀθανάτων, Ταρτάρου σκῆπτρα λαβών
bienaventurado soberano de los inmortales, que portas los cetros del Tártaro
- Ia lord, master, being applied to the gods, esp. to Apollo and Zeus, Hom.; to the latter in voc., Ζεῦ ἄνα Il.
- IIamong the Homeric heroes Agamemnon is ἄναξ ἀνδρῶν; but ἄναξ is a title given to all men of rank and note, as to Teiresias, Od.; βασιλεὺς ἄναξ lord king, Od.
- IIIthe master of the house, esp. as denoting the relation of master to slave, Od.
- IVmetaph., κώπης, ναῶν ἄνακτες lords of the oar, of ships, Aesch.; ἄν. ὅπλων Eur.
-
…Ὀδυσῆα. ὁ δʼ ἤδη τόξον ἐνώμα πάντη ἀναστρωφῶν, πειρώμενος ἔνθα καὶ ἔνθα, μὴ κέρα ἶπες ἔδοιεν ἀποιχομένοιο ἄνακτος. ὧδε τις εἴπεσκεν ἰδὼν ἐς πλησίον ἄλλον · ἦ τις θηητὴρ καὶ ἐπίκλοπος ἔπλετο τόξων · ἤ ῥά νύ…
Homer, Odyssey
-
…ἀπόλωλε, φίλοισι δὲ κήδεʼ ὀπίσσω πᾶσιν, ἐμοὶ δὲ μάλιστα, τετεύχαται · οὐ γὰρ ἔτʼ ἄλλον ἤπιον ὧδε ἄνακτα κιχήσομαι, ὁππόσʼ ἐπέλθω, οὐδʼ εἴ κεν πατρὸς καὶ μητέρος αὖτις ἵκωμαι οἶκον, ὅθι πρῶτον γενόμην καί μʼ…
Homer, Odyssey
-
…εἰραφιῶτα, οἳ δέ σʼ ἐπʼ Ἀλφειῷ ποταμῷ βαθυδινήεντι κυσαμένην Σεμέλην τεκέειν Διὶ τερπικεραύνῳ · ἄλλοι δʼ ἐν Θήβῃσιν, ἄναξ, σε λέγουσι γενέσθαι, ψευδόμενοι · σὲ δʼ ἔτικτε πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε πολλὸν ἀπʼ ἀνθρώπων, κρύπτων…
NA, Homeric Hymns
-
…τε Μίνως ἐννέωρος βασίλευε Διὸς μεγάλου ὀαριστής, πατρὸς ἐμοῖο πατήρ, μεγαθύμου Δευκαλίωνος Δευκαλίων δʼ ἐμὲ τίκτε καὶ Ἰδομενῆα ἄνακτα · ἀλλʼ ὁ μὲν ἐν νήεσσι κορωνίσιν Ἴλιον εἴσω ᾤχεθʼ ἅμʼ Ἀτρείδῃσιν, ἐμοὶ δʼ ὄνομα κλυτὸν Αἴθων, ὁπλότερος…
Homer, Odyssey
-
…Ὄλυμπον ἔχουσιν. αὐτὰρ ἐπεὶ πόσιος καὶ ἐδητύος ἐξ ἔρον ἕντο, βάν ῥʼ ἴμεν · ἦρχε δʼ ἄρα σφιν ἄναξ Διὸς υἱὸς Ἀπόλλων, φόρμιγγʼ ἐν χείρεσσιν ἔχων, ἐρατὸν κιθαρίζων, καλὰ καὶ ὕψι βιβάς · οἳ δὲ ῥήσσοντες…
NA, Homeric Hymns
-
…κυρεῖ, ὡς τἀπίλοιπα τῶν λόγων σὺ μὲν κλύῃς, ἐγὼ δὲ φράζω, κοινὰ δʼ ἐξ ἀμφοῖν ἴῃ. ἄναξ Ὀδυσσεῦ, τοὔργον οὐ μακρὰν λέγεις · δοκῶ γὰρ οἷον εἶπας ἄντρον εἰσορᾶν. ἄνωθεν ἢ κάτωθεν ; οὐ γὰρ…
Sophocles, Philoctetes
-
…, ἐκ δʼ ἄρα οἱ χειρῶν πέσον ἄγγεα, τοῖς ἐπονεῖτο, κιρνὰς αἴθοπα οἶνον. ὁ δʼ ἀντίος ἦλθεν ἄνακτος, κύσσε δέ μιν κεφαλήν τε καὶ ἄμφω φάεα καλὰ χεῖράς τʼ ἀμφοτέρας · θαλερὸν δέ οἱ ἔκπεσε δάκρυ .…
Homer, Odyssey
-
…ῥα πάροιθʼ αὐτοῖο καθέζετο, καὶ λάβε γούνων σκαιῇ, δεξιτερῇ δʼ ἄρʼ ὑπʼ ἀνθερεῶνος ἑλοῦσα λισσομένη προσέειπε Δία Κρονίωνα ἄνακτα · Ζεῦ πάτερ εἴ ποτε δή σε μετʼ ἀθανάτοισιν ὄνησα ἢ ἔπει ἢ ἔργῳ, τόδε μοι κρήηνον ἐέλδωρ ·…
Homer, Iliad
-
…ἅμα ψυχήν τε καὶ ἔγχεος ἐξέρυσʼ αἰχμήν. Μυρμιδόνες δʼ αὐτοῦ σχέθον ἵππους φυσιόωντας ἱεμένους φοβέεσθαι, ἐπεὶ λίπον ἅρματʼ ἀνάκτων. Γλαύκῳ δʼ αἰνὸν ἄχος γένετο φθογγῆς ἀΐοντι · ὠρίνθη δέ οἱ ἦτορ ὅ τʼ οὐ δύνατο προσαμῦναι. χειρὶ…
Homer, Iliad
-
…Πρίαμος καὶ λαὸς ἐϋμμελίω Πριάμοιο. ἀλλʼ οὔ μοι Τρώων τόσσον μέλει ἄλγος ὀπίσσω, οὔτʼ αὐτῆς Ἑκάβης οὔτε Πριάμοιο ἄνακτος οὔτε κασιγνήτων, οἵ κεν πολέες τε καὶ ἐσθλοὶ ἐν κονίῃσι πέσοιεν ὑπʼ ἀνδράσι δυσμενέεσσιν, ὅσσον σεῦ, ὅτε…
Homer, Iliad