dum
dum, a while, now, yet
dum2, while, whilst, at the time that, during the time in which, where
while these things were done, the city was captured
let’s get going while it’s still safe
graze my sheep until I return
let us wait until he comes
provided that they are afraid, let them hate
- I As contemporaneous, or,
- II As in immediate succession, so that with the commencement of one action the other ceases.
- I As contemporaneous.
- A Without respect to the limits of the two actions, while, whilst, during the time in which.
- 1 In gen., construed with the indicative, except in oratio obliqua, where the subjunctive was sometimes used. In Aug. poets and late prose the subjunctive often stands in oratio directa, v. the following).
- α Indic. praes.: dum cum hac usuraria Uxore mihi nunc morigero, haec curata sint Fac sis, Plaut. Am. 3, 3, 25 (980); so id. Aul. 4, 2, 14 (621); id. Bacch. 4, 7, 19 (817); Ter. Heaut. 240; Cic. Clu. 32 fin.; Verg. E. 3, 75; Hor. Ep. 2, 1, 190 et saep.— In the praes. histor.: dum haec loquimur, interea loci ad macellum ubi advenimus, etc., Ter. Eun. 255; id. Phorm. 1007; Cic. de Or. 2, 4, 15; id. Div. in Caec. 17, 56: dum haec geruntur, Caesari nuntiatum est, etc., Caes. B. G. 1, 46, 1; cf. these forms of transition, id. ib. 3, 17, 1; 4, 32, 1; 4, 34, 3; 5, 22, 1; 6, 7, 1; 7, 57, 1; id. B. C. 1, 56, 1; 2, 1, 1 et saep. dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI ad Rhenum contenderunt, Caes. B. G. 1, 27, 4; cf. id. B. C. 1, 37, 1; id. ib. 1, 36, 1; Liv. 21, 7, 1; Verg. G. 4, 559.—In the imperf.: dum haec in Appulia gerebantur, Samnites ... urbem non tenuerunt, Liv. 10, 36 fin.; 21, 53; 41, 14; Nep. Hann. 2, 4; Tac. Agr. 41; cf.: dum is in aliis rebus erat occupatus, Cic. Rosc. Am. 32, 91—In the fut.; nunc animum advortite Dum argumentum hujus eloquar comoediae, Plaut. Am. prol. 96.—In the perf.: dum Cyri et Alexandri similis esse voluit, Crassorum inventus est dissimillimus, Cic. Brut. 81, 292; so id. Mur. 27, 55; id. Fin. 2, 13; id. Phil. 14, 12, 33; id. Att. 1, 16, 2; Nep. Reg. 2, 2 al.—In the pluperf.: dum in unam partem oculos animosque hostium certamen averterat, pluribus locis scalis capitur murus, Liv. 32, 24.—In the fut. perf.: bellum ingens geret Italia... Tertia dum Latio regnantem viderit aestas, Verg. A. 1, 265.—Prov.: dum loqueris, i. e. this instant, Petr. 99.—In the oratio obliqua: dic, hospes, Spartae, nos te hic vidisse jacentes, Dum sanctis patriae legibus obsequimur, Poëta ap. Cic. Tusc. 1, 42, 101; Liv. 2, 57; 26, 16; Tac. A. 15, 59; id. H. 1, 33; Ov. M. 4, 776 et saep.—
- β Subj. In oratio obliqua: dixisti, dum Planci in me meritum verbis extollerem, me arcem facere e cloaca, Cic. Planc. 40; so id. de Or. 1, 41 fin.; id. Mur. 24; id. Att. 5, 17, 3; Sall. C. 7, 6; Tac. H. 4, 17 fin. al.—In oratio recta: o quotiens ausae, caneret dum valle sub alta, Rumpere mugitu carmina docta boves, Tib. 2, 3, 19: dum intentus in eum se rex totus averteret, etc., Liv. 1, 40, 7: dum ea in Samnio gererentur, id. 10, 18, 1; Ov. P. 3, 3, 2; Verg. G. 4, 457; Mart. 1, 22, 1; Auct. B. Hisp. 23; Aur. Vict. Vir. Ill. 35; id. Caes. 39; Hyg. Fab. 12 al.—
- b When the principal action is an immediate and sudden sequence of that described in the clause with dum, subito or repente is often used in the principal clause: dum tempus teritur, repente milites, etc., Liv. 29, 9, 5: dum advenientes filia interrogat, repente in osculis, etc. Suet. Aug. 99: dum Appium orno, subito sum factus accusatoris ejus socer, Cic. Att. 6, 6, 1; Auct. B. Afr. 61.—
- c When the actions are simply presented as contemporaneous, interea, jam or interea jam is often used in the principal clause: dum haec mecum reputo, accersitur lavatum interea virgo, Ter. Eun. 592; Cic. Quint. 6, 28: dum ea Romani parant, jam Saguntum oppugnabatur, Liv. 21, 7, 1; cf. also: dum ... interim, Plaut. Trin. 1, 1, 8 (30); id. Men. 1, 3, 31 (212); Liv. 21, 47, 7 al.—
- 2 Esp., of duration in the present, now, yet.
- a In combination with etiam primum, and esp. freq. with the negations non, nec, ne, haud, nihil, nullus, nemo, v. h vv.—
- b Colloq., as an enclitic with imperatives and interjections (by some separately written ades dum, abi dum, etc, but v. Ritschl, Opusc. Phil. p. 567 sq.), orig, acc of time, a moment, a second, a little Sosia adesdum, paucis te volo, Ter. And. 29 abidum, id. Heaut. 249 circumspicedum, Plaut. Trin. 1, 2, 109 (147): dicdum, Ter. Hec. 803 facitodum, id. Heaut. 550 iteradum, Poëta ap. Cic. Att. 14, 14 jubedum, Plaut. Rud. 3, 5, 7 (786): manedum, id. Bacch. 4, 6, 24 (793); Ter. Hec. 844: memoradum, Plaut. Poen. 5, 2, 103 (1063): tacedum, id. Men. 2, 2, 73 (345): tangedum, id. Rud. 3, 5, 5 (784) al.: agedum (most freq.), id. Am. 2, 2, 151 (783); 5, 1, 29 (1081); id. As. 4, 1, 1 (746); 5, 1, 1 (828) et saep. (for which, agidum, id. Trin. 2, 2, 89 (364) Ritschl ad loc.); Ter. Eun. 694; id. Heaut. 310; id. Hec. 315; id. Phorm. 784; Cic. Sull. 26; Liv. 7, 9; 9, 16 al.; Cat. 63, 78; Stat. Th. 7, 126 al.: agitedum, Liv. 3, 62 Drak.; 5, 52; 7, 34 fin.: cedodum, Ter. Phorm. 329: ehodum, id. And. 184; 324; 616; id. Eun. 359; also in Plaut. in enumerations: primumdum (= Gr. πρῶτον μέν), Plaut. Mil. 2, 3, 26 (297); id. Most. 2, 1, 53 (400); id. Trin. 1, 2, 61 (99) al.—
- B With respect to the temporal limit of both actions, i. q. tamdiu quam or usque eo, as long as, while.
- 1 Lit. (with indic. when the duration of the action in the principal clause is alone implied, except in the oratio obliqua).—In praes.: bene factum a vobis, dum vivitis, non abscedet, Cato ap. Gell. 16, 1 fin.; so Cic. Lael. 4, 14; id. de Sen. 23, 86; id. Fin. 3, 2, 9; Caes. B. G. 7, 50 fin. al.—In fut.: quid illos opinamini animi habuisse atque habituros, dum vivent? Cato ap. Gell. 10, 13, 17; Plaut. Ps. 1, 3, 103 (332); Cic. Rosc. Am. 32 fin.; id. Leg. 1, 1, 2; Verg. A. 1, 607 sq. et saep.—
- β Subj., often, when the clause with dum expresses a desired end, or refers to an indefinite future: non tibi venit in mentem, Si, dum vivas, tibi bene facias, etc., Plaut. Bacch. 5, 2, 76 (1195): pars, dum vires suppeterent, eruptionem censebant, Caes. B. G. 7, 77, 2: ut sua sponte, dum sine periculo liceret, excederet Gadibus, id. B. C. 2, 20, 3: hoc unum esse tempus de pace agendi, dum sibi uterque confideret ut pares ambo viderentur, id. ib. 3, 10, 7: de quo (sc. animo) dum disputarem, tuam mihi dari vellem, Cotta, eloquentiam, Cic. N. D. 2, 59, 147 Bait. (v. Roby, Gram. 2, 284 sq.). —
- b With tamdiu, tantum, tantummodo, tantisper, usque; or opp. postea, postquam, deinde, ubi, nunc, etc.—With tamdiu, Cic. Verr. 2, 4, 3; id. Cat. 3, 7; id. de Sen. 12, 41; id. Tusc. 5, 33 fin.; id. Att. 9, 6, 5 al.—With tantum, Liv. 27, 42.—With tantummodo, Sall. J. 53, 3.—With tantisper, Plaut. Truc. prol. 11; Ter. Ad. 69; id. Heaut. 106.—With usque, Cic. Verr. 2, 1, 5: dum ... postea, id. Mur. 12, 26—dum ... postea quam, Caes. B. G. 7, 82, 1; Cic. Rosc. Am. 43 fin.—dum ... postquam, Sall. J. 53, 3; Liv. 21, 13; cf. Ter. And. 54—dum ... deinde, Cic. Att. 9, 6, 5; Liv. 27, 42, 13—dum ... sed ubi, Plaut. Capt. 2, 1, 37 (231); Caes. B. C. 1, 51, 5—dum ... nunc, Ter. And. 188; Cic. Ac. 1, 4, 11.—For tamdiu ... dum, less freq. dum ... dum, as long as ... so long: sic virgo dum intacta manet, dum cara suis, Cat. 62, 45 and 56; cf. Quint. 9, 3, 16: dum habeat, dum amet, Plaut. Truc. 2, 1, 23 (231) (al. tum).—
- c In Plautus repeatedly with an emphatic quidem, Plaut. As. 2, 4, 57 (463); 5, 2, 20 (870); id. Bacch. 2, 2, 48 (226); id. Merc. 2, 3, 53 (387); id. Ps. 1, 5, 92 (506).—
- 2 Transf.
- a In conditional relations as a restrictive particle, like quatenus and duntaxat, so long as, if so be that, provided that, if only (so regularly connected with the subjunctive; freq. in prose and poetry): dum pereas, nihil interduo aiant vivere, Plaut. Capt. 3, 5, 36 (694): Ly. Concede, inspiciam quid sit scriptum. Cu. Maxime, Tuo arbitratu, dum auferam abs te id quod peto, id. Curc. 3, 58 (428); cf.: dum res maneant, verba fingant arbitratu suo, Cic. Fin. 5, 29 fin.: oderint, dum metuant, Att. ap. Cic. Off. 1, 28, 97: licet lascivire, dum nihil metuas, Cic. Rep. 1, 40 et saep.; in the imperf.: qui sese in cruciatum dari cuperet, dum de patris morte quaereretur, id. Rosc. Am. 41, 119; Sall. C. 40, 4; id. J. 68, 3; Quint. 10, 1, 33: An. Non pudet vanitatis? Do. Minime, dum ob rem, Ter. Phorm. 525; so without a verb, Cic. Fam. 7, 9; id. Ac. 2 (Luc.), 32, 104; Quint. 4, 1, 70; 9, 4, 58; 10, 3, 5; cf.: dum eatenus, id. 1, 11, 1.—
- β With an emphatic modo, and often in one word, dummodo: aeque istuc facio dummodo Eam des, quae sit quaestuosa, etc., Plaut. Mil. 3, 1, 189 (784); id. Aul. 2, 2, 62 (239); id. Mil. 2, 2, 98 (253); Cic. Rep. 3, 3; id. Off. 3, 21; id. Cat. 1, 5; 9; Prop. 3, 17, 17 (4, 16, 17 M.); Ov. F. 5, 242 al.; cf.: sin autem jejunitatem ... dummodo sit polita, dum urbana, dum elegans, in Attico genere ponit, etc., Cic. Brut. 82, 285: dummodo sit dives, barbarus ille placet, Ov. A. A. 2, 276.—Separated by other words: mea nil refert, dum patiar modo, Ter. Eun. 319: certumst pati, dum illum modo habeam mecum, id. Heaut. 466; Val. Fl. 5, 265.—
- γ With tamen, and, in Plautus (cf. above, 1. c.), with quidem.—With tamen, Cic. de Or. 2, 77, 314; Cels. 3, 4; Quint. 1, 1, 11; 2, 12, 7; 8 prooem. § 32; Dig. 39, 22, 4.—With quidem, Plaut. Trin. 1, 2, 20 (58); id. Aul. 2, 2, 34 (211); cf. the foll. number.—
- δ In negative conditional clauses, with ne, so long as not, provided that not, if only not: VTEI. SENATVS. NOSTER. DECERNERET. DVM. NE. MINVS. SENATORIBVS. C. ADESENT., S. C. de Bac. (thrice): id faciat saepe, dum ne lassus fiat, Cato R. R. 5, 4; Plaut. Trin. 4, 2, 137 (979); cf. id. Bacch. 4, 8, 26 (867); id. Curc. 1, 1, 36 (36); Ter. Hec. 634; Cic. Att. 6, 1, 4; 8, 11, B fin.; Liv. 3, 21 Drak.; 28, 40; Ov. H. 3, 81.—So too, dummodo ne, Cic. de Or. 3, 48, 185; id. Fam. 10, 25, 2; id. Q. Fr. 1, 1, 7; id. Att. 12, 45 al.: dum quidem ne, Plaut. Merc. 2, 3, 89 (423).—
- b With a causal accessory notion, until, long enough for, etc (very rare, only with subjunctive) obsidio deinde per paucos dies magis quam oppugnatio fuit, dum vulnus ducis curaretur, Liv. 21, 8; cf. id. 24, 40; Suet. Aug. 78 fin. nam se quoque moveri finget, dum aditum sibi ad aures faciat, Quint. 4, 1, 46.
- II In immediate suceession, until, until that (with the subjunctive or the indicative, as the idea of aim or simply of time predominates; cf. e.g.: quid dicam, quantus amor bestiarum sit in educandis custodiendisque iis, quae procreaverunt, usque ad eum finem, dum possint se ipsa defendere? Cic. N. D. 2, 51 fin.: ea mansit in condicione atque pacto usque ad eum finem, dum judices rejecti sunt, id. Verr. 1, 6, 16; cf. Ter. Heaut. 543; id. Eun. 206; Liv. 4, 21 fin.; 27, 42. Cicero generally, Caesar always employs the subjunctive).
- α Subj.: is dum veniat, sedens ibi opperibere, Plaut. Bacch. 1, 1, 14 (48); cf.: paulisper mane, dum edormiscat unum somnum, id. Am. 2, 2, 64 (696); cf. also Cic. Att. 7, 1, 4; so with exspectare, id. Lael. 13; Caes. B. G. 1, 11 fin.; 4, 13, 2; Liv. 3, 11 fin.: Tac. Or. 19 fin.; Hor. Ep. 1, 2, 42; Luc. 5, 303 et saep.; with morari, Hirt. B. G. 8, 28; Liv. 4, 21 fin.; 22, 38 al.; cf. infra, β: sic deinceps omne opus contexitur, dum justa muri altitudo expleatur, Caes. B. G. 7, 23, 4; id. B. C. 1, 58, 4; cf.: multa quoque et bello passus, dum conderet urbem Inferretque deos Latio, Verg. A. 1, 5: ut spatium intercedere posset, dum milites convenirent, legatis respondit, etc., Caes. B. G. 1, 7 fin.: Caesar ex eo tempore, dum ad flumen Varum veniatur, se frumentum daturum pollicetur, from that time until, etc., id. B. C. 1, 87, 1: differant in tempus aliud, dum defervescat ira, Cic. Tusc. 4, 36, 78 (cf. ib.: dum se ipsi colligant): quippe qui moram temporis quaererent, dum Hannibal in Africam traiceret, Liv. 30, 16 fin. et saep.—
- β Indic.: tu hic nos, dum eximus, interea opperibere, Ter. Heaut. 833; so with opperiri, Cic. Att. 10, 3; with manere aliquem, Ter. Phorm. 512; with exspectare, id. Eun. 206; with morari, Liv. 27, 42; cf.: causas innecte morandi, Dum pelago desaevit hiems, Verg. A. 4, 52: retine, dum ego huc servos evoco, Ter. Phorm. 982; cf.: Tityre, dum redeo, pasce capellas, Verg. E. 9, 23: struppis, quibus lectica deligata erat, usque adeo verberari jussit, dum animam efflavit, Gracch. ap. Gell. 10, 3, 5; cf. in the perf., Prop. 1, 3, 45; in the fut., id. 1, 14, 14. See Hand, Turs. II. pp. 303-330.
inter ‥ quod ‥ non est dum levatum
cum clanget classica salpix, / ultima dum priscis labuntur tempora saeclis
aurora in fulvis dum luxit lutea bigis
pro aliis ‥ qui, ejus interitum cognoscentes, differre tempus paenitentiae, dum vacat, timerent
ex contrariis saepe legibus nascitur quaestio, dum de una re alia lex aliter cavet, aliter et altera
dum non perturbant,þa whyle þa na gedrefaþ
bello ‥ vulneratus, dum medetur emoritur
‘cum’ dicit conjunccionem consequentem, ‘dum’ simul adjuncta
avis ‥ dum sedet [ME: ] in terra non est securaþe hwile hit sit
quondam dum parvulus esset, / magna futurarum meruit spectacula rerum
qui semper, dum viveret, ‥ pauperibus ‥ opem ferre non cessabat
quae omnia erant in firma regis E. dum viveret
est imago S. Mariae ‥ quam pinxit Lucas evangelista dum adhuc viveret ipsa Dei genitrix
pater dum ‥ sacrum mysterium administraret, corpus dominicum ‥ apparuit
illam rapuerat Eadwinus ‥ dum ‥ per provintias Britonum deseviret
dum Maro Cartaginis jocaretur hospitium, amantium vota conciliare nescivit, nisi
non possum credere sorti, / saltem dumque Deus sit super omne potens
quam rem dum ad effectum tua perduxerit benivolentia ‥ gratiarum actiones habebis(
dum plenum perficitur [pacis ] vestimentum, mox ad induendum vestrae dirigetur fraternitati
dum ‥ quieverit ista passio, crastino die, Deo auctore, apparebo
quies cum fessos occupat artus, / dulcia dum famulae cecinissent carmina Christo
dum ‥ ad mensam consedissent, subito ‥ mentem ad spiritualia contemplanda contulit
quod dum factum esset, episcopatum ‥ anno uno servabat ‥ Uilfrid
Lotharius, dum ‥ duodecim annis regnasset, ‥ emoritur
dum ‥ promisisset se ‥ consuetudines ‥ observaturum, ad mentem sedulo revocavit quanta ex his potuerint ‥ oriri dispendia
dum, donee
curam ‥ suscepit ac tenuit usque dum et ipse ‥ ad caelestia regna ‥ ascendit
haec, usquedum ad ejus visionem pervenire meruit, intemerata servavit
meos convivas ‥ usquedum rediero letificate
cujus in hac aula sacra conservabitur ara, / dum polus et tellus ac ponti flustra fatescant
ipse ‥ presbyteros ‥, usquedum archiepiscopus perveniret, ordinabat
nolunt accipere legem ‥ usque dum diffiniatur per regem
de electo in abbatem, qualiter se geret usquedum confirmetur
quod illi [Jeremiae; cf. ] ‥ ad cumulum doloris crescebat, dum ‥ eosdem statu prospero viventes egregios luxeratThren. iv 7-8
ut sententiam B. Hieronimi, dum se occasio obtulit, depromam
qui, dum ‥ Sunamitis sobolem ‥ suscitaverat [cf. ] , redemptorem signat genus humanum ‥ vivificantemIV Reg. iv 35
sed secus evenit, / praefatus lector dum fraudem prodidit atram
dum mihi omnipotens Deus ‥ sceptra regiminis ‥ largitus est, ideo ei libenter ‥ ex eo quod accepi iterum retribuo
quid de aliis estimandum est locis, dum huic sanctissimo loco judicium non pepercit divinum?
dum ‥ mores in eo imitabantur dignitatem pontificis, ratus est B. Dunstanus ‥ mores illius jure sullimandos dignitate pontificis
heu! frustra factor confinxit corpus inorme, / totis membrorum dum frauder sensibus intus
optatam senserunt saecla salutem, / dum Deus ad Herebi vagas descenderit umbras
dum illum [lapidem ] ‥ nullo conatu ‥ movere valerent, adjuncti sunt eis alii et alii viri
orte sunt in ecclesia Cantuariensi dissentiones ‥ super electione archiepiscopi, dum monachi priorem electionem, quam de suppriore suo fecerant, ‥ relinquerent
quod utrum de se an de alio aliquo diceret nobis manet incertum, dum tamen hoc quod tantus vir dixit, quia verum sit, esse non possit incertum
promittens me elimosynas ‥ dare, dum ille domum comitis pransurus ‥ intraret
mandavit ‥ senescallo foreste quod ‥ ipsos deliberaret, dum tamen non essent capti cum venacione
quod ‥ habeant ‥ liberam warennam ‥ in omnibus dominicis terris suis ‥, dum tamen terre ille non sint infra metas forreste nostre(
parum curo de illis dum tamen hec [amoris regula ] care servetur
dumtamen(v. 1
liberum erit eis ‥ ij m‥. recipere sicut antiquitus solebant, dum †cum [? l. tamen ] nec dolus nec necgligentia eorum in aliquo possit deprehendi
censebis ficta fuisse / que de me dixit, dum silvas possit adire
vera est sapientia ut quisque se ipsum considerans dum volens dum nolens aeternus erit, ut [sic ] aeternam sibi ex hoc brevi labore comparet requiem
I adv. enclitique : ¶ 1 joint à non, nullus, haud, vix, etc., il signifie « encore » : nondum, pas encore ; nullusdum, nulladum, etc., encore pas un, pas une, etc. ; vixdum, à peine encore ; nihildum, encore rien ; necdum, nequedum, et pas encore ; nequedum satis, et pas encore assez ¶ 2 [après lʼimpératif] donc, voyons, seulement, etc. : circumspice dum te Pl. Trin. 147, regarde seulement autour de toi ; memoradum Pl. Pœn. 1063, rappelle-moi donc ; tangedum Pl. Rud. 784, allons, touche-les, pour voir ¶ 3 [après interj.] : ehodum Ter. Eun. 360, hé, voyons ! || [après certains adv.] : quidum ? comment donc ? primumdum Pl. Mil. 297, eh bien dʼabord.
II conj., ¶ 1 avec ind. : a) [ind. présent] dans le même temps que, pendant que, [qqf. en corrélation avec interea, interim ] : dum hæc in colloquio geruntur, Cæsari nuntiatum est... Cæs. G. 1, 46, 1, pendant que ces choses se traitaient dans lʼentrevue, on annonça à César... ; hæc dum aguntur, interea Cleomenes jam... pervenerat Cic. Verr. 2, 5, 91, pendant que ces faits se passaient, Cléomène était déjà parvenu... || [avec imparf.] : dum is in aliis rebus erat occupatus... erant interea qui... Cic. Amer. 91, pendant quʼil se trouvait occupé à dʼautres soins, dans le même moment il y avait des gens qui..., cf. Liv. 5, 47, 1 ; b) jusquʼau moment où, jusquʼà ce que : ego in Arcano opperior, dum ista cognosco Cic. Att. 10, 3, moi, jʼattends dans ma propriété dʼArcanum, jusquʼà ce que je reçoive ces nouvelles ; exspectabo, dum venit Ter. Eun. 206, jʼattendrai jusquʼà ce quʼil vienne ( Andr. 714 ; Ad. 196 ; 785 ; etc.) ; mansit... usque ad eum finem, dum judices rejecti sunt Cic. Verr. 1, 1, 16, il resta... jusquʼau moment où les juges furent récusés ; c) pendant tout le temps que, tant que [qqf. en corrélation avec tamdiu ] : hæc civitas, dum erit, lætabitur Cic. Læl. 14, notre cité, tant quʼelle existera, sʼen réjouira ; usus est... tamdiu, dum... habuit Cic. Verr. 2, 4, 6, il se servit... pendant aussi longtemps quʼil tint..., cf. Tusc. 5, 96 ; Cat. 3, 16 ; Att. 9, 6, 5, etc. ; dum me rei publicæ procuratio... tenebat..., habebam Cic. Ac. 1, 11, tant que lʼadministration des affaires publiques me tenait..., je gardais... ; d) tandis que [explicatif] : dum voluerunt... sustulerunt Cic. Fin. 2, 43, en voulant..., ils ont supprimé... ; dum voluit... inventus est... Cic. Br. 282, en voulant... il sʼest trouvé..., cf. Br. 262 ; Mur. 54 ; Att. 1, 16, 2 ; etc. || fréqt d. Tite Live : Liv. præf., 2 ; 2, 31, 2 ; 2, 47, 4 ; 3, 67, 6 ; 5, 13, 13, etc. ¶ 2 avec subj. a) [st. ind.] : Cic. Planc. 95 ; Mur. 48 ; de Or. 1, 187 ; CM 41 ; etc. ; Cæs. G. 7, 77, 2 ; C. 2, 20, 3 ; etc.; b) [nuance consécutive et finale] : le temps suffisant, nécessaire pour que, un temps assez long pour que : sic deinceps omne opus conexitur, dum justa muri altitudo expleatur Cæs. G. 7, 23, 4, tout lʼouvrage se lie ainsi par couches successives jusquʼà ce que la hauteur normale du mur soit atteinte ; usque ad eum finem, dum possint... Cic. Nat. 2, 129, le temps nécessaire pour quʼils soient en état de... ; mihi tantum temporis satis est... dum... caveam Cic. Att. 11, 19, 2, jʼai seulement le temps suffisant de prendre des mesures...; [en part. après exspectare ] exspecta, dum Atticum conveniam Cic. Att. 7, 1, 4, attends que je joigne Atticus( Cæs. G. 1, 11, 6 ) ; c) [dans le potentiel ou irréel par attraction] : Cic. Nat. 2, 147 ; d) [analogue à cum participial] : Virg. G. 4, 457 ; Liv. 1, 40, 7 ; 10, 18, 1 ; etc. ¶ 3 [touj. avec le subj.] dum, dum modo, pourvu que : oderint, dum metuant Cic. Off. 1, 97, quʼils haïssent, pourvu quʼils craignent, cf. Fin. 5, 89 ; Rep. 1, 63 ; Amer. 119 ; etc.; Rep. 3, 4 ; Off. 3, 82 ; Cat. 1, 22 ; Br. 285 ; etc. || [sans verbe exprimé] : Fam. 7, 9, 2 ; Ac. 2, 104 ; etc. || [avec négation ne ] : Cato Agr. 5, 4 ; Cic. Att. 6, 1, 4 ; Fam. 10, 25, 2 ; de Or. 3, 185 ; etc.
- 1. (temporeel) (a) gedurende de tijd dat, terwijl (meestal m. indic. praes.); ➤ Alexander, dum inter primores pugnat, sagittā ictus est; dum haec geruntur (ondertussen), tempestas orta est; (b) zolang (als) (m. indic. v. alle tempora); ➤ abite, dum erit facultas; dum Galli longius aberant munitione, plus multitudine telorum proficiebant; (c) (zolang) totdat (zuiver temporeel: m. indic. praes., pf. en fut. exactum; m. finale bijsmaak: m. conj. praes. en impf.); ➤ temporeel: pasce capellas, dum redeo (of rediero); finaal: exspectavit Caesar, dum naves convenirent met de bedoeling dat intussen;
- 2. (conditioneel) als maar, mits (m. conj.); ontkend: dum ne; vaak versterkt: dummodo; ➤ oderint, dum metuant;
- 3. (causaal) nu, omdat; II. adv. (enclitisch)
- 1. (na woorden met een negatieve betekenis) nog [nondum, necdum, nequedum nog niet; nullusdum, nulladum nog geen; vixdum nauwelijks nog; nihildum nog niets];
- 2. (na imp.) toch, dan toch [agedum, agitedum kom op dan; dicdum].
此時間。至到。只要。Lege — prandeo 吾飯之時汝讀可也。 Expectandum — se res ipsa aperiret 須等候事情自露。Neque id quibus modis assequeretur, dum regnum pararet, quicquam pensi habebat 其亦不問何得此之計惟作王爲要。
Suggest a Translation
See an image
- of time, the while, a while, now, yet.—Only as enclitic; see etiamdum, nondum, nihildum, etc.—With imper.(colloq.): Sosia Adesdum, paucis te volo, stop a moment, T.: abidum, T.: facitodum, T.: age dum, T.: agedum, conferte, etc., come now: agite dum, L.: cedodum, T.
- 1 dum, while, whilst, at the time that, during the time in which, where: dum conantur, annus est, T.: dum de his disputo iudiciis: dum ea conquiruntur, ad Rhenum contenderunt, Cs.: Haec canebam, Caesar dum Fulminat, V.: haec dum geruntur: dum ea parant, L.: dum tempus teritur, repente, etc., L.: dum Appium orno, subito, etc.: ne bellum differretur, dum aeger conlega erat, L.: dum is in aliis rebus erat occupatus: qui, dum ascendere conatus est, vēnit in periculum: dum oculos hostium certamen averterat, capitur murus, L.: dum ad se omnia trahant, nihil relictum esse, L.: ut, dum sine periculo liceret, excederet, Cs.: dum intentusin eum se rex totus averteret, etc., L.: Illa, dum te fugeret, non vidit, V.—Of a period of time, while, all the time that, as long as: vixit, dum vixit, bene, T.: dum ego in Siciliā sum, nulla statua deiecta est: haec civitas dum erit laetabitur: causas innecte morandi, Dum desaevit hiemps, V.: dum longius aberant Galli, posteaquam, etc., Cs.: dum auxilia sperastis, postquam, etc., L.: se duces, usque dum per me licuerit, retinuisse.—Of immediate succession, to the time when, all the time till, until: ut me maneat, dum argentum aufero, T.: Tityre, dum redeo, pasce capellas, V.: mansit usque ad eum finem, dum iudices reiecti sunt: non exspectandum sibi, dum pervenirent, Cs.: Multa passus, dum conderet urbem, V.: differant in tempus aliud, dum defervescat ira.—In restrictive clauses, as long as, if so be that, provided that, if only: dum res maneant, verba fingant: oderint, dum metuant: laborem pati, dum poenas caperent, S.—With modo(often written dummodo): mea nil re fert, dum patiar modo, T.: feram libenter, dum modo vobis salus pariatur: quālibet, dum modo tolerabili, condicione transigere.—With tamen: firmissimum quodque sit primum, dum illud tamen teneatur, etc.—With ne, so long as not, provided that not, if only not: dum arator ne plus decumā det: peccate, dum ego ne imiter tribunos, L.
-
…tamen ei sunt coloni qui se ; in ; insperatis ac repentinis pecuniis sumptuosius insolentiusque iactarunt. hi dum aedificant tamquam beati, dum praediis lectis, familiis magnis, conviviis apparatis delectantur, in tantum aes alienum inciderunt…
Cicero, in Catilinam
-
…data facultate per provinciam itineris faciundi, temperaturos ab iniuria et maleficio existimabat. Tamen, ut spatium intercedere posset dum milites quos imperaverat convenirent, legatis respondit diem se ad deliberandum sumpturum si quid vellent, ad Id. ;…
Julius Caesar, Gallic War
-
…se ; in ; insperatis ac repentinis pecuniis sumptuosius insolentiusque iactarunt. hi dum aedificant tamquam beati, dum praediis lectis, familiis magnis, conviviis apparatis delectantur, in tantum aes alienum inciderunt ut, si salvi esse…
Cicero, in Catilinam
-
…consulem sed crudelissimum tyrannum existimari velint est mihi tanti, Quirites, huius invidiae falsae atque iniquae tempestatem subire, dum modo a vobis huius horribilis belli ac nefarii periculum depellatur. dicatur sane eiectus esse a me, dum modo…
Cicero, in Catilinam
-
…, dum modo a vobis huius horribilis belli ac nefarii periculum depellatur. dicatur sane eiectus esse a me, dum modo eat in exsilium. sed mihi credite, non est iturus. numquam ego ab dis immortalibus optabo ,…
Cicero, in Catilinam
-
…Caesarem recipiunt et demonstrant sibi praeter agri solum nihil esse reliqui. Quibus rebus adductus Caesar non expectandum sibi statuit dum, omnibus, fortunis sociorum consumptis, in Santonos Helvetii pervenirent. Flumen est Arar, quod per fines Haeduorum…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, si minus in praesens tempus recenti memoria scelerum tuorum, at in posteritatem impendeat. sed est tanti, dum modo tua ista sit privata calamitas et a rei publicae periculis seiungatur. sed tu ut vitiis tuis commoveare ,…
Cicero, in Catilinam
-
…; si iudicium senatus observari oporteret, liberam debere esse Galliam, quam bello victam suis legibus uti voluisset. Dum haec in conloquio geruntur, Caesari nuntiatum est equites Ariovisti propius tumulum accedere et ad nostros adequitare, lapides telaque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…, paruerunt. Eo postquam Caesar pervenit, obsides, arma, servos qui ad eos perfugissent, poposcit. Dum ea conquiruntur et conferuntur, nocte intermissa circiter hominum milia VI eius pagi qui Verbigenus appellatur, sive timore perterriti…
Julius Caesar, Gallic War
-
…arcem efficit et cum oppido coniungit. Huc Caesar magnis nocturnis diurnisque itineribus contendit occupatoque oppido ibi praesidium conlocat. Dum paucos dies ad Vesontionem rei frumentariae commeatusque causa moratur, ex percontatione nostrorum vocibusque Gallorum ac mercatorum, qui ingenti…
Julius Caesar, Gallic War