conspicio
conspicio, to look at attentively, get sight of, descry, perceive, observe, fix eyes upon
they saw them disembarking from the ship
- I Lit.
- A In gen.
- α Absol.: inter eas regiones, quā oculi conspiciant, Varr. L. L. 7, § 9 Müll.: in tabernam, Petr. 140, 14.—
- β With acc.: me interrogas, Qui ipsus equidem nunc primum istanc tecum conspicio semul, Plaut. Am. 2, 2, 122 (754): quae aedes ... quas quotiensquomque conspicio, fleo, id. Capt. 1, 1, 29 (97): si queat usquam Conspicere amissum fetum, Lucr. 2, 358: quandoque te in jure conspicio, Leg. Act. ap. Cic. Caecin. 19, 54, and id. Mur. 12, 26: ut procul novum vehiculum Argonautarum e monte conspexit, Cic. N. D. 2, 35, 89: quisque ... quae prima signa conspexit, ad haec constitit, Caes. B. G. 2, 21: quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, id. ib. 1, 47: ubi primum nostros equites conspexerunt, id. ib. 4, 12; 2, 26: sidus in regione caeli, etc., Plin. 2, 25, 23, § 94: qui lucus ex insulā conspiciebatur, Nep. Milt. 7, 3: conspici inter se, to be visible to one another, Liv. 37, 41, 4: cum inter se conspecti essent, id. 33, 6, 4: hunc simulac cupido conspexit lumine virgo, Cat. 64, 86: conspectis luminibus crebris, Liv. 31, 24, 7: locum insidiis conspeximus ipsi, Verg. A. 9, 237: quae mihi tunc primum, tunc est conspecta supremum, Ov. M. 12, 526: super tabernaculum ... unde ab omnibus conspici posset, imago Solis fulgebat, Curt. 3, 3, 8: conspecto delatore ejus, Suet. Dom. 11: rugas in speculo, Ov. M. 15, 232: cornua in undā, id. ib. 1, 640: arcem, id. ib. 2, 794: scopulum, id. ib. 4, 731.—Of an inanimate subject: si illud signum (Jovis) solis ortum et forum curiamque conspiceret, Cic. Cat. 3, 8, 20.—With two accus., when an action, condition, etc., is the object: quam (matrem) paucis ante diebus laureatam in suā gratulatione conspexit, eandem, etc. ... eundem (filium) spoliatum omni dignitate conspiciat, Cic. Mur. 41, 88: strata volgi pedibus detrita viarum Saxea, Lucr. 1, 315: superiora loca multitudine armatorum completa, Caes. B. G. 3, 3: quos laborantes, id. ib. 4, 26: aliquos ex nave egredientes, id. ib.: aliquem conspiciens ad se ferentem, Nep. Dat. 4, 5: naves suas oppletas serpentibus, id. Hann. 11, 6: (Hannibalem) humi jacentem, Liv. 21, 4, 7: adrasum quendam, Hor. Ep. 1, 7, 49; cf., pass.: quamvis non alius flectere equum sciens Aeque conspicitur, id. C. 3, 7, 26: cum interim Metellus, monte degrediens cum exercitu, conspicitur, Sall. J. 49, 5 dub.; v. conspicor: terribilior niger conspicitur (canis), Col. 7, 12, 4.—
- γ With acc. and inf.: corpus ut exanimum siquod procul ipse jacere Conspicias hominis, Lucr. 6, 706: qui nostros victores flumen transisse conspexerant, Caes. B. G. 2, 24: centum procurrere currus, Cato, 64, 389; Plin. 2, 9, 6, § 45.—
- B Pregn., to look at with admiration or close attention, to gaze upon, observe, contemplate.
- α Act.: quid nunc supina sursum in caelum conspicis? Plaut. Cist. 2, 3, 78 (620): orabat, ne se, quem paulo ante cum egregiā stirpe conspexissent, orbum liberis facerent, Liv. 1, 26, 9: Demetrium ut pacis auctorem cum ingenti favore conspiciebant, id. 39, 53, 2: quem cum omnes conspicerent propter novitatem ornatūs ignotamque formam, Nep. Dat. 3, 3: cum bene notum Porticus Agrippae te conspexerit, Hor. Ep. 1, 6, 26.—
- β Esp. pass.: conspici, to attract attention, to be conspicuous, noticed, observed, distinguished, admired: inania sunt ista ... delectamenta paene puerorum, captare plausus, vehi per urbem, conspici velle, Cic. Pis. 25, 60: in gestu nec venustatem conspiciendam, nec turpitudinem esse, Auct. Her. 3, 15, 26: sic quisque hostem ferire, murum adscendere, conspici dum tale facinus faceret, properabat, Sall. C. 7, 6: supellex modica, non multa, ut in neutram partem conspici posset, Nep. Att. 13, 5: quid te ut regium juvenem conspici sinis? Liv. 1, 47, 5: maxime conspectus ipse est, curru equis albis juncto urbem invectus, id. 5, 23, 5: vestitus nihil inter aequales excellens, arma atque equi conspiciebantur, id. 21, 4, 8; 5, 52, 3; 39, 6, 9: quorum Conspicitur nitidis fundata pecunia villis, Hor. Ep. 1, 15, 46: tu formosissimus alto Conspiceris caelo ( = inter deos versaris), Ov. M. 4, 19: prima bonis animi conspicerere tui, id. Tr. 1, 6, 34; Vell. 2, 91, 4; Quint. 11, 3, 137.—Less freq. in an unfavorable sense, to be notorious, to be gazed at with dislike or contempt: carere me adspectu civium quam infestis oculis omnium conspici mallem, Cic. Cat. 1, 7, 17: ne quid faciat, quod conspici et derideri posset, Aug. ap. Suet. Claud. 4.—
- II Trop., to perceive mentally, to understand, comprehend: satis in rem quae sint meam ego conspicio mihi, Plaut. Trin. 3, 2, 10 (636): quantum ego nunc corde conspicio meo, id. Ps. 3, 1, 3 (769); cf.: ut conspiciatis eum mentibus, quoniam oculis non potestis, Cic. Balb. 20, 47: nullus error talis in L. Aemilio Paulo conspectus est, Val. Max. 7, 5, 3.—Hence,
- A conspĭcĭens, entis, P. a. (acc. to II. B.), having understanding, intelligent: ad quas (contumelias) despiciendas non sapiente opus est viro, sed tantum conspiciente, Sen. Const. 16, 3 Haase (al. consipiente). —
- B conspectus, a, um, P. a.
- 1 (Acc. to I. A. 1.) Visible: tumulus hosti conspectus, Liv. 22, 24, 5; cf. id. 10, 40, 8; 32, 5, 13: agmina inter se satis conspecta, id. 22, 4, 6. —
- 2 (Acc. to I. B.) Striking, distinguished, remarkable, gazed at, = conspicuus (perh. not ante-Aug.): Pallas chlamyde et pictis conspectus in armis, Verg. A. 8, 588 (conspicuus, conspicabilis, Serv.); so, victor Tyrio in ostro, id. G. 3, 17; cf. Hor. A. P. 228: juventus, Ov. M. 12, 553: patris avique fama conspectum eum faciebat, Liv. 45, 7, 3: conspectus elatusque supra modum hominis privati, id. 4, 13, 3.—Comp., Ov. M. 4, 796; Liv. 2, 5, 5; Tac. H. 4, 11; Just. 11, 5; Juv. 8, 140 al.—Sup. and adv. apparently not in use.—
- C conspĭcĭendus, a, um, P. a. (acc. to I. B.), worth seeing, worthy of attention, distinguished (perh. not ante-Aug.): insideat celeri conspiciendus equo, Tib. 1, 2, 70: Nemesis donis meis, id. 2, 3, 52: Hyas formā, Ov. F. 5, 170: mater formosa Inter Dictaeos greges, id. ib. 5, 118: eques, id. Tr. 2, 114: opus vel in hac magnificentiā urbis, Liv. 6, 4, 11; Val. Fl. 1, 261; Mart. 9, 50, 10.
- the survey taken by the augur in fixing the limits of the templum, Varr. L. L. 7, § 9 Müll.
II) v. tr. ins Gesicht fassen, A) = zu Gesichte bekommen, ansichtig werden, gewahr werden, von Angesicht zu Angesicht schauen od. schauen können, erblicken od. erblicken können, im allg.: a) eig.: α) m. einfachem Acc.: quas (aedes) quotiescumque conspicio, fleo, Plaut.: ostium ubi conspexi, exinde me ilico protinam dedi, Plaut.: c. lumina crebra, Liv.: c. tabellas demereque et legere, Liv.: c. nostros equites, Caes.: alqm cum egregia stirpe, Liv.: conspici inter se, einander erblicken od. erkennen können, einander sichtbar werden, Liv. 37, 41, 4 (vgl. 1. conspectus no. I). – m. Abl. (womit?), hunc simulac cupido conspexit lumine virgo, Catull.: ut conspiciatis eum mentibus, quem oculis non potestis, Cic.: carere me aspectu civium quam infestis oculis omnium conspici mallem, Cic. – m. Adv. (von wo aus?) od m. ex u. Abl., tabernaculum, unde ab omnibus conspici posset, Curt.: pertica, quae undique conspici posset, Curt.: c. procul divinum vehiculum Argonautarum e monte, Cic.: lucus, qui ex insula conspiciebatur, Nep. – m. in (in, auf) u. Abl., m. apud u. Akk., m. Genet. od. Abl. loc., c. rugas in speculo, Ov.: milites in summo colle, Caes.: sidus per septem dies in regione caeli, Aug. bei Plin.: alqm apud se in castris, Caes.: aquila numquam antea Rhodi conspecta, Suet. – im Passiv m. Dat. comm. statt ab m. Abl., quae mihi tunc primum, tunc est conspecta supremum, Ov. met. 12, 526. – β) m. dopp. Acc., alqd od. alqm m. Ang. als was? od. wie? durch Prädik.-Acc. (gew. eines Partizips), c. imaginem clarissimi viri laureatam, Cic.: omnia fere superiora loca multitudine armatorum completa, Caes.: alqm humi iacentem, Liv.: procul Ambiorigem suos cohortantem, Caes.: aratorem quendam operantem, Liv.: alqm spoliatum omni dignitate, Cic.: u. (im Passiv m. Prädik.-Nom.) non alius flectere equum sciens conspicitur aeque, Hor.: togam velut tragicam vestem in foro trahens maximo cum hominum risu conspectus est, Val. Max.: terribilior niger (canis) conspicitur, Col. – m. ex (von... aus) u. Abl., c. ex litore aliquos singulares ex navi egredientes, Caes. – m. Adv. (wo?) u. m. in (auf) u. Abl., c. ibi in omnibus collibus expositas hostium copias armatas, Caes. – γ) m. folg. Acc. u. Infin., calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transisse conspexerant, Caes.: conspexit terrā centum procumbere tauros, Catull. – b) übtr., mit geistigem Blicke schauen, gewahren, gewahr werden, nullus error talis in (an, bei) L. Aemilio Paulo conspectus est, Val. Max. 7, 5, 3. – m. folg. indir. Fragesatz = begreifen, einsehen, satis, in rem quae sint meam, ego conspicio mihi, Plaut. trin. 636: quantum ego nunc corde conspicio meo, Plaut. Pseud. 769.
B) ins Auge fassen, in Augenschein nehmen, anschauen, ansehen, 1) im allg.: α) m. einfachem Acc.: quae cum omnes conpicerent propter novitatem ornatus ignotamque formam etc., Nep. Dat. 3, 3: u. (v. lebl., personif. Subjj.) si illud signum, solis ortum et forum curiamque conspiceret, Cic. Cat. 3, 20. – m. Dat. (wozu?), locum insidiis, Verg. Aen. 9, 237. – β) m. dopp. Acc., alqm m. Ang. als wen? durch Prädik.-Acc. m. u. ohne ut (wie, als), Demetrium ut pacis auctorem cum ingenti favore conspiciebant, Liv. 39, 53, 2: u. (v. lebl., personif. Subjj.), cum bene notum porticus Agrippae te conspexerit, Hor. ep. 1, 6, 26. – 2) im Passiv prägn., conspici, mit Bewunderung od. Befremden wahrgenommen werden = sich sehen lassen od. lassen können, in die Augen fallen od. stechen, die Augen od. Blicke (der Leute) auf sich ziehen, Aufsehen machen od. erregen, auffallen, v. Pers., vehi per urbem, conspici velle, Cic.: sic se quisque conspici, dum tale facinus faceret, properabat, Sall.: maxime conspectus est ipse curru equis albis iuncto urbem invectus, Liv. – v. Tieren u. Lebl., arma et equi conspiciebantur, Liv.: supellex modica, non multa, ut in neutram partem conspici posset, nach keiner Seite hin auffallen, Nep. (vgl. unde sit in neutrum conspiciendus eques, wo auf keiner Seite der Ritter durchsieht, Ov.): ne quid faciat, quod conspici et derideri possit, Suet.
I intr., porter ses regards : in cælum Pl. Cist. 622, vers le ciel ; cf. Varro L. 7, 9 ; Petr. 140, 14.
II tr., ¶ 1 apercevoir : ubi ex litore aliquos singulares ex navi egredientes conspexerant Cæs. G. 4, 26, 2, quand du rivage ils apercevaient des soldats débarquant isolément ; ab decumana porta ac summo jugo nostros victores flumen transisse conspexerant Cæs. G. 2, 24, 2, de la porte décumane et du sommet de la colline ils avaient observé que les nôtres victorieux avaient franchi le fleuve || apercevoir par la pensée, comprendre : Pl. Ps. 769 ; Trin. 636 || remarquer : Val. Max. 7, 5, 3 ; Sen. Nat. 1, 14, 1 ¶ 2 regarder, contempler : Pl. Capt. 91 ; Curc. 363 ; infestis oculis omnium conspici Cic. Cat. 1, 17, être regardé avec des yeux hostiles par tout le monde || [en part., au pass.] être regardé, attirer les regards (lʼattention) : Cic. Pis. 60 ; Sest. 126 ; Sall. C. 7, 6 ; Liv. 5, 23, 5, etc.; in neutram partem conspici Nep. Att. 13, 5, ne se faire remarquer ni dans un sens ni dans lʼautre( Ov. Tr. 2, 1, 114 ).
- 1. kijken naar, bekijken, aanschouwen, in ogenschouw nemen; — ihb. pass. cōnspicī in het oog springen, opvallen, opzien baren; ➤ supellex in neutram partem conspici poterat viel in geen enkel opzicht op;
- 2. (kunnen) zien, gewaarworden (m. acc.; aci.); ➤ alqm humi iacentem ~; hostes milites nostros flumen transisse conspexerunt;
- 3. inzien, begrijpen.
- SPEC-, to look at attentively, get sight of, descry, perceive, observe, fix eyes upon: te in iure: procul vehiculum e monte: milites ab hostibus conspiciebantur, Cs.: lucus ex insulā conspiciebatur, N.: inter se conspecti, L.: conspectis luminibus crebris, L.: locum insidiis, espy, V.: rugas in speculo, O.: conspectos horrere ursos, at the sight of, O.: si illud signum forum conspiceret, face towards: (filium) spoliatum omni dignitate: loca multitudine completa, Cs.: alqm humi iacentem, L.: hunc cupido lumine, Ct.: nostros victores flumen transisse, Cs.: frondere Philemona, O.—To look at with admiration, gaze upon, observe, contemplate: alqm cum egregiā stirpe, L.: alqm propter novitatem ornatūs, N.—Pass, to attract attention, be conspicuous, be noticed, be distinguished, be admired: vehi per urbem, conspici velle: se quisque conspici properabat, S.: maxime conspectus ipse est, curru invectus, L.: formosissimus alto caelo, shine, O.: infestis oculis omnium conspici, be a mark for.— Fig., to perceive, discern: eum mentibus.
-
…ad galeas induendas scutisque tegimenta detrahenda tempus defuerit. Quam quisque ab opere in partem casu devenit quaeque prima signa conspexit, ad haec constitit, ne in quaerendis suis pugnandi tempus dimitteret. Instructo exercitu magis ut loci natura deiectusque…
Julius Caesar, Gallic War
-
…si me meis civibus iniuria suspectum tam graviter atque offensum viderem, carere me aspectu civium quam infestis omnium oculis conspici mallem tu, cum conscientia scelerum tuorum agnoscas odium omnium iustum et iam diu tibi debitum, dubitas quorum mentis…
Cicero, in Catilinam
-
…in partem fugam petebant ; et calones, qui ab decumana porta ac summo iugo collis nostros victores flumen transire conspexerant, praedandi causa egressi, cum respexissent et hostes in nostris castris versari vidissent, praecipites fugae sese mandabant .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…utebatur. His mandavit quae diceret Ariovistus cognoscerent et ad se referrent. Quos cum apud se in castris Ariovistus conspexisset, exercitu suo praesente conclamavit quid ad se venirent an speculandi causa Conantes dicere prohibuit et in catenas coniecit .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…legionum duarum quae in novissimo agmine praesidio impedimentis fuerant, proelio nuntiato, cursu incitato in summo colle ab hostibus conspiciebantur, et T. ; Labienus castris hostium potitus et ex loco superiore quae res in nostris castris gererentur conspicatus…
Julius Caesar, Gallic War
-
…casus lapidem cavat, uncus aratri ferreus occulte decrescit vomer in arvis, strataque iam volgi pedibus detrita viarum saxea conspicimus ; tum portas propter aena signa manus dextras ostendunt adtenuari saepe salutantum tactu praeterque meantum. haec igitur minui ,…
Lucretius, De Rerum Natura
-
…propriaque exterrita voce est. Venit et ad ripas, ubi ludere saepe solebat, Inachidas ripas ; novaque ut conspexit in unda cornua, pertimuit seque exsternata refugit. Naides ignorant, ignorat et Inachus ipse, quae sit ;…
Ovid, Metamorphoses
-
…erat, plerisque principibus civitatum notus erat atque eos noverat. Itaque sine mora, ubi primum legatos in foro conspexit, percontatus pauca de statu civitatis et quasi dolens eius casum requirere coepit, quem exitum tantis malis sperarent .…
Sallust, Catilina
-
…formidulosus virtus omnia domuerat. Sed gloriae maxumum certamen inter ipsos erat se quisque hostem ferire, murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret, properabat. Eas divitias, eam bonam famam magnamque nobilitatem putabant. Laudis avidi…
Sallust, Catilina
-
…fuisse clamant. Recital NOMINA HABONI. hic etiam priore actione Q. Hortensius pupillum Iunium praetextatum venisse in vestrum conspectum et stetisse cum patruo testimonium dicente questus est, et me populariter agere atque invidiam commovere, quod puerum producerem…
Cicero, in Verrem