servo
servo, to make safe, save, keep unharmed, preserve, guard, keep, protect, deliver, rescue
Caecuban protected by a hundred locks
while Palinurus was paying attention to the stars, he fell out of the ship
- I Lit.
- A In gen., to save, deliver, keep unharmed, preserve, protect, etc. (very freq. and class.; syn. salvo): Ph. Perdis me tuis dictis. Cu. Immo servo et servatum volo, Plaut. Curc. 2, 3, 56 (335); cf.: qui ceteros servavi, ut nos periremus, Cic. Fam. 14, 2, 2: pol me occidistis, amici, Non servastis, Hor. Ep. 2, 2, 139: aliquem ex periculo, Caes. B. C. 2, 41 fin.: aliquem ex judicio, Cic. Verr. 2, 3, 57, § 131: vita ex hostium telis servata, id. Rep. 1, 3, 5: urbs ex belli ore et faucibus erepta atque servata, id. Arch. 9, 21.—With ab and abl. (mostly post-Aug. and rare): si tamen servari a furibus possunt, Pall. 5, 8, 7 fin.: super omnia Capitolium summamque rem in eo solus a Gallis servaverat, Plin. 7, 28, 29, § 103.—Mars pater, te precor, pastores pecuaque salva servassis duisque bonam salutem mihi, etc., an old formula of prayer, Cato R. R. 141, 3: di te servassint semper, Plaut. As. 3, 3, 64 (654): di te servassint mihi, id. Cas. 2, 5, 16 (324); id. Ps. 1, 1, 35 (37); id. Stich. 4, 1, 1 (505); id. Trin. 2, 2, 103 (378): ita me servet Juppiter, Ter. Phorm. 807: serva, quod in te est, filium et me et familiam, id. Heaut. 845: tu me amoris magis quam honoris servavisti gratiā.Enn. ap. Cic. Tusc. 4, 32, 69 (Trag. v. 316 Vahl.): invitum qui servat idem facit occidenti, Hor. A. P. 467: Graeciae portus per se (i. e. Themistoclem) servatos, Cic. Rep. 1, 3, 5: servare rem publicam, id. Sest. 22, 49: quoniam me unā vobiscum servare non possum, vestrae quidem certe vitae prospiciam, etc., Caes. B. G. 7, 50: impedimenta cohortesque, id. B. C. 1, 70: urbem insulamque Caesari, id. ib. 2, 20: sua, Cato R. R. 5, 1: rem suam, Hor. A. P. 329: servabit odorem Testa, id. Ep. 1, 2, 69: Sabinus Vitisator, curvam servans sub imagine falcem, keeping, retaining, Verg. A. 7, 179 et saep.: urbem et cives integros incolumesque, Cic. Cat. 3, 10, 25: pudicitiam liberorum ab eorum libidine tutam, id. Verr. 2, 1, 27, § 68: se integros castosque, id. Tusc. 1, 30, 72: omnia mihi integra, Planc. ap. Cic. Fam. 10, 17, 1.—Poet. with inf.: infecta sanguine tela Conjugibus servant parvisque ostendere natis, Stat. Th. 9, 188.—Absol.: So. Perii, pugnos ponderat. Me. Quid si ego illum tractim tangam ut dormiat? So. Servaveris: Nam continuas has tres noctes pervigilavi, you would save me, Plaut. Am. 1, 1, 157 (309).—
- β With abl. or ab or ex and abl. of the danger or evil: si respublica populi Romani Quiritium ad quinquennium proximum salva servata erit hisce duellis, datum donum duit, etc., an ancient votive formula, Liv. 22, 10, 2: Q. SERVILIVS VVLNERE SERVATVS, Inscr. Grut. 48, 5: omnes quattuor amissis servatae a peste carinae, Verg. A. 5, 699.—Usu. with ex: quo ex judicio te ulla salus servare posset, Cic. Verr. 2, 3, 57, § 131: urbs ex omni impetu regio servata, id. Arch. 9, 21: ex eo periculo, Caes. B. C. 2, 41: navem ex hieme marique, Nep. Att. 10, 6.—
- b With abstract objects: navorum imperium servare est induperantum, Enn. ap. Fest. p. 169 Müll. (Trag. v. 413 Vahl.): imperium probe, Plaut. Ps. 2, 4, 7 (700): ordines, Caes. B. G. 4, 26; id. B. C. 1, 44; 2, 41; cf. id. B. G. 7, 23: ordinem laboris quietisque, Liv. 26, 51: praesidia indiligentius, Caes. B. G. 2, 33: vigilias, Liv. 34, 9: custodias neglegenter, id. 33, 4: discrimina rerum, id. 5, 46: concentum (fides), Cic. Fin. 4, 27, 75: cursus, id. Rep. 1, 14, 22; id. Tusc. 1, 28, 68: intervallum, Caes. B. G. 7, 23: tenorem pugnae, Liv. 30, 18: modum, Plin. 7, 53, 54, § 180 et saep.: fidem, Plaut. Rud. 5, 2, 63 (1350): fidem cum aliquo, id. Curc. 1, 2, 49 (144); id. Merc. 3, 1, 33 (531); Ter. And. 280: fides juris jurandi saepe cum hoste servanda, Cic. Off. 3, 29, 107; cf.: fidem de numero dierum, Caes. B. G. 6, 36: promissum, Plaut. Am. 5, 3, 1 (1144): promissa, Cic. Off. 1, 10, 23: officia, id. ib. 1, 11, 33: justitiam, id. ib. 1, 13, 41; cf.: aequabilitatem juris, id. Rep. 1, 34, 53: aequitatem, id. Off. 1, 19, 64: jura induciarum, Caes. B. C. 1, 85: institutum militare, id. ib. 3, 75; cf. id. ib. 3, 84; 3, 89: rectum animi, Hor. S. 2, 3, 201: consulta patrum, leges juraque, id. Ep. 1, 16, 41; legem, Cic. Fam. 2, 17, 2: consuetudinem, id. Clu. 32, 89: illud quod deceat, id. Off. 1, 28, 97: dignitatem, id. de Or. 2, 54, 221: fidem cum aliquo, id. Phil. 7, 8, 22: amicitiam summā fide, id. Lael. 7, 25: Platonis verecundiam, id. Fam. 9, 22, 5: aequam mentem, Hor. C. 2, 3, 2: nati amorem, Verg. A. 2, 789: conubia alicujus, id. ib. 3, 319: foedera, Ov. F. 2, 159.—
- B In partic., to keep, lay up, preserve, reserve for the future or for some purpose (syn. reservare): si voles servare (vinum) in vetustatem, ad alvum movendam servato, Cato R. R. 114, 2; Col. 12, 28, 4: lectum Massicum, Hor. C. 3, 21, 6; Col. 12, 28, 4; cf.: Caecuba centum clavibus, Hor. C. 2, 14, 26: lapis chernites mitior est servandis corporibus nec absumendis, Plin. 36, 17, 28, § 132: vermes in melle, id. 30, 13, 39, § 115: se temporibus aliis, Cic. Planc. 5, 13: eo me servavi, id. Att. 5, 17, 1: Valerius, in parvis rebus neglegens ultor gravem se ad majora vindicem servabat, Liv. 2, 11, 4; 10, 28, 5.—With dat.: placet esse quasdam res servatas judicio voluntatique multitudinis, Cic. Rep. 1, 45, 69: in aliquod tempus quam integerrimas vires militi servare, Liv. 10, 28: Jovis auribus ista (carmina) Servas, Hor. Ep. 1, 19, 44: causa integra Caesari servaretur, Auct. B. Alex. 35, 1: durate et vosmet rebus servate secundis, Verg. A. 1, 207.—Poet. with ad: ad Herculeos servaberis arcus, Ov. M. 12, 309.—
- II Transf. (from the idea of the attention being turned to any thing).
- A To give heed to, pay attention to; to watch, observe any thing (syn. observo).
- 1 In gen.
- α With acc.: uxor scelesta me omnibus servat modis, Ne, etc., Plaut. Rud. 4, 1, 5 (896): vestimenta sua, id. ib. 2, 3, 52 (382): iter alicujus, Caes. B. G. 5, 19: Palinurus dum sidera servat, Verg. A. 6, 338: nubem locumque, Ov. M. 5, 631: nutricis limen servantis alumnae, keeping watch over, guarding, id. ib. 10, 383: pascentes haedos, Verg. E. 5, 12: vestibulum, id. A. 6, 556: servaturis vigili Capitolia voce Cederet anseribus, Ov. M. 2, 538; cf.: pomaria dederat servanda draconi, id. ib. 4, 646.—
- β With rel.-clause or final: quid servas, quo eam, quid agam?Lucil. ap. Non. 387, 26: tuus servus servet, Venerine eas (coronas) det, an viro, Plaut. As. 4, 1, 60 (805): cum decemviri servassent, ut unus fasces haberet, Liv. 3, 36, 3: servandum in eo ante omnia, ut, etc., Plin. 17, 17, 28, § 124: ut (triumviri) servarent, ne qui nocturni coetus fierent, Liv. 39, 14 fin.; Col. 8, 5, 13.—
- γ Absol., to stay, keep watch, or guard: Eu. Intus serva. Sl. Quippini Ego intus servem? an, ne quis aedes auferat? Plaut. Aul. 1, 2, 3 (81) sq.; cf.: nemo in aedibus Servat, id. Most. 2, 2, 22 (452): solus Sannio servat domi, Ter. Eun. 780; Ov. M. 1, 627.—Imper.: serva! take care! look out! beware! Plaut. Pers. 5, 2, 29 (805); Ter. And. 416; id. Ad. 172; Hor. S. 2, 3, 59.—
- 2 In partic., in relig. lang., to observe an omen: secundam avem servat... servat genus altivolantum, Enn. ap. Cic. Div. 1, 48, 107 (Ann. v. 83 and 84 Vahl.): de caelo servare, Cic. Phil. 2, 32, 81; id. Div. 2, 35, 74; so of the augurs: de caelo, id. Vatin. 6, 15; id. Sest. 61, 129; id. Prov. Cons. 19, 45; id. Att. 2, 16, 2; 4, 3, 3: caelum servare, Lucr. 5, 395: fulgura caeli, id. 6, 429.—
- B To keep to, remain in a place (i. e. to keep watch there); to dwell in, inhabit (ante-class. and poet.): nunc te amabo, ut hanc hoc triduum solum sinas Esse hic et servare apud me, Plaut. Cist. 1, 1, 107 (107): tu nidum servas, Hor. Ep. 1, 10, 6: atria servantem postico falle clientem, id. ib. 1, 5, 31: nymphae sorores, Centum quae silvas, centum quae flumina servant, Verg. G. 4, 383: immanem hydrum Servantem ripas, id. ib. 4, 459: sola domum et tantas servabat filia sedes, id. A. 7, 52: DOMVM SERVAVIT, LANAM FECIT, Inscr. Orell. 3848.—
- C In late jurid. Lat.: servare aliquid (pecuniam) ab aliquo, to get, obtain, receive, Dig. 17, 1, 45 fin.; so ib. 25, 5, 2; 26, 7, 61.—Hence, * servans, antis, P.a., keeping, observant; with gen.: Rhipeus servantissimus aequi, Verg. A. 2, 427.
➳ arch. servasso = servavero Pl. Most. 228 ; subj.-opt. servassint Pl. Trin. 384, etc.
- 1. ongedeerd behouden, redden [populum; puerum ex igne; rem publicam; naves e tempestate; m. dubb. acc. cives incolumes];
- 2. bewaken, (be)hoeden, beschermen [argentum; volumen epistularum diligentissime];
- 3. (metaf.) behouden, handhaven, in stand houden, bewaren, in ere houden, in acht nemen [fidem; amicitiam; ius iurandum; militare institutum; legem; morem ab antiquis traditum; signa bij de vaandels blijven; praesidia de posten bezet houden; ordinem of ordines in het gelid blijven; vigilias, custodias houden; diem zich aan de (afgesproken) dag houden; m. dubb. acc. pudicitiam liberorum tutam]; (m. ut);
- 4. erkennen [quattuor genera];
- 5. (voor de toekomst) bewaren, opzijleggen, opsparen [fructūs winst, rente; se ad maiora; vinum in vetustatem];
- 6. observeren [solem; intr. de caelo de tekenen aan de hemel]; ➤ (abs.) lumina servantia waakzaam;
- 7. opletten, oppassen (op, voor: acc.); ➤ serva pas op!, neem jezelf in acht!; — m. ne: oppassen dat niet;
- 8. (poët.) op een plaats vertoeven, (ver)blijven (m. acc.) [nidum; ripas; limen; domum thuisblijven; silvas bewonen];
- 9. een tegoed terugkrijgen [pecuniam].
收。存。救贖。留。護守。看。窺。隄防。延日。有。居。— domi 看守家。— de caelo 相天兆。— sidera 仰觀天星。欽天監。— fidem 踐前言。如約。Pyrrhin’ connubia servas? 汝尙爲必利之妻否。
Suggest a Translation
See an image
- 3 SAL-, to make safe, save, keep unharmed, preserve, guard, keep, protect, deliver, rescue: ceteros servavi, ut nos periremus: pol me occidistis, Non servastis, H.: ita me servet Iuppiter, T.: Graeciae portūs per se servatos: impedimenta cohortīsque, Cs.: Rem tuam, H.: urbem et civīs integros incolumīsque: si res p. salva servata erit hisce duellis, L.: omnes Quattuor amissis servatae a peste carinae, V.: alquos ex eo periculo, Cs.: vita ex hostium telis servata. —To keep, lay up, preserve, reserve, retain, store: Caecuba centum clavibus, H.: ad quae (tempora) tu te ipse servaras: ad Herculeos servaberis arcūs, O.: esse quasdam res servatas iudicio multitudinis: in aliquod tempus quam integerrimas vires militi servare, L.: vosmet rebus servate secundis, V.—Of places, to keep, keep to, hold, remain in, dwell in, inhabit: Tu nidum servas, H.: nymphae sorores, Centum quae silvas servant, V.—Of abstract objects, to keep, keep to, preserve, maintain, observe: ordines, Cs.: ordinem laboris quietisque, L.: intervallum, Cs.: tenorem pugnae, L.: fidem, T.: de numero dierum fidem, Cs.: aequitatem: indutiarum iura, Cs.: legem: cum populus suum servaret, i. e. provided public rights were not violated: pretium servare, to maintain the price: Aequam mentem, H.: nati amorem, V.—Fig., to keep in view, give heed, pay attention, take care, watch, observe: solus Sannio servat domi, T.: Cetera (lumina) servabant, kept watch, O.: hic rupes maxima, serva!beware, H.: itinera nostra, Cs.: Palinurus dum sidera servat, V.: pomaria dederat servanda draconi, O.: Me infensus servat, ne quam faciam fallaciam, T.: cum ita decemviri servassent, ut unus fascīs haberet, L.—Of an omen, to observe: secundam avem, Enn. ap. C.: de caelo servare, to observe the lightning(as an omen).
-
…res adfert dolorem, sed quandam incredibilem voluptatem. ad hanc te amentiam natura peperit, voluntas exercuit, fortuna servavit. numquam tu non modo otium sed ne bellum quidem nisi nefarium concupisti. nactus es ex perditis atque ab…
Cicero, in Catilinam
-
…. Illi ante inito, ut intellectum est, consilio, quod deditione facta nostros praesidia deducturos aut denique indiligentius servaturos crediderant, partim cum iis quae retinuerant et celaverant armis, partim scutis ex cortice factis aut viminibus intextis ,…
Julius Caesar, Gallic War
-
…mollitia animi alius alium exspectantes cunctamini, videlicet dis inmortalibus confisi, qui hanc rem publicam saepe in maxumis periculis servavere. Non votis neque suppliciis muliebribus auxilia deorum parantur vigilando, agundo, bene consulundo prospere omnia cedunt. Ubi…
Sallust, Catilina
-
…est, aptamque vides pastoribus umbram. Sedit Atlantiades et euntem multa loquendo detinuit sermone diem iunctisque canendo vincere harundinibus servantia lumina temptat. Ille tamen pugnat molles evincere somnos et, quamvis sopor est oculorum parte receptus, parte tamen…
Ovid, Metamorphoses
-
…donec Arestoridae servandam tradidit Argo. Centum luminibus cinctum caput Argus habebat inde suis vicibus capiebant bina quietem, cetera servabant atque in statione manebant. Constiterat quocumque modo, spectabat ad Io ante oculos Io, quamvis aversus, habebat…
Ovid, Metamorphoses
-
…ab Etruscis saucius aggeribus, quid nostro gemitu turgentia lumina torques pars ego sum vestrae proxima militiae. sic te servato ut possint gaudere parentes, et soror acta tuis sentiat e lacrimis Gallum per medios ereptum Caesaris ensis effugere ignotas…
Propertius, Elegies
-
…, cuius ipsius atque maiorum pluruma beneficia in plebem Romanam essent, perdita re publica opus esse, cum eam servaret M. Tullius, inquilinus civis urbis Romae. Ad hoc maledicta alia cum adderet, obstrepere omnes, hostem…
Sallust, Catilina
-
…, observans quae signa ferant, quo tendere pergant. Pascentes illae tantum prodire volando, quantum acie possent oculi servare sequentum. Inde ubi venere ad fauces grave olentis Averni, tollunt se celeres, liquidumque per aëra lapsae sedibus…
Vergil, Aeneid
-
…in pecudes et nunc quoque sanguine gaudet. In villos abeunt vestes, in crura lacerti fit lupus et veteris servat vestigia formae. Canities eadem est, eadem violentia vultus, idem oculi lucent, eadem feritatis imago est .…
Ovid, Metamorphoses
-
…vacca videri. Paelice donata non protinus exuit omnem diva metum timuitque Iovem et fuit anxia furti, donec Arestoridae servandam tradidit Argo. Centum luminibus cinctum caput Argus habebat inde suis vicibus capiebant bina quietem, cetera servabant atque in…
Ovid, Metamorphoses