ξένος

ξένος, ὁ, Ep. and Ion. ξεῖνος (also freq. in Pi., N. 7.61, al., used by Trag. metri gr. even in trim., mostly in voc., S. OC 33, al., E. IT 798 codd., El. 247), Aeol. ξέννος Hdn.Gr. 2.302; scanned — ⏑ and written ξεῖνος in Theoc. 28.6, 30.17: Aeol. Sup. ξεννότατος Sch. Tz. in An. Ox. 3.356.18 (sed v. fin.).

• • I guest-friend, applied to persons and states bound by a treaty or tie of hospitality, Od. 1.313, etc.; ξεῖνοι δὲ . . εὐχόμεθʼ εἶναι ἐκ πατέρων φιλότητος 15.196; ξ. πατρώϊός ἐσσι παλαιός Il. 6.215; ξ. δʼ ἀλλήλων πατρώϊοι εὐχόμεθʼ εἶναι Od. 1.187; φησὶ δʼ Ὀδυσσῆος ξεῖνος πατρώϊος εἶναι 17.522; later freq. coupled with φίλος, Πλούταρχος ὁ τούτου ξένος καὶ φίλος D. 21.110, cf. 18.46, X. An. 2.1.5, Lys. 19.19; βασιλέως πατρικὸς ξ. Pl. Men. 78d.
  • • 2 of parties giving or receiving hospitality, Od. 8.145, etc.; mostly of the guest, opp. the host, ξεινοδόκοι καὶ ξεῖνος ib. 543, etc.; ἁ ξείνα the visitor, Theoc. 2.154; of guests at a club, opp. σύνδειπνοι, PTeb. 118.4 (ii B. C.): less freq. of the host, Il. 15.532, A.R. 1.208, Ep.Rom. 16.23, etc.: c. dat., ξεῖνός τινι Hdt. 1.20, 22, cf. Th. 2.13, X. An. 1.1.10, etc.; also ξ. τινός ib. 2.4.15.
  • II stranger, esp. wanderer, refugee (under the protection of Ζεὺς ξένιος), sts. coupled with ἱκέτης, Ζεὺς ἐπιτιμήτωρ ἱκετάων τε ξείνων τε ξείνιος Od. 9.270, cf. 8.546; with πτωχός, πρὸς γὰρ Διός εἰσιν ἅπαντες ξεῖνοί τε πτωχοί τε 6.208.
  • III generally, stranger, foreigner, opp. ἔνδημος, Hes. Op. 225; opp. ἀστός, Pi. O. 7.90, S. OC 13, And. 4.10, etc.; πολιατᾶν καὶ ξ. Pi. I. 1.51, cf. A. Th. 924 (lyr.), Pl. Grg. 473d, etc.; opp. ἐπιχώριος, Id. Men. 94d: coupled with μέτοικος, Th. 4.90, cf. IG 1(2).39.53; with ἔπηλυς, Luc. Herm. 24; opp. a member of the family, PMasp. 169.10 (vi A. D.), etc.
  • • • b as a term of address to any stranger, ὦ ξένε E. Ion 247, Mosch. 1.5, etc.; ὦ ξένη Pl. Smp. 204c.
    • 2 = βάρβαρος, at Sparta, Hdt. 9.11, 55.
  • IV hireling, Od. 14.102; esp. mercenary soldier, IG 1(2).949.89, X. An. 1.1.10, D. 18.152, etc.; ξ. ναυβάται Th. 1.121: rarely simply, ally, X. Lac. 12.3.
• B as Adj. ξένος, η, ον (also ος, ον E. Supp. 94), Ion. ξεῖνος, η, ον, foreign, not in Hom. (in the phrases ξεῖνε πάτερ Od. 7.28, ἄνθρωποι ξεῖνοι Il. 24.202, both words are Subst.); freq. in later writers, ξείνα γαῖα Pi. P. 4.118 codd.; ξένης ἐπὶ χθονός S. OC 1256; γᾶς ἐπὶ ξένας ib. 1705 (lyr., cf. ξένη); ἐν ξένῃσι χερσί by foreign hands, Id. El. 1141; ξ. δόμοι, πόλις, etc., E. Ph. 339 (lyr.), 369, etc.; of alien property, ξ. ἄρουραι PMasp. 295.22 (vi A.D.).
• • II c. gen. rei, strange to a thing, unacquainted with, ignorant of it, ξ. τοῦ λόγου S. OT 219, cf. AP 4.3a.37 (Agath.); ξ. τῶν διαθηκῶν τῆς ἐπαγγελίας Ep.Eph. 2.12, cf. BGU 405.12 (iv A. D.). Adv. ξένως, ἔχω τῆς ἐνθάδε λέξεως I am a stranger to the mode of speech, Pl. Ap. 17d; ἔχειν τῆς διαλέκτου Them. Or. 21.253c.
  • III strange, unusual, λόγοι A. Pr. 688 (lyr.); τιμωρίαι Ti.Locr. 104d; ποιεῖν ξένην τὴν διάλεκτον Arist. Rh. 1404b11, cf. 1415a7; οὐδὲν ξ. ἐν τῷ παντὶ ἀποτελεῖται Epicur. Fr. 266; τοῖς νέοις ποιεῖν ξένα τὰ φαῦλα Arist. Pol. 1336b34; ξένα ταῖς ὄψεσι D.S. 3.15; ὡς ξένου συμβαίνοντος1 Ep.Pet. 4.12; διδαχαὶ ποικίλαι καὶ ξ. Ep.Hebr. 13.9; ξ. δαιμόνια Act.Ap. 17.18: Sup., πράξεων ὡς -οτάτων Phld. Herc. 1251.5; ξ. αὐτῷ δοκεῖ τὸ πρᾶγμα Luc. Cont. 13, etc. Adv. ξένως, λαλεῖν Phld. Pο. 5.12.
  • • 2 τοῦ πνεύματος . . ῥύσις ὡς -ωτάτη air as fresh as possible, Hp. Nat.Hom. 9. (From ξένϝος, cf. πρόξενϝος IG 9(1).867, Ξενϝάρης ib. 869, Ξενϝοκλῆς, Ξένϝων, ib. 4.315,348: hence it is improb. that the Aeol. form was ξέννος.)

ξένος, ὁ, ion. u. poet. ξεῖνος, s. auch ξένη, der Gast ;
   1) der Gastfreund, mit dem man sich zu gegenseitiger gastlicher Aufnahme für sich u. die Nachkommen unter dem Schutz des Ζεὺς ξένιος durch gewisse heilige Gebräuche verband ; οἷα (κειμήλια) φίλοι ξεῖνοι ξείνοισι διδοῦσιν, Od. 1.313 ; ἦ ῥά νύ μοι ξεῖνος πατρώϊός ἐσσι παλαιός sagt Diomedes zum Glaukos. aus dessen Erzählung er die frühere gastfreundliche Verbindung ihrer Geschlechter erfahren, u. den er von nun an selbst im Kampfe meiden will, vgl. Od. 1.150 ff.; 187 ξεῖνοι δʼ ἀλλήλων πατρώϊοι εὐχόμεθʼ εἶναι ἐξ ἀρχῆς, wie ξεῖνοι διαμπερὲς εὐχόμεθʼ εἶναι ἐκ πατέρων φιλότητος 15.196 ; Soph. ξένον παλαιὸν ὄντα, Trach. 262 ; ξένος πατρῷος Eur. Hec. 19, 26. Gew. ist der Gast, nicht der Gastgeber (s. ξενοδόκος) damit bezeichnet, doch auch der Wirt, Il. 15.532, 21.42, Od. 8.106, 208, 14.53, wie Ar. Ran. 109 ; ξείνους ἀλλήλοισι εἶναι καὶ συμμάχους vrbdt Her. 1.22 ; τινί, Thuc. 2.13 u. öfter ; ὁ τοῦ μεγάλου βασιλέως πατρικὸς ξένος, Plat. Men. 78d ; Xen. sowohl τινί, An. 1.1.10, als τινός, 2.1.5.
   2) der Fremde, der auch nicht auf frühere Verträge sich berufend die Gastfreundschaft in Anspruch nimmt und nach dem Brauche der homerischen Zeit gastliche Aufnahme finden muß, weil auch er unter dem Schutze des Zeus ξένιος steht ; πρὸς γὰρ Διός εἰσιν ἅπαντες ξεῖνοί τε πτωχοί τε, Od. 6.207 ; Ζεὺς ξείνιος, ὃς ξείνοισιν ἅμʼ αἰδοίοισιν ὀπηδεῖ, 9.270 ; 8.42, 145 u. öfter in diesem Buche, wie sonst ; ξεῖνος εἰσῆλθε μυκήνας, Il. 4.377 ; οὐδὲ ξεῖνός περ ἐὼν τάρβει, 387 ; er heißt αἰδοῖος, Od. 8.544 u. öfter ; mit ἱκέτης verbunden, 8.546 ; nur der Kyklop achtet solche heilige Pflicht nicht ; ξεῖνος αἴτʼ ὦν ἀστός, der Fremde im Ggstz zum einbeimischen Bürger, Pind. P. 4.78, vgl. Ol. 7.90 ; πολιατᾶν καὶ ξένων, I. 1.51 ; σύγγονοι πολλοὶ δὲ καὶ ξείνων, P. 9.112 ; Tragg.; ὡς ἐρξάτην πολλὰ μὲν πολίτας, ξένων τε πάντων στίχας, Aesch. Spt. 907, öfter ; ἐν δόμοισι πανδόκοις ξένων, Ch. 651 ; übertr., ξένος δὲ κλήρους ἐπινωμᾷ Χάλυβος Σκυθῶν ἄποικος, Spt. 709 ; μανθάνειν γὰρ ἥκομεν πρὸς ἀστῶν, Soph. O.C. 13, öfter ; ἐπαιδεύθην ξένος, ich wurde in der Fremde erzogen, O.C. 568. – Nach Her. 9.11 nannten die Lazedämonier alle Ausländer ξένοι ; Plat. ἡ μαντινικὴ ξένη Symp. 211d, τὸν Πλεῖον ξένον Phaedr. 267b ; Ggstz ἀστοί, Rep. X.613d, πολῖται, Gorg. 473d, ἐπιχώριος, Men. 94d ; u. so öfter bei den Rednern, im Ggstz zum eingebornen Bürger. Bes.
   3) heißt ξένος der Fremde, der sich für Sold einem Hauswesen anschließt, einem Andern verdingt, Mietling, Od. 14.102 ; – vorzugsweise von den in Sold genommenen Ausländern, Mietssoldaten ; ναυβάτης, Thuc. 1.121 ; ξένοις ἐμμίσθοις, Plat. Legg. VII.816e ; Xen. An. 1.1.10, 2.6.28 u. A.
   4) von Hom. an ist ὦ ξένε eine ganz allgemeine Anrede an Personen, deren Namen man nicht kennt od. nicht sagt, mein Freund, mein Beber.
   5) adjektivisch, ξένος, η, ον, bei den Att. auch 2 Endgn, fremd ; ξεῖνε πάτερ, Hom., ἄνθρωποι ξεῖνοι, Il. 24.202 ; ξένῳ παρʼ ἀνδρὶ ναίομεν, Soph. Trach. 40 ; ξένης ἐπὶ χθονός, in fremdem Lande, O.C. 1258 ; ἐς ξένην γαῖαν, El. 1121, öfter ; ἐν ξέναισι χερσὶ κηδευθείς, in den Händen der Fremden, 1130 ; oft Eur., ξένοισιν ἐν δόμοις Phoen. 341, ξένην πόλιν 372, ἐπὶ ξένῳ χθονί Med. 435 u. ä.; auch ξένος μὲν τοῦ λόγου τοῦδʼ ἐρῶ, ξένος δὲ τοῦ πραχθέντος, Soph. O.R. 219, unbekannt damit ; τιμωρίαι, unerhört, Tim.Locr. 104d ; auch • adv., ξένως ἔχω τῆς ἐνθάδε λέξεως, ich bin unbekannt damit, Plat. Apol. 17d. – Auch = befremdend, fremdartig, τὸ ξένον τῆς ὑποθέσεως Luc. V.H. 1.2, οὐδὲν ξένον, das ist nicht befremdend, pro lapsu 16, ξένα καὶ ἄγνωστα πάντα ὁρῶν Scyth. 4, καὶ ἀλλότριος Hermot. 72 ; Plut. u. a.Sp.

ξένος, ξεῖνος (ξεῖνος, -ον, -ε, -ων, -οις; ξείνας, -αν: ξένος, -ου, -ον, -οι, -ων, -οισι, -οις.) anyone who seeks, gives, or receives hospitality

• • a foreigner, stranger, one from abroad παντοδαποῖσιν ὑπέστασε ξένοις κίονα δαιμονίαν (= Αἴγιναν) O. 8.26 ἀφίκοντο δέ οἱ ξένοι O. 9.67 ἐλθόντος γὰρ εὐνάσθη ξένου λέκτροισιν ἀπʼ Ἀρκαδίας P. 3.25 “φιλίων δʼ ἐπέων ἄρχετο ξείνοις ἅ τʼ ἐλθόντεσσιν εὐεργέται δεῖπν ἐπαγγέλλοντι πρῶτον” (cf. v. 128.) P. 4.30 “ὦ ξεῖν” Jason, having just arrived in Iolkos P. 4.97 ἔχοντι τὰν (sc. Κυράναν) χαλκοχάρμαι ξένοι Τρῶες Ἀντανορίδαι P. 5.83 τὰν μάλα πολλοὶ ἀριστῆες ἀνδρῶν αἴτεον σύγγονοι, πολλοὶ δὲ καὶ ξείνων P. 9.108 ματρόπολίν τε, φίλαν ξένων ἄρουραν Aigina N. 5.8 κρανίοις ὄφρα ξένων ναὸν Ποσειδάωνος ἐρέφοντα σχέθοι I. 4.54 οὐ θέμιν οὐδὲ δίκαν ξείνων ὑπερβαίνοντες the Aiginetans I. 9.6 ὅτι ξένοι ἔφθινον ἄτερθεν τεκέων visitors to the third Delphic temple of Apollo Pae. 8.76 esp. opp. to ἀστοί, simm., καὶ ποτʼ ἀστῶν καὶ ποτὶ ξείνων O. 7.90 οἶκον ἥμερον ἀστοῖς ξένοισι δὲ θεράποντα O. 13.3 πραὺς ἀστοῖς ξείνοις δὲ θαυμαστὸς πατήρ P. 3.71 ξεῖνος αἴτʼ ὦν ἀστός P. 4.78 πύργος ἄστεος ὄμμα τε φαεννότατον ξένοισι P. 5.57 πολιατᾶν καὶ ξένων γλώσσας ἄωτον I. 1.51 ξυνὸν ἄστει κόσμον ἑῷ προσάγων· καὶ ξένων εὐεργεσίαις ἀγαπᾶται (sc. Λάμπων) I. 6.70 met., c. gen., οὔτοι με ξένον οὐδʼ ἀδαήμονα Μοισᾶν ἐπαίδευσαν κλυταὶ Θῆβαι fr. 198a. f. pro adj., “ἐπιχώριος οὐ ξείναν ἱκάνω γαῖαν ἄλλων” Jason speaks P. 4.118
  • b guest friend Θήρωνα ὄπῖ δίκαιον ξένων (Hermann: ξένον codd., Π, def. van Leeuwen) O. 2.6 ὑπέδεκτο δʼ ἀργυρόπεζʼ Ἀφροδίτα Δάλιον ξεῖνον Apollo P. 9.10 πατροπάτωρ ἔνθα οἱ Σπαρτῶν ξένος κεῖτο Amphitryon P. 9.82 ξεῖνός εἰμι (sc. τῶν Αἰγινητῶν) N. 7.61 τὰν νεοκτίσταν ἐς Αἴτναν, ἔνθʼ ἀναπεπταμέναι ξείνων νενίκανται θύραι N. 9.2
  • c host and friend πέποιθα δὲ ξένον μή τινʼ δύναμιν κυριώτερον τῶν γε νῦν κλυταῖσι δαιδαλωσέμεν ὕμνων πτυχαῖς Theron O. 1.103 καί κεν ἐν ναυσὶν μόλον παρʼ Αἰτναῖον ξένον Hieron P. 3.69 ὁ δʼ ἄρα (sc. Ὀρέστας) γέροντα ξένον Στροφίον ἐξίκετο (byz.: ξένον γέροντα codd.) P. 11.34 ὅταν ξεῖνον ἐμὸν ἠθαῖον ἔλθῃς Thrasyboulos I. 2.48
  • d generally, friend ξείνων δʼ εὖ πρασσόντων, ἔσαναν ἐσλοί O. 4.4 ἐν ἀφνεαῖς ἀρούραισι Πυλάδα νικῶν ξένου Λάκωνος Ὀρέστα P. 11.16 Ἡράκλεες, σέο δὲ προπράονʼ ἔμμεν ξεῖνον ἀδελφεόν τʼ Aiakos N. 7.86 “νῦν σε (= Ζῆνα) — λίσσομαι παῖδα θρασὺν ἐξ Ἐριβοίας ἀνδρὶ τῷδε ξεῖνον ἁμὸν μοιρίδιον τελέσαι” (κεῖνον v. l.: Herakles is speaking of the birth of Aias) I. 6.46 παμφαρμάκου ξείνας ἐφετμαῖς Medea, as having shown friendship to Jason P. 4.233

ξένος, ὁ,

• • Ia guest-friend, I. e. any citizen of a foreign state, with whom one has a treaty of hospitality for self and heirs, confirmed by mutual presents (ξένια) and an appeal to Ζεὺς ξένιος, Hom.
  • • 2of one of the parties bound by ties of hospitality, i. e. either the guest, or = ξεινοδόκος, the host, Hom., Hdt., etc.
    • 3any one entitled to hospitality, a stranger, refugee, Od.
    • 4any stranger or foreigner, Hes., Attic:—the term was politely used of any one whose name was unknown, and the address ὦ ξένε came to mean little more than friend, Soph.
  • IIa foreign soldier, hireling, mercenary, Thuc., Xen. ξένος
  • Iforeign, Soph., Eur., etc.
  • IIc. gen. rei, strange to a thing, ignorant of it, Soph.:—adv., ξένως ἔχω τῆς λέξεως I am a stranger to the language, Plat.
  • IIIalien, strange, unusual, Aesch.