orbis
orbis, a ring, circle, circular path, hoop, orbit; the world
the orb of the earth
- I Lit.: in orbem torquere, Cic. Univ. 7: curvare aliquid in orbem, Ov. M. 2, 715: certumque equitavit in orbem, id. ib. 12, 468.—Of a ring: et digitum justo commodus orbe teras, fit exactly, Ov. Am. 2, 15, 6: unionum, roundness, Plin. 9, 35, 56, § 113.—Of a circle formed by men: ut in orbem consisterent, place themselves in a circle, form a circle, Caes. B. G. 5, 33: cum illi, orbe facto, se defenderent, id. ib. 4, 37: orbem volventes suos increpans, Liv. 4, 28: in orbem pugnare, id. 28, 22, 15: in orbem sese stantibus equis defendere, id. 28, 33, 15: stella (φαέθων) eundem duodecim signorum orbem annis duodecim conficit, the zodiac, Cic. N. D. 2, 20, 52: lacteus, the Milky Way, id. Rep. 6, 16, 16.—Of the orbit of a heavenly body: sidera circulos suos orbesque conficiunt, Cic. Rep. 6, 15, 15.—Of a serpent, the windings, coils: immensis orbibus angues Incumbunt pelago, Verg. A. 2, 204.—Of a circular surface or disk: orbis mensae, a round table-top, Ov. H. 17, 87; cf. Juv. 11, 122.—Also, simply orbes, a round table, Mart. 2, 43; Juv. 1, 137.—Of a quoit or discus: ictus ab orbe, Ov. Ib. 590.—Of the scale of a balance: instabilis natat alterno depressior orbe, Tib. 4, 1, 44.—Of a mirror: addidit et nitidum sacratis crinibus orbem, Mart. 9, 18, 5.—Of a shield: illa (hasta) per orbem Aere cavum triplici ... Transiit, Verg. A. 10, 783; Petr. 89.—Of a mosaic pavement of rounded pieces of marble, Juv. 11, 175.—Of a scale, one side of a balance, Tib. 4, 1, 44.—Of the millstones of an oil-mill, Cato R. R. 22.—Of the wooden disk placed over olives in pressing them, Cato R. R. 18.—Of the hoop or tire of a wheel: rotarum orbes circumacti, Plin. 8, 16, 19, § 52.—Of the wheel itself: undaque jam tergo ferratos sustinet orbes, Verg. G. 3, 361.—Hence, the wheel of fortune, Tib. 1, 5, 70; Ov. Tr. 5, 8, 7; id. P. 2, 3, 56.—Of the socket of the eye: inanem luminis orbem, Ov. M. 14, 200.—Of the eye itself: gemino lumen ab orbe venit, Ov. Am. 1, 8, 16: ardentes oculorum orbes ad moenia torsit, Verg. A. 12, 670.—Of the sun's disk or orb: lucidus orbis, Verg. G. 1, 459.—Of the moon's disk or orb: quater junctis implevit cornibus orbem Luna, quater plenum tenuata retexuit orbem, Ov. M. 7, 530.—Of the circle of the world, the world, the universe: Juppiter arce suā totum cum spectet in orbem, Ov. F. 1, 85: renatus, the new-born day, Sil. 5, 56: terrarum or terrae, the circle or orb of the earth, the world (since the ancients regarded the earth as a circular plane or disk): permittitur infinita potestas orbis terrarum, Cic. Agr. 2, 13, 33: ager Campanus orbis terrae pulcherrimus, id. ib. 2, 28, 76; id. Sest. 30, 66: cunctus ob Italiam terrarum clauditur orbis? Verg. A. 1, 233; cf. id. ib. 7, 224.—Also, simply orbis (so mostly poet.): hic, ubi nunc Roma est orbis caput, arbor et herbae, Ov. F. 5, 93: unus, Juv. 10, 168; 4, 148: universus, Vulg. Luc. 2, 1; id. Apoc. 12, 9.—Hence, a country, region, territory: Eoo dives ab orbe redit, the East, Ov. F. 3, 466: Assyrius, Juv. 2, 108: noster, Plin. 12, 12, 26, § 45.—A kind of fish, Plin. 32, 2, 5, § 14 Sillig; cf. Isid. Orig. 12, 6, 6.—
- II Trop., a circle.
- A Of things that return at a certain period of time, a rotation, round, circuit: ut idem in singulos annos orbis volveretur, Liv. 3, 10: insigne regium in orbem per omnes iret, in rotation, id. 3, 36: orbis hic in re publicā est conversus, the circle of political changes, Cic. Att. 2, 9, 1.—
- B Orbis doctrinae, an encyclopaedia: orbis ille doctrinae quam Graeci ἐγκύκλιον παιδείαν vocant, Quint. 1, 10, 1.—
- C Of speech, a rounding off, roundness, rotundity: circuitum, et quasi orbem verborum conficere, Cic. de Or. 3, 51, 198: orationis, id. Or. 71, 234: historia non tam finitos numeros quam orbem quendam contextumque desiderat, Quint. 9, 4, 129.—
- D A circle or cycle of thought: sententiae Pyrrhonis in hunc orbem quem circumscripsimus, incidere non possunt, Cic. Fin. 5, 8, 23; cf.: circa vilem patulumque orbem, Hor. A. P. 132.—
- E Esp.: in orbem ire, to go the rounds, go around: quinque dierum spatio finiebatur imperium ac per omnes in orbem ibant, in turn, Liv. 1, 17, 6; 3, 36, 3.
alius ‥ vectus cornipede ‥ implicans ~es ~ibus spatia terrarum metitur
per cava ‥ serpo ‥ antra / flexos venarum girans anfractibus orbes
~es, ~ibus, hringa,hohhwyrfinge
anguis varios se torquet in ~es
eodem vinculo circumcingitur lignum rotundum de transverso in medio collocatum ‥ ut alterna illa agitatione continue versetur in ~em
colores subjectum suum colorant in ~em et non in longum nec linealiter
pusionibus qui volunt ludere, / qui trocos scutice jocoso verbere / solent inaniter in orbes cogere
scutulatus ‥ i. equus habens candidos ~es
vel Titii volucrem vel ages Ixionis orbem
ascensuro [in equum ] prebuit obsequium, ~em tenens quo pes ejus dexter teneretur
globulos autem hos cujusque coloris praeter aurei heraldi antiquipellots , hoc est pilas vocarunt, alias a rotunditaterondels , id est ~es
transcursis novem circiter annorum ~ibus
annilem ‥ ~em
sol ‥ annuos ~es suo cursu expleat
Brittannia insula in extremo ferme ~is limite
Britannia occidui in extremo ferme ~is margine posita
ferunt et hominum genus esse sub ~e quos Antipodas vocant et ‥ imum ~is fundum ad nostra vestigia sursum directis pedibus calcant
neque enim frustra ‥ ~is terrae vocatur; est enim re vera ~is idem in medio totius mundi positus, non in latitudinis solum giro quasi instar scuti rotundus, sed instar potius pilae undique versum aequali rotunditate persimilis
qui longius extra ~em, hoc est in insula maris oceani, nati
usque ad tempora Arrianae vaesaniae quae, corrupto ~e toto, hanc etiam insulam extra ~em tam longe remotam ‥ infecit
Britannia quae a multis ‥ alter ~is appellatur quod oceano interfusa non multis cosmographis comperta est
Hibernia quanto a cetero et communi orbe terrarum semota et quasi alter ~is esse dignoscitur
a communi terrarum orbe in his extremitatibus, tanquam in ~e quodam altero ‥ remoti
tue ‥ fame gloria me per tot incognitas undas ‥ ex alio ut ita loquar ~e, Italiam petere allexit
†orbia, sifanutunda [l. orbis, offa rotunda ]
tam effusam flammam exisse ut fumeorum voluminum ~es etiam sidera lambunt
sum veluti saxum grande ruens in aquas: / mergitur, exiguum sed in orbem colligit undam, / spargit et undarum non procul inde globas
orbis dicitur oculus Latine
caecis pupillarum ~ibus
utrique oculi ‥ extirpati decidere super ipsam ‥ paginam. ‥ psalterium hujus correptionis prebet indicium, in eadem serie lapsorum ~ium cruore maculatum
lux tempestiva ~es implevit
divina lumina venefice cavis ~ibus evulsa
versus me dulcifluos ~es oculorum inflectere
panniculi ad duos ~es oculorum tandem pervenientes
absit atrox regimen. orbs abdicat arce feroces, / subdit et indomitos lex racione vigens
hujus in occiduis convexi partibus orbis
totius ~is terre ambitus ‥ 252,000 stadiorum spatium continere diffinitur
universo ~i praefulgidum sui coruscum ostendens ‥ Christus
digessi nomina patrum / e quibus altithrono conversus credidit orbis
praecipit ‥ non tantum Judaeis sed et cunctis per ~em nationibus curam salutis impendere
usque dum Dominus veniat qui judicaturus est ~em terrae in aequitate
imperatorem Romanum quo majus potentiae ‥ nomen in ~e terrarum aliud non est
~em in partes, partes in provincias, provincias in regiones ‥ divisit
stipite de patulo dum penderet Arbiter orbis
cui claves caeli Christus dedit Arbiter orbis
Romani ‥ quod ab advenis piscatoribus caput ~is impugnaretur indignum duxerunt
exivit ab urbe ut ~em intraret. exivit ab urbe ut ~em perlustrans eum ‥ doceret
qui natura sunt Judaei ex diverso ~e convenerant
ab omni ~e Christiano excommunicari ‥ sustinuit
R. comes Cestrie ‥ omnibus mercatoribus de quocumque ~e terrarum venerint salutem et pacem
hujus emendationis claritate omnis occidui ~is ecclesia tam Gallicana quam Anglica, gaudet se esse illuminatam
tantam ‥ habebat cancellarius donandi gratiam ut amor et delicie totius ~is Latini reputaretur
principem fore omnium ecclesiarum ipsius occidui ~is
sospes enim veniens supremo ex orbe Britanni
totius Brittaniae ~is basileos
Kenuto Anglici ~is rege
exiit edictum a Philippo rege ut describeretur Gallicus ~is
causam qua in nostrum venit ~em tum ab eo ‥ accepi
non solum in toto ~e Anglicano ‥ immo et in ceteris nationibus scholisque transmarinis
ex quibus cum muliebri semine permixtis si forte fit animal, ad similitudinem fit eorum que in ~e procreantur animalium
sicut solis calor terre nascentibus
Adam ‥ expulsus, in has aerumpnosas ~is plagas ‥ vivens
queque [sc. justitia ] vagabatur et pene reliquerat ~em
spes mundi, gloria celi, ‥ ~is domina, celi regina
tu infernum spolias, celum penetras, ~em terrarum tibi vendicas
lucerna fidei quam huic nostro ~i lux vera Christus accendit
messor celestis ‥ colligit ‥ / ‥ spicas raras hujus in orbis agro
tercius est rector, animum qui tendit ad orbem / in cura residens dum manet ipse domi
limpida sum, fateor, Titanis clarior orbe
deinde luna plenum suae lucis ~em mundo praesentet(
pene totus ~is solis quasi nigerrimo ‥ scuto videretur esse coopertus
~is vel firmamentum,ymbhwerft
dum corporea visibilis mundi factura septenis caelorum ~ibus ‥ per praeceps vergentibus
astriferis ‥ caelorum ~ibus
cum mihi ‥ qualitates planetarum, distantias ~ium ‥ exposuisset
[caput ] habens septem foramina que sunt sensuum instrumenta et hec secundum aliquos septem planetarum ~ibus correspondent
ave, mater nati, / per quem sunt rotati / cetus orbium
te stellifer orbis jubente rotatur
celi ~es non omnes moventur super eosdem polos nec omnes stelle eodem modo
sub corpore celesti sunt species specialissime, ut ~is nonus, ~is stellatus, et ~is Saturni ‥
forte facit hoc varietas proprietatis adquisite et influencia ~is alicujus
I toute espèce de cercle : ¶ 1 in orbem torquere aliquid Cic. Tim. 24 ; curvare Ov. M. 2, 715, courber qqch. en cercle ; suum saltatorium orbem versare Cic. Pis. 22, exécuter ses mouvements de danse circulaires ; sidera orbes suos conficiunt Cic. Rep. 6, 15, les astres accomplissent leurs cercles, leurs révolutions || [en part.] cercle formé par les troupes, formation en cercle [cf. en carré] : orbem facere Cæs. G. 4, 37, 2 ; in orbem consistere Cæs. G. 5, 33, 3, former le cercle, se former en cercle, ou orbem colligere, volvere Liv. 2, 50, 7 ; 22, 29, 5 ; orbes facere Sall. J. 97, 5, prendre des formations en cercle ; in orbem pugnare Liv. 28, 22, 15, combattre dans la formation en cercle || per omnes in orbem imperium ibat Liv. 1, 17, 6, lʼautorité se transmettait à tous en faisant le tour, cf. Liv. 3, 36, 3 ¶ 2 [fig.] a) cercle, cours des affaires : sperabam sic orbem rei publicæ esse conversum, ut vix sonitum audire, vix impressam orbitam videre possemus Cic. Att. 2, 21, 2, jʼespérais que le char de lʼÉtat tournerait (changerait de direction), sans que nous puissions presque entendre le bruit, presque voir la trace des roues, cf. Cic. Att. 2, 9, 1 ; ut idem in singulos annos orbis volveretur Liv. 3, 10, 8, pour que le même cercle dʼévénements se déroulât chaque année, cf. Liv. 42, 42, 6 ; redit agricolis labor actus in orbem Virg. G. 2, 401, roule dans un cercle perpétuel le cours des travaux du laboureur ; cf. La Font. F. 10, 1, 55 : Parcourant sans cesser ce long cercle de peines ; b) cercle dʼune discussion : in hunc orbem, quem circumscripsimus, incidere, Cic. Fin. 5, 23, rentrer dans le cercle que nous avons tracé pour notre discussion ; c) cercle de connaissances : orbis doctrinæ Quint. 1, 10, 1, encyclopédie de connaissances ; d) [rhét.] période : orbis verborum Cic. de Or. 3, 198 ; orationis Cic. Or. 234, tour bien arrondi de la phrase.
II toute surface circulaire ¶ 1 disque : [dessus de table rond] Ov. H. 17, 87 || [disque du soleil, de la lune] Virg. G. 1, 459 ; Ov. M. 7, 530 || orbis terræ ou terrarum Cic. Agr. 2, 76 ; 2, 33, disque de la Terre [dʼaprès les idées anciennes, pour nous globe terrestre] || [poét.] orbis seul = Terre ou région, contrée Ov. F. 5, 93 ; Ov. F. 3, 466 ; Juv. 2, 108 ¶ 2 [sens divers] : [plateau de table] Juv. 1, 137 ; [plaque ronde de mosaïque] Juv. 11, 175 ; [plateau de balance] Tib. 4, 1, 44 ; [miroir] Mart. 9, 18, 5 ; [bouclier] Virg. En. 10, 783 ; [roue] Virg. G. 3, 361 ; [roue de la Fortune] Tib. 1, 5, 70 ; Ov. Tr. 5, 8, 7 ; [orbite de lʼœil] Ov. M. 14, 200 ; [œil] Ov. Am. 1, 8, 16 ; [tambourin] Suet. Aug. 68 [jeu de mots avec sens de globe terrestre] || sorte de poisson : Plin. 32, 14.
➳ qqf. abl. orbi : Lucr. 5, 74 ; 5, 707, etc. ; Varro R. 3, 5, 16 ; 3, 16, 5 || [locatif] orbi terrarum dans lʼunivers : Cic. Rep. 5, 10 ; Verr. 2, 4, 82 ; Domo 24 ; ou orbi terræ Cic. Sest. 66 ; v. Char. 139, 20.
- 1. cirkel, kring, ronding: (a) cirkelomtrek [rotae velg; muri ringmuur; saltatorius hoepel die bij het dansen gebruikt wordt; aan de hemel: lacteus de Melkweg; signifer dierenriem; orbes finientes horizon]; ➤ alqd in orbem torquere; in orbem equitare in een rondje, op een volte; digitum iusto orbe terit anulus past precies om de vinger; (b) (poët.; postklass.) cirkelvormige beweging, kromming; ➤ anguis rapit orbīs kronkelt; (c) (milit.) cirkelvormige opstelling; ➤ orbem facere, in orbem consistere, in orbem coire; (d) (metaf.) kringloop, cirkelbaan, cyclus [annuus]; ➤ sidera orbes suos conficiunt; (e) orbis terrarum de hele wereld, bewoonde wereld (ihb. v.h. Rom. rijk); (f) (in taal) periode, volzin [verborum; orationis];
- 2. (meton.) schijf: (a) cirkelvormig vlak [solis; lunae; clipei; genuum knieschijf; mensae rond tafelblad]; (b) orbis (terrae) aardbol, aarde, meton. = mensengeslacht; ➤ toti salutifer orbi cresce puer (Ov.); — poët. gebied, streek, land [Eous morgenland; Hesperius; peregrinus]; (c) iets schijfvormigs: — poët. zon, maan; discus; wiel, rad, ihb. van Fortuna = rad v. fortuin: Fortuna stans in orbe; — poët. hemel(gewelf) [medius; aestivus]; — poët. schild; — (Mart.; Juv.) ronde tafel; — (Mart.) spiegel; — pottenbakkerswiel.
圓。圈。球。輪。圓物。天球。地球。域。圓桌。圓盖。圓碟。年。一 環人。一隊兵。銅牌。— saltatorius 轉跳舞。— ablaqueationis 周樹穵 土。— signifer 黄道。— astrorum 星之轉運。— lacteus 天漢。天河。— orationis 一股文。— terrarum 地球。普世。— magnus 周年。Circumacta in orbem concha 圓海蛤。Arbor in orbem se fundit 樹四方伸枝。In orbem volvi 轉。
Suggest a Translation
See an image
Orbis Romanus, pro Imperio Romano, in leg. 17. D. de Statu hom. (1, 5.) apud Plinium lib. 17. cap. 12. Firmicum lib. 1. Mathes. Senatorem lib. 10. Ep. 8. Guill. Neubrig. lib. 5. cap. 11. Gruter. Inscr. 281. 10. in Constitut. 4. Appendicis Cod. Theod. etc.
Latinus Orbis, apud Vincentium Lirin. Common. 1.
Orbis Africanus, apud Salvianum lib. 7.
Orbis vastus Galliæ, in Vita S. Sulpitii Episc. Bituric. Veterem Chartam ita subscribit Knuto Rex Angliæ in Conciliis Anglicanis :
Ego Knuto gubernator Anglici Orbis propria manu confirmo.
Orbis Lemovicinus, Orbis Caturcinus, crebro in Tabulario Abbat. Belliloci in Lemovicibus. Vide Probat. Hist. Turenensis non uno loco, et tom. 6. Vitar. SS. Ord. Bened. pag. 161.
Canton, a veteri Gallico
Cercle, ut et apud Hebræos
Galil, Orbis, confinium, regio. Vide Valesii Præfat. Notitiæ Gall. pag.
Beato videlicet Dionysio casulam miro itidem opere factam contulit, cui et aliud, ut tantum decebat feminam, ornamentum contexuit, quod vocatur Orbis terrarum, illi Caroli Calvi dissimillimum.
- a ring, circle, re-entering way, circular path, hoop, orbit: in orbem intorquere: in orbem curvat (iter) eundem, O.: digitum iusto commodus orbe teras, a ring, O.: ut in orbem consisterent, form a circle, Cs.: orbe facto se defendere, a hollow square, Cs.: orbem volventes suos increpans, L.: in orbem sese stantibus equis defendere, L.: duodecim signorum orbis, zodiac: lacteus, Milky Way: sidera suos orbes conficiunt, orbits: inmensis orbibus angues Incumbunt pelago, coils, V.—A round surface, disk, circle: mensae, round top, O.: de tot pulchris orbibus comedunt, round tables, Iu.: lucidus, disk (of the sun), V.: ictus ab orbe, quoit, O.: (hasta) per orbem cavum Transit, shield, V.—A mosaic pavement, Iu.—One side of a balance: alterno orbe, Tb.—A wheel: Unda ferratos sustinet orbes, V.: Fortunae stantis in orbe Numen, her wheel, O.—An eye-socket, eye: gemino lumen ab orbe venit, eye, O.: oculorum orbes, V.—With terrae or terrarum, the circle of the world, earth, world, universe: orbis terrae, S., C.: terrarum orbis, V.—The earth, world, universe (sc. terrae): Iuppiter totum cum spectet in orbem, O.: Si fractus inlabatur orbis, H.: Roma orbis caput, O.—A country, region, territory: Eoo dives ab orbe redit, the East, O.: Assyrius, Iu.—Fig., a circle, rotation, round, circuit: ut idem in singulos annos orbis volveretur, L.: orbis hic in re p. est conversus, the circle of political change: imperium per omnīs in orbem ibat, in rotation, L.—In time, a cycle, round, period: Annuus, V.: Triginta magnos volvendis mensibus orbīs explebit, years, V. —Of speech, a rounding off, period, cycle: quasi orbem verborum conficere: orationis.—A cycle of thought: sententiae Pyrrhonis in hunc orbem incidere non possunt: circa vilem patulumque orbem, the trite and obvious path, H.
-
…amplissimus, P. Scipio, pontifex maximus, Ti. Gracchum mediocriter labefactantem statum rei publicae privatus interfecit Catilinam orbem terrae caede atque incendiis vastare cupientem nos consules perferemus nam illa nimis antiqua praetereo, quod C. Servilius Ahala…
Cicero, in Catilinam
-
…rem publicam habemus in qua urbe vivimus hic, hic sunt in nostro numero, patres conscripti, in hoc orbis terrae sanctissimo gravissimoque consilio, qui de nostro omnium interitu, qui de huius urbis atque adeo de orbis terrarum…
Cicero, in Catilinam
-
…hoc orbis terrae sanctissimo gravissimoque consilio, qui de nostro omnium interitu, qui de huius urbis atque adeo de orbis terrarum exitio cogitent. hos ego video consul et de re publica sententiam rogo, et quos ferro trucidari oportebat…
Cicero, in Catilinam
-
…, tamen illud ab uno corpore et ex una pendebat origine bellum. Nunc mihi, qua totum Nereus circumsonat orbem, perdendum est mortale genus per flumina iuro infera, sub terras Stygio labentia luco cuncta prius temptata sed inmedicabile…
Ovid, Metamorphoses
-
…nostra tamen una sagitta certior, in vacuo quae vulnera pectore fecit. Inventum medicina meum est, opiferque per orbem dicor, et herbarum subiecta potentia nobis ei mihi, quod nullis amor est sanabilis herbis nec prosunt domino ,…
Ovid, Metamorphoses
-
…cum manus inpia saevit sanguine Caesareo Romanum exstinguere nomen, attonitum tanto subitae terrore ruinae humanum genus est totusque perhorruit orbis nec tibi grata minus pietas, Auguste, tuorum est, quam fuit illa Iovi. Qui postquam voce manuque…
Ovid, Metamorphoses
-
…, verum aliquanto minores tamen, quam fama feruntur. Sed quia provenere ibi scriptorum magna ingenia, per terrarum orbem Atheniensium facta pro maxumis celebrantur. Ita eorum, qui fecere, virtus tanta habetur, quantum eam verbis potuere…
Sallust, Catilina
-
…sectamque in membra redegit, principio terram, ne non aequalis ab omni parte foret, magni speciem glomeravit in orbis. Tum freta diffudit rapidisque tumescere ventis iussit et ambitae circumdare litora terrae. Addidit et fontes et stagna inmensa…
Ovid, Metamorphoses
-
…levitate locoque densior his tellus, elementaque grandia traxit et pressa est gravitate sua circumfluus umor ultima possedit solidumque coercuit orbem. Sic ubi dispositam quisquis fuit ille deorum congeriem secuit sectamque in membra redegit, principio terram, ne non…
Ovid, Metamorphoses
-
…, tibi iuro, quod nos auditque videtque, hoc te, quem spectas, hoc te, qui temperat orbem, Sole satum. Si ficta loquor, neget ipse videndum se mihi, sitque oculis lux ista novissima nostris…
Ovid, Metamorphoses
A circular table. See mensa.