φείδομαι

φείδομαι, Anacr. 101, etc.: impf. φείδοντο (without augm.) even in S. El. 716 after a diphth. at the end of the preceding line: fut. φείσομαι Ar. Ach. 312 (troch.), Pl. Ap. 31a, etc., Ep. πεφῐδήσομαι Il. 15.215, later fut. Pass. in med. sense φ<ε>ισθήσομαι PUniv.Giss. 21.6 (ii A.D.): aor. 1 ἐφεισάμην Sol. 32.1, A. Th. 412, And. 2.11, etc., Ep. 3 sg. φείσατο Il. 24.236: Ep. redupl. aor. 2 πεφῐδόμην, used by Hom. in opt. πεφῐδοίμην, πεφίδοιτο, Od. 9.277, Il. 20.464, inf. πεφιδέσθαι 21.101: pf. part. πεφεισμένος Luc. Hist.Conscr. 59 (in med. sense, D.C. 50.20); Ep. imper. πεφίδησο IG 14.1363.16; part. πεφιδημένος Nonn. D. 12.392:—

• spare:
• • I spare persons and things, e.g. in war, i.e. not destroy them, c. gen., Τρώων Il. 21.101; ἀνδρός 24.158, cf. Od. 9.277, 22.54, Pl. Ap. 31a; Ἰλίου Il. 15.215; Ἄρης οὐκ ἀγαθῶν φ. Anacr. l.c.; ἀπʼ ἀνδρῶν ὧν Ἄρης ἐφείσατο A. Th. 412; γῆς πατρίδος Sol. l.c.; μὴ φείσῃ βίου spare not my life, S. Ph. 749; μὴ φείδεσθε . . στρατοῦ Id. Aj. 844; φ. μήτε ἰδίου μήτε δημοσίου οἰκοδομήματος Th. 1.90, cf. 3.74: abs., spare, be merciful, ib. 59.
  • II spare persons and things in using them, use sparingly, ἵππων φειδόμενος, i.e. taking care of them, Il. 5.202; πίθου μεσσόθι φ. Hes. Op. 369; φ. ὃν εἶχε βίον (βίον by attraction to the relat.) Thgn. 908; ἰδίᾳ μὲν τῶν <ὄντων> φείδομαι δημοσίᾳ δὲ λῃτουργῶν ἥδομαι Lys. 21.16; φείδεσθε τοὐλαίου σφόδρα Pl. Com. 190: in this sense, most freq. with a negat., οὐ φ. not to spare, i.e. to use or give freely, οὐδέ νυ τοῦ περ [δέπαος] φείσατο Il. 24.236; μὴ φείδεο σίτου Hes. Op. 604; θνῄσκωμεν ψυχέων μηκέτι φειδόμενοι Tyrt. 10.14; τᾶς ζωᾶς Id. 15.5; σφετέρας οὐ φείσατο νευρᾶς Pi. I. 6(5).33; φείδεο τῶν νεῶν, μηδὲ ναυμαχίην ποιέο Hdt. 8.68.αʹ; τούτων φ. μηδενός Id. 9.41, cf. 39; φείδοντο κέντρων οὐδέν S. El. 716; οὐδὲν φ. αὐτῶν οὔτʼ ἐν πόνοις κτλ. X. Cyr. 4.2.1, cf. 7.1.29; οὔτε τοῦ σώματος οὔτε τῶν ὄντων And. 2.11; οὐδενὸς ἂν ἐφείσατο τῶν ἑαυτοῦ Lys. 19.24; οὔθʼ ἱερῶν κτεάνων οὔτε τι δημοσίων φ. Sol. 4.13; μήτε χρημάτων μήτε πόνων Pl. Phd. 78a: later also c. acc., τῶν συμμάχων and τὰ τῶν συμμάχων both in D.C. 50.20.
  • • 2 abs., to be sparing, live thriftily, φείδεσθαι μὲν ἄμεινον Thgn. 931; τοὺς φειδομένους καὶ τοὺς ἀκριβῶς διαιτῶντας And. 4.32; οἱ γεωργοῦντες καὶ φ. D. 24.172, cf. Antipho Soph. 53; freq. in part. φειδόμενος, η, ον, thrifty, Ar. Pl. 247, 553 (anap.), etc.; ὄμμασι φειδομένοις with shrinking, shy eyes, AP 12.21 (Strat.), cf. 5.215 (Agath.), 268 (Id.); αἱ μὴ φ. (sc. μέλισσαι) the unthrifty ones, Arist. HA 627a20: also ἔπαινοι πάνυ πεφεισμένοι Luc. Hist.Conscr. 59; πεφιδημένα δάκτυλα Nonn. D. 12.392; cf. πεφεισμένως, φειδομένως.
  • III have consideration for, τῆς τοῦ λόγου συμμετρίας Plu. Cons.Apoll. 2.114b: with neg., pay no heed to, οὔτʼ ἀνθρώπων φείδεται οὔτε θεῶν AP 5.278 (Paul.Sil.), cf. 7.706 (Diog.).
  • IV draw back from, refrain from, θαλάσσας Alc. Supp. 4.13 (prob.); κελεύθου Pi. N. 9.20; κινδύνου X. Cyr. 5.5.18; τᾶς θήρας Bion Fr. 10.12; τοῦ λέγειν, τοῦ ἀκολουθεῖν, X. Cyr. 1.6.19 (v.l.), HG 7.1.24; φείδου μηδὲν ὧνπερ ἐννοεῖς S. Aj. 115, cf. E. Med. 401, etc.; οὐδενὸς φεισάμενος οὔτε τῶν πρὸς τοὺς θεοὺς οὔτε τῶν πρὸς τοὺς πολίτας δικαίων SIG 708.36 (Istropolis, ii B.C.): (abs., μὴ φείδεσθε E. Tr. 1285; φείδου μηδέν Id. Hec. 1044; μὴ φείδου, εἴ τι ἔχεις διδάσκειν X. Cyr. 1.6.35): c. inf., spare to do, forbear from doing, dub. in E. Or. 393 (fort. abs., post φείδου δʼ distinguendum); also φ. μή τι δρᾶσαι τῶν τυραννικῶν Pl. R. 574b; τί φειδόμεσθα τῶν λίθων . . μὴ οὐ καταξαίνειν τὸν ἄνδρα; Ar. Ach. 319 (troch.).
  • V in LXX, with Preps., φ. ἐπί τινι have mercy upon . ., LXX Je. 15.5, 21.7; ἐπί τινα Id. 28(51).3; φ. περί τινος to keep oneʼs hands off . ., 2 Ki. 12.6 (but φ. περὶ κακώσεως spare to hurt, ib. Si. 13.12); φ. ὑπὲρ τῆς κολοκύνθης Jn. 4.10; ἀπό τινος 1 Ki. 15.3, Ez. 24.21; φ. τι ἀπό τινος keep it off, Jb. 30.10; φ. τῆς ψυχῆς ἀπὸ θανάτου ib. 33.18, cf. Ps. 18(19).14; φειδεύμενοι (from contr. φειδέομαι) is cj. for φιλεύμεναι in Eus.Mynd. 17.

φείδομαι, fut. φείσομαι, später auch φειδήσομαι, ep. πεφιδήσομαι, aor. ep. πεφιδόμην, πεφιδέσθαι, πεφιδοίμην, aber Il. 24.236 auch aor. I. φείσατο :
schonen, verschonen ; mit dem gen., ἵππων, λαῶν, u. vgl., Il. 5.202, 15.215, 21.101, 24.158, Od. 9.277, 22.54 ; οὐ φείσατο χερσὶν νευρᾶς Pind. I. 5.33 ; κελεύθου N. 9.20 ; ἐφείσατό τινος Aesch. Spt. 394 ; μὴ φείσῃ βίου Soph. Phil. 739, u. öfter, wie Eur. u. Ar.; φείδεο τῶν νεῶν, μηδὲ ναυμαχίην ποιέο Her. 8.68.1 ; – bes. vom Vermögen, sparen, sparsam sein ; spärlich, selten reichen ; Il. 24.236 ; σίτου Hes. O. 606, vgl. 371 ; οἱ γεωργοῦντες καὶ φειδόμενοι Dem. 24.172 ; vgl. noch φειδομένῳ βλέμματι ἰδεῖν Agath. 4 (V.210); φειδομένοις ὄμμασι νεύειν Strat. 16 (XII.71); φειδομένῳ χείλει φιλεῖν Agath. 11 (V.269); φειδομένῃ ὁρμῇ Ep.adesp. 301 (Plan. 140). – Dah. sich enthalten, vermeiden, sich entziehen, τοῦ κινδύνου, τοῦ λέγειν, Xen. Cyr. 4.6.19, 5.5.18 ; – auch c. inf., ablassen, unterlassen, Eur. Or. 393 ; ἆρʼ εὐλαβηθείη ἂν καὶ φείσαιτο μή τι δρᾶσαι τῶν τυραννικῶν Plat. Rep. IX.574b ; μὴ φείδου διδάσκειν Xen. Cyr. 1.6.35 ; u. öfter in der Anth., φείδεο κόπτειν, αἰτῆσαι, Zonas 5, Philodem. 10 (IX.312. V.121); αἱμάξαι Strat. 63 (XII.221).

φείδομαι

3 sing. fut. πεφιδήσεται Il. 15.215, Il. 24.158, 187.

3 sing. aor. φείσατο Il. 24.236.

Aor. opt. πεφιδοίμην Od. 9.277.

3 sing. πεφίδοιτο Il. 20.464.

Infin. πεφιδέσθαι Il. 21.101.

With genit.

• • 1

    To abstain from harming, keep one’s hands off, have mercy upon, spare : ἱκέτεω Il. 24.158= 187. Cf. Il. 15.215, Il. 20.464, Il. 21.101 : Od. 9.277, Od. 16.185, Od. 22.54.

  • 2

    To save from injury or inconvenience, be solicitous for, spare : ἵππων Il. 5.202.

  • 3

    Not to have the heart to part with, to withhold, keep back, spare : δέπαος Il. 24.236.

φείδομαι c. gen.,

• 1refrain from, renounce οὐδὲ Κρονίων ἀστεροπὰν ἐλελίξαις οἴκοθεν μαργουμένους στείχειν ἐπώτρυν, ἀλλὰ φείσασθαι κελεύθου N. 9.20 σφετέρας δʼ οὐ φείσατο χερσὶν βαρυφθόγγοιο νευρᾶς Ἡρακλέης I. 6.33

φείδομαι , aor. φείσατο, aor. 2 red. opt. πεφιδοίμην, inf. πεφιδέσθαι, fut. πεφιδήσεται: spare, w. gen.

φείδομαι

• Dep. to spare, Lat. parcere:
• • Ito spare persons and things in war, i. e. not destroy them, c. gen., Hom., Attic:—absol. to spare, be merciful, Thuc.
  • IIto spare in using, to refrain from using, use sparingly, ἵππων φειδόμενος, i. e. taking care of them, Il.; μὴ φείδεο σίτου Hes.; φείδεο τῶν νηῶν Hdt.; τι φειδόμεσθα τῶν λίθων; why refrain from using them? Ar.; φ. μήτε χρημάτων μήτε πόνων Plat.
  • • 2absol. to be sparing, be thrifty, live thriftily, Theogn.; οἱ γεωργοῦντες καὶ φειδόμενος Dem.:—this part is used as adj. = φειδωλός, Ar.:— adv. φειδομένως sparingly, NTest., Plut.
  • IIIto draw back from, τοῦ κινδύνου Xen.; φείδου μηδὲν ὧνπερ ἐννοεῖς shrink not at all from that thou hast in mind, Soph.:—also c. inf. to spare or cease to do, forbear from doing, Eur.