βασιλεύς

βᾰσῐλ-εύς, ὁ, gen. έως, Ep. ῆος, Cypr. ῆϝος Inscr.Cypr. 104,135H.: acc. βασιλέα, contr. -ῆ Orac. ap. Hdt. 7.220, E. Fr. 781.24 (lyr.): nom. pl. βασιλεῖς, Aeol. -ηες Sapph. Supp. 6.4, IG 12(2).6 (Mytil.), -ειες ib. 646a45, al., Ep. -ῆες, old Att. -ῆς S. Aj. 188, 960 (both lyr.), cf. Hdn. Gr. 1.430: acc. pl. βασιλέας IG 1(2).115, later βασιλεῖς ib. 2.243, etc.:—

• king, chief, Hom., etc.: freq. with collat. sense of captain or judge, Hes. Op. 202; διοτρεφέες β. Il. 2.445, etc.; θεῖοι Od. 4.691, etc.; later, hereditary king, opp. τύραννος, Arist. EN 1160b3, etc.; but also of tyrants, as Hiero, Pi. O. 1.23; of Gelo, Hdt. 7.161; of Pisistratus, Eup. 123, cf. Sch. Ar. Ach. 61: joined with a Subst., βασιλεὺς ἀνήρ Il. 3.170, etc.; ἀνὴρ β. Hdt. 1.90; ἄναξ β. lord king, A. Pers. 5, cf. B. 17.1 [Dith. 4.1]: c. gen., β. νεῶν A. Ag. 114 (anap.); οἰωνῶν β., of the eagle, ibid., Pi. O. 13.21: Comp. βασιλεύτερος more kingly, Il. 9.160, 392, Od. 15.533, Tyrt. 12.7: Sup. βασιλεύτατος Il. 9.69.
• • • • b of the gods, Ζεὺς θεῶν β. Hes. Th. 886, cf. Pi. O. 7.34, Emp. 128.2, etc. (in this sense Hom. uses ἄναξ); as cult title of Zeus, IG 7.3073.90 (Lebad.), SIG 1014.110 (Erythrae), etc. (but Ζεὺς β., = Ahuramazda, X. Cyr. 3.3.21, al., Arr. An. 4.20.3); ὁ μέγας β., of God, LXX Ps. 47(48).2, Ph. 2.107: Sup. βασιλεύτατοι τῶν θεῶν Max.Tyr. 29.5.
    • 2 as a title of rank, prince, β. εἰσὶ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἐν . . Ἰθάκῃ Od. 1.394, cf. 8.390, etc.; of Cyrus, X. Oec. 4.16.
    • • b descendant of a royal house, esp. in Ionia, Arist. Ath. 41.3; βασιλέων οἶκοι ‘estates of the royal house’, name of a district in Chios, Ἀθηνᾶ 20.168.
    • 3 generally, lord, master, Il. 18.556, Pi. O. 6.47.
    • 4 metaph., πόλεμος πάντων β. Heraclit. 53; νόμος ὁ πάντων β. Pi. Fr. 169.
  • II at Athens, the second of the nine Archons, IG 1(2).76, al., Antipho 6.38, Lys. 6.4, Arist. Pol. 1285b17, Ath. 57, etc.; ἡ τοῦ β. στοά Pl. Euthphr. 2a.
  • • 2 title of magistrates in other Greek states, as βασιλᾶες at Elis, GDI 1152, cf. IG 12(2).6 (Mytil.), etc., Arist. Pol. 1322b29.
    • 3 at Rome, β. τῶν ἱερῶν, = rex sacrorum, D.H. 5.1, cf. D.C. 54.27.
  • III after the Persian war (without Art.), the king of Persia, Hdt. 7.174, al.; ἄναξ Ξέρξης β. A. Pers. 5, cf. 144, Ar. Ach. 61, Th. 8.48, IG 2(2).141 (βασιλῆς βασιλέως ὕποχοι μεγάλου, of the Satraps, A. Pers. 24, cf. 44, S.E. M. 2.22); less freq. ὁ βασιλεύς Hdt. 1.132, 137, Arist. Pol. 1304b13; β. ὁ μέγας Hdt. 1.188.
  • • 2 of Alexander and his successors, usually with Art., IG 2(2).641,687, Men. 293, 340 (pl.); Σέλευκος Antiph. 187; Ἀντίγονος Alex.III; Πτολεμαῖος Id. 244; Ὀσυμανδύας βασιλεὺς βασιλέων D.S. 1.47; title used by Parthian kings, Plu. Pomp. 38, D.C. 37.6, etc.; by Antony, Plu. Ant. 54; of God, Apoc. 17.14,19.16.
    • 3 of the Roman emperors, AP 10.25 (Antip. Thess.); β. Ῥωμαίων BGU 588.10 (i A.D.), etc., cf. 1 Ep.Ti. 2.2, J. AJ 14.15.14; β. αὐτοκράτωρ IG 3.13 (Hadrian), Hdn. 1.6.5; without Art., Paus. 10.32.19.
  • IV of any great man, πένησί τε καὶ βασιλεῦσιν Ps.-Phoc. 113.
  • • 2 first or most distinguished of any class, Ἡρώδην τὸν β. τῶν λόγων Philostr. VS 2.10.1, cf. Luc. Rh.Pr. 11; winner at a game, Poll. 9.106, Sch. Pl. Tht. 146a; Stoic sage, μόνος β. Luc. Herm. 16; βασιλέως ἐγκέφαλος ‘morsel fit for a king’, Clearch. 5; β. σῦκα, name of a choice kind, Philem.Lex. ap. Ath. 3.76f., cf. Poll. 6.81.
  • V = συμποσίαρχος, Plu. QConv. 2.622a, Luc. Sat. 4.
  • VI wren, Arist. HA 592b27.
  • VII queen-bee, ib. 623b9, GA 759a20, etc. (The form βασιλέα is scanned ⏑ ⏑ _ in Pi. N. 1.39; codd. βασίλεια.)

βασιλεύς, ὁ, βασιλέως, ion. ῆος, acc. βασιλῆ Orak. bei Her. 7.220 (von βαίνω-λαός, Herzog),
1) König, Fürst. Hom. behandelt das Wort öfters als adjektiv., indem er nicht nur βασιλεὺς ἀνήρ verbindet, Il. 3.170, und βασιλεὺς ἄναξ, Od. 20.194, sondern auch einen Komparat. βασιλεύτερος bildet und einen superlat. βασιλεύτατος : Il. 9.69 Ἀτρείδη, σὺ μὲν ἄρχε· σὺ γὰρ βασιλεύτατός ἐσσι ; vgl. Hes. bei Plut. Thes. 16 ; Il. 9.160 καί μοι ὑποστήτω, ὅσσον βασιλεύτερός εἰμι ; 9.392 ὁ δʼ Ἀχαιῶν ἄλλον ἑλέσθω, ὅς τις οἷ τʼ ἐπέοικε καὶ ὃς βασιλεύτερός ἐστιν ; 10.239 μηδὲ σύ γʼ αἰδόμενος σῇσι φρεσὶ τὸν μὲν ἀρείω καλλείπειν, σὺ δὲ χείρονʼ ὀπάσσεαι αἰδοῖ εἴκων, ἐς γενεὴν ὁρόων, μηδʼ εἰ βασιλεύτερός ἐστιν ; Od. 15.533 ὑμετέρου δʼ οὐκ ἒστι γένος βασιλεύτερον ἄλλο ἐν δήμῳ Ἰθάκης, ἀλλʼ ὑμές καρτεροὶ αἰεί. Der positiv. βασιλεύς bezeichnet bei Hom. vorzugsweise den, welchen allein man auf Deutsch »den König« nennen würde, d.h. den ersten unter den Häuptlingen u. Großen eines Landes, den Oberkönig ; Il. 2.205 οὐ μέν πως πάντες βασιλεύσομεν ἐνθάδʼ Ἀχαιοί οὐκ ἀγαθὸν πολυκοιρανίη· εἷς κοίρανος ἔστω, εἷς βασιλεύς, ᾧ ἔδωκε Κρόνου παῖς ἀγκυλομήτεω ; 1.277 sagt Nestor, vom Agamemnon redend, zum Achilleus μήτε σύ, Πηλείδη, ἔθελʼ ἐριζέμεναι βασιλῆϊ ἀντιβίην, ἐπεὶ οὔ ποθʼ ὁμοίης ἔμμορε τιμῆς σκηπτοῦχος βασιλεύς, ᾧ τε Ζεὺς κῦδος ἔδωκεν. Aber das Wort bezeichnet auch die Söhne des wirklichen Königs, ferner die Vornehmen aus anderen Geschlechtern, welche Anteil an der Regierung haben, u. endlich die Söhne dieser Großen : Il. 4.96 πᾶσι δέ κε Τρώεσσι χάριν καὶ κῦδος ἄροιο, ἐκ πάντων δὲ μάλιστα Ἀλεξάνδρῳ βασιλῆϊ ; Od. 8.390 sagt Alkinoos δώδεκα γὰρ κατὰ δῆμον ἀριπρεπέες βασιλῆες ἀρχοὶ κραίνουσι, τρισκαιδέκατος δʼ ἐγὼ αὐτός ; vgl. 6.54 τῷ δὲ (dem Alkinoos) θύραζε ἐρχομένῳ ξύμβλητο μετὰ κλειτοὺς βασιλῆας ἐς βουλήν, ἵνα μιν κάλεον Φαίηκες ἀγαυοί ; u. von denselben 7.49 δήεις δὲ διοτρεφέας βασιλῆας δαίτην δαινυμένους ; Od. 18.64 sagt Telemachos ξεινοδόκος μὲν ἐγών, ἐπὶ δʼ αἰνεῖτον βασιλῆες, Ἀντίνοός τε καὶ Εὐρύμαχος, vielleicht in dem Sinne gesagt wie Od. 4.629, 21.187 Antinoos u. Eurymachos ἀρχοὶ μνηστήρων heißen ; Ἀντίνοον βασιλῆα Od. 24.179 ; Od. 1.386 sagt Antinoos zum Telemachos μή σέ γʼ ἐν Ἰθάκῃ βασιλῆα Κρονίων ποιήσειεν, ὅ τοι γενεῇ πατρώιόν ἐστιν, worauf Telemachos unter Anderm vs. 392 ff erwidert οὐ μὲν γάρ τι κακον βασιλευέμεν· αἶψά τέ οἱ δῶ ἀφνειὸν πέλεται καὶ τιμηέστερος αὐτός. ἀλλʼ ἤτοι βασιλῆες Ἀχαιῶν εἰσὶ καὶ ἄλλοι πολλοὶ ἐν Ἰθάκῃ, νέοι ἠδὲ παλαιοί, τῶν κέν τις τόδʼ ἔχῃσιν, ἐπεὶ θάνε δῖος Ὀδυσσεύς. Vgl. hiermit Il. 20.84 αἰνεία Τρώων βουληφόρε, ποῦ τοι ἀπειλαί, ἃς Τρώων βασιλεῦσιν ὑπίσχεο οἰνοποτάζων, Ἀχιλῆος ἐναντίβιον πολεμίζειν, Scholl. Aristonic. βασιλεῖς δὲ καὶ τοὺς κατὰ μέρος ἄρχοντας λέγει· »δώδεκα γὰρ βασιλῆες ἀριπρεπέες κατὰ δῆμον (Od. 8.390)«. Il. 18.556 scheint βασιλεύς = Hausherr, Gutsbesitzer zu sein, Scholl. βασιλεύς : νῦν ὁ τοῦ χωρίου δεσπότης. Il. 2.188 ὅν τινα μὲν βασιλῆα καὶ ἔξοχον ἄνδρα κιχείη, Homerisch, βασιλῆα und ἔξοχον ἄνδρα stehn παραλλήλως, Beides bedeutet dasselbe ; eben so Il. 9.334 ἄλλα δʼ ἀριστήεσσι δίδουγέρα καὶ βασιλεῦσιν. Der (wirkliche) König führt bei Hom. den Oberbefehl im Kriege, hat den Vorsitz in den Versammlungen, verrichtet die Opfer für das Volk u. ist oberster Richter, vgl. Hes. Op. 202, 248, 263 ; seine Würde ist in der Regel erblich, Od. 1.386. Die Könige heißen διοτρεφέες, weil die königl. Würde von Zeus stammt, Il. 1.279, 2.205, und σκηπτοῦχοι, weil das σκῆπτρον Zeichen der königl. Würde ist, s. bes. Il. 2.101 ; Od. 4.63 ἀνδρῶν γένος ἐστὲ διοτρεφέων βασιλήων σκηπτούχων ; Il. 1.279, Od. 2.231 σκηπτοῦχος βασιλεύς, Il. 2.196, Od. 4.44 διοτρεφέος βασιλῆος ; Il. 1.176 διοτρεφέων βασιλήων, 2.86 σκηπτοῦχοι βασιλῆες ; Od. 7.49 διοτρεφέας βασιλῆας die dreizehn Fürsten der Phäaken ; 8.41 σκηπτοῦχοι βασιλῆες die zwölf Fürsten der Phäaken außer Alkinoos, von diesem selber so genannt. – Das Wort βασιλεύς findet sich bei den folgenden Autoren überall ; Aeschyl. Pers. 5 ἄναξ Ξέρξης βασιλεύς, vgl. Hom. Od. 20.194 ; auch die Tyrannen nannte man βασιλεῖς ; Anruf an Götter, bes. Zeus ; z.B. Ar. Nub. 2 ὦ Ζεῦ βασιλεῦ ; vgl. Hes. Th. 886 Ζεὺς θεῶν βασιλεύς. Von den Perserkriegen an heißt, βασιλεύς schlechthin, meist ohne Artikel, auch ὁ μέγας β., ὁ ἄνω β. u. μέγας β., der Perserkönig, Thuc., Xen. u. Folgde ; bei Sp. der römische Kaiser. – Bei den Athenern heißt der zweite Archon βασιλεύς, Antiph. 6, öfter, u. sonst bei Rednern, wie bei Plat. Theaet. 210d, der die Aufsicht über den gesammten Gottesdienst u. die Leitung der Kriminalprozesse hat.
2) übertr., der Erste, Ausgezeichnetste seiner Art, οἰωνῶν Aesch. Ag. 113 ; bes. bei Sp., z.B. ἐν λόγοις Luc. rhet.praec. 11.

βασιλεύς

-ῆος, ὁ.

One in authority, a king, chief, noble.

• • 1

    Of men (never of gods), sometimes as a title, sometimes as a descriptive term. Of Agamemnon Il. 1.9, 231, 340, 410, Il. 3.179, Il. 4.402, Il. 7.180, Il. 11.23, 46, 136, 262, 283, Il. 19.256.

    Of Achilles Il. 1.331, Il. 16.211.

    Of Nestor Il. 2.54.

    Of Paris Il. 4.96.

    Of Priam Il. 5.464, Il. 24.680, 803.

    Of Proetus Il. 6.163.

    Of Rhesus Il. 10.435, 494.

    Of Sarpedon Il. 16.660.

    Of Menelaus Od. 4.44, 621.

    Of Alcinous Od. 7.46, 55, 141, Od. 8.157, 257, 469, Od. 13.62.

    Of Odysseus Od. 16.335, Od. 20.194.

    Of Antinous and Eurymachus Od. 18.64.

    Of Antinous Od. 24.179.

    Of minor heroes and personages Il. 4.338, Il. 13.643, Il. 20.219, Il. 23.631, 849: Od. 4.618 = Od. 15.118, Od. 14.316, 336, Od. 18.85 = 116 = Od. 21.308, Od. 19.287.

    Joined with ἄναξ Od. 20.194.

  • 2

    In various contexts: κρείς σων β. ὅτε χώσεται ἀνδρὶ χέρηϊ Il. 1.80, διοτρεφέων βασιλήων 176, ὅν τινα βασιλῆα κιχείη Il. 2.188, εἷς β.

    [ἔστω] 205. Cf. Il. 2.86, 98, 196, 214, 247, 250, 277, 445, etc.: μὴ σέ γε βασιλῆα κρονίων ποιήσειεν Od. 1.386, δίκη βασιλήων Od. 4.691. Cf. Od. 1.394, Od. 2.231 = Od. 5.9, Il. 20.480, Od. 4.63, Od. 6.54, Od. 7.49, Od. 8.41, 390, Od. 10.110, Od. 13.205, Od. 14.278, Od. 17.416, Od. 19.109, Od. 20.196, 222, Od. 24.88, 253.

βᾰσῐλεύς (βασιλεύς, -ῆος, -έι, -εῖ, -ῆι, -ῆα, -έ(α), -εῦ; -έες, -ῆες, -εῦσι(ν), -ῆας) of gods or men,

• 1king δεσπόταν, Συρακόσιον ἱπποχάρμαν βασιλῆα Hieron O. 1.23 τὸ δʼ ἔσχατον κορυφοῦται βασιλεῦσι O. 1.114 βασιλεὺς δʼ ἅπαντας ἐν οἴκῳ εἴρετο παῖδα Aipytos O. 6.47 θεῶν βασιλεὺς ὁ μέγας Zeus O. 7.34 ἐγχώριοι βασιλῆες αἰεί the family of Epharmostos of Opus O. 9.56 ξεναπάτας Ἐπειῶν βασιλεὺς Augeas O. 10.35 “εὕδεις, Αἰολίδα βασιλεῦ;” Bellerophon O. 13.67 Αἴτνας βασιλεῖ φίλιον ἐξεύρωμεν ὕμνον Deinomenes P. 1.60 ἀστοῖς καὶ βασιλεῦσιν sc. of Aitna P. 1.68 ἄλλοις δέ τις ἐτέλεσσεν ἄλλος ἀνὴρ εὐαχέα βασιλεῦσιν ὕμνον P. 2.14 ναοῦ βασιλεὺς Λοξίας P. 3.27 ὃς Συρακόσσαισι νέμει βασιλεύς Hieron P. 3.70 Κρονοῦ παῖδας βασιλῆας ἴδον i. e. the gods P. 3.94 παρʼ ἀνδρὶ φίλῳ εὐίππου βασιλῆι Κυράνας Arkesilas P. 4.2 σε πεπρωμένον βασιλέʼ ἄμφανεν Κυράνᾳ P. 4.62 βασιλεὺς ἀνέμων Βορέας P. 4.181 “βασιλεύς, ὅστις ἄρχει ναός” Jason P. 4.229 βασιλεύς ἐσσι μεγαλᾶν πολίων (post ἐσσί distinxit Rose: i. e. Arkesilas) P. 5.15 ἄτερθε δὲ πρὸ δωμάτων ἕτεροι λαχόντες Ἀίδαν βασιλέες ἱεροὶ ἐντί the dead kings of Cyrene P. 5.97 βασιλεὺς Γιγάντων Porphyrion P. 8.17 Ὑψέος εὐρυβία, ὃς Λαπιθᾶν ὑπερόπλων τουτάκις ἦν βασιλεύς P. 9.14 οὐρανοῦ βασιλῆες πόντου τʼ the gods N. 4.67 ὕμνος δὲ τῶν ἀγαθῶν ἐργμάτων βασιλεῦσιν ἰσοδαίμονα τεύχει φῶτα N. 4.84 Ζεὺς ἀθανάτων βασιλεύς N. 5.35 βασιλῆα δὲ θεῶν πρέπει N. 7.82 ἔβλαστεν δʼ υἱὸς Οἰνώνας βασιλεὺς χειρὶ καὶ βουλαῖς ἄριστος Aiakos N. 8.7 ἀθανάτων βασιλεὺς N. 10.16 Ζηνί τε ἅδον βασιλέι I. 8.18 ψυχὰς ἐκ τᾶν βασιλῆες ἀγαυοὶ καὶ σθένει κραιπνοὶ σοφίᾳ τε μέγιστοι ἄνδρες αὔξοντʼ fr. 133. 3. ]λαῶν ξενοδαίκτα βασιλῇος ἀτασθαλίᾳ κοτέων θαμά (βασιλῆ[ος] ὃς etiam possis: i. e. Laomedon) fr. 140a. 56 (30). ]βασιλη fr. 215c. 4. met., Νόμος ὁ πάντων βασιλεὺς θνατῶν τε καὶ ἀθανάτων fr. 169. 1. τίς γὰρ θεῶν ναοῖσιν οἰωνῶν βασιλέα δίδυμον ἐπέθηκ; (τὸν αἰετόν· φησὶ δὲ τὸ κατὰ τοὺς ναοὺς τῶν θεῶν ἀέτωμα. Σ.) O. 13.21

βασιλεύς , ῆος: king, exercising the functions of commander - in - chief, priest, and judge; pl., βασιλῆες, kings, nobles, chiefs, termed σκηπτοῦχοι, διογενεῖς, διοτρεφεῖς.—Used adjectively w. ἀνήρ, Il. 3.170; ἄναξ, Od. 20.194; hence comp. βασιλεύτερος, sup. βασιλεύτατος, more, most kingly, princely.

βασιλεύς deriv. uncertain

• • Ia king, chief, Hom.: later it was an hereditary king, opp. to τύραννος, Hdt., Attic; ἄναξ β. lord king, Aesch.: c. gen., β. νεῶν Aesch.; οἰωνῶν β., of the eagle, Aesch.:—Hom. has a comp. βασιλεύτερος more of a king, more kingly, Sup. βασιλεύτατος most kingly.
  • • 2of the kingʼs son, prince, or any one sharing in the government, Od.
    • 3generally, a lord, master, householder, Il., Pind.
  • IIat Athens, the second of the nine Archons was called βασιλεύς; he had charge of the public worship, and the conduct of criminal processes, Plat., etc.
  • IIIafter the Persian war, the king of Persia was called βασιλεύς (without the Art.), Hdt., Attic; more rarely ὁ βασιλεύς, or ὁ μέγας βας. Hdt.