πατήρ

πᾰτήρ, ὁ, gen. and dat. πατέρος, πατέρι in Ep. and Lyr., Att. πατρός, πατρί (which is also the commoner form in Hom., Hes., and Pi.); acc. always πατέρα; voc. πάτερ: pl. πατέρες, πατέρας, πατέρων (πατρῶν only Od. 4.687, 8.245); dat. πατράσι [ᾰ] (cf. Skt. loc. pl. pitṛṣu, no dat. pl. occurs in Hom. or Hes.), late Ep. πατέρεσσι Q.S. 10.40:—

• father, Il. 1.98, etc.; πατρὸς πατήρ grandfather, 14.118, Od. 19.180, X. HG 6.3.4, etc.; τοῦδε κεκλῆσθαι πατρός S. Fr. 86; μητρὸς καλεῖσθαι παῖδα τοῦ π. παρόν ib. 564; τὰ πρὸς πατρός by the fatherʼs side, Hdt. 7.99, cf. SIG 1015.7 (Halic.), etc.; esp. of God, the father of the Israelites, LXX De. 32.6, al.; father of men, Ev.Matt. 6.8, al.; father of Jesus Christ, ib. 7.21, al.
• • II esp. as epith. of Zeus, πατὴρ Ζεύς, π. Κρονίδης, π. ἀνδρῶν τε θεῶν τε, Il. 4.235, 21.508, 1.544, al.; Ζεὺς π. A. Th. 512, etc.; Ζεῦ πάτερ καὶ θεοί Ar. Ach. 225; π. Οὐρανιδᾶν Ζ. Pi. P. 4.194; ὁ τῶν ἁπάντων Ζεὺς π. Ὀλύμπιος S. Tr. 275, etc.
  • III respectful mode of addressing persons older than oneself, ξεῖνε πάτερ Od. 7.28, 48, 8.145, cf. POxy. 1296.15 (iii A. D.), etc.; in addressing an elder brother, UPZ 65.3 (ii B.C.).
  • IV metaph., father, author, ἀοιδᾶν π . . . εὐαίνητος Ὀρφεύς Pi. P. 4.176; χρόνος ὁ πάντων π. Id. O. 2.17, cf. Pl. Ti. 41a; τοῦ λόγου π. Id. Smp. 177d, cf. Phdr. 257b, etc.; ὁ π. τῶν φώτων, i.e. God, the father of the stars, Ep.Jac. 1.17; οἱ π. τῶν ἀτόμων the authors of the atomic theory, Gal. 1.246; of capital, τοῦ πατρὸς ἐκγόνους τόκους Pl. R. 555e.
  • V title of a grade in the mysteries of Mithras, IG 14.1272, etc.
  • VI π. πατρίδος, = Lat. pater patriae, Plu. Cic. 23, BGU 1074.1 (i A. D.), IG 7.2713.33 (Acraeph., i A. D.), etc.; similarly, π. τῆς πόλεως ib. 5(1).1417.11 (Methone).
  • VII in pl.,
  • • 1 forefathers, Il. 6.209, etc.; ἐξέτι πατρῶν from our fathers’ time, Od. 8.245; ἐκ πατέρων Pi. P. 8.45.
    • 2 parents, D.S. 21.17, Alciphr. 3.40, Epigr.Gr. 227 (Teos).
    • 3 parent-nation, opp. colonists, Hdt. 7.51, 8.22, Plu. Them. 9. (Cf. Skt. pitár-, Lat. pater, etc.)

πατήρ, ὁ, gen. πατέρος, att. u. schon bei Hom. u. Hes. viel häufiger πατρός, eben so dat. πατέρι u. πατρί, acc. πατέρα, voc. πάτερ, gen. plur. πατέρων u. πατρῶν, dat. πατράσι, πατέρεσσι, Qu.Sm. 10.40,
der Vater, pater ; εἴπʼ ὄνομʼ ὅττι σε κεῖθι κάλεον μήτηρ τε πατήρ τε, Od. 8.550 ; πατρὸς δʼ ἐξ ἀγαθοῦ καὶ ἐγὼ γένος εὔχομαι εἶναι, Il. 14.113, u. oft, wie bei den Folgdn überall ; πατρὸς πατήρ, der Großvater, 14.118, Od. 19.180. Von den Göttern heißt bes. Zeus πατήρ, auch πατὴρ ἀνδρῶν τε θεῶν τε, Hom. u. A. – Uebh. wie bei uns ehrende Anrede Jüngerer an Aeltere mit dem Ausdruck der Hochachtung u. Liede, Od. 7.48, 8.145 u. sonst. – Uebh. der Urheber wovon, der Erfinder, Jacobs Ach.Tat. p. 493 ; so πατὴρ ἔργων, ἃ διʼ ἐμοῦ γιγνόμενα, Plat. Tim. 41a, wie τὸν ποιητὴν καὶ πατέρα τοῦδε τοῦ παντός, 28c ; dah. auch vom Capital, τοῦ πατρὸς ἐκγόνους τόκους πολλαπλασίους κομιζόμενοι, Rep. VIII.555e ; τοῦ λόγου, Symp. 177d, u. öfter, wie Sp. – Im plur. die Väter, die Ahnherren, Vorfahren, Hom. u. Folgde, wie Pind. Ol. 2.7 u. oft ; Eur. Andr. 766 ; Thuc. 2.11, oft ; ἀγαθῶν πατέρων φύντι, Plat. Legg. VI.772e ; ἐκ πατέρων, von den Vätern her, von den Vätern angestammt, Jacobs AP p. 792 ; die Eltern, Vater und Mutter, Dion.Hal. u. Sp., vgl. Schäfer mel. p. 45. – Das Stammvolk, der Mutterstaat im Gegensatz der Colonie, vgl. Valcken zu Her. 7.51, 8.22.

πατήρ

-έρος, ὁ

[cf. L. pater, Eng. father, German vater.]

Genit. πατρός Il. 1.396, Il. 2.146, Il. 6.47, Il. 14.11, Il. 21.36, Il. 24.265, etc. : Od. 1.94, Od. 2.14, Od. 5.395, Od. 13.173, Od. 17.43, Od. 23.30, etc.

Dat. πατρί Il. 1.98, Il. 3.50, Il. 8.283, Il. 13.454, Il. 16.143, Il. 24.100, etc. : Od. 2.276, Od. 6.51, Od. 13.51, Od. 19.14, Od. 24.518, etc.

Voc. πάτερ Il. 1.503, Il. 2.371, Il. 8.31, Il. 12.164, Il. 22.178, Il. 24.362, etc. : Od. 1.45, Od. 4.341, Od. 7.28, Od. 16.222, Od. 19.36, Od. 24.511, etc.

Genit. pl. πατρῶν Od. 4.687, Od. 8.245.

• • 1

    A father, one’s father Il. 1.98, 358, Il. 2.260, Il. 3.50, Il. 4.219, etc. : Od. 1.94, 135, Od. 2.14, Od. 3.16, Od. 4.94, etc.

  • 2

    Of Zeus as the father of gods and men : π. ἀνδρῶν τε θεῶν τε Il. 1.544. Cf. Il. 1.503, Il. 2.146, 371, Il. 3.350, Il. 4.235, etc. : Od. 1.28, Od. 4.341, Od. 7.316, Od. 12.65, Od. 13.51, etc.

  • 3

    In voc. as a form of respectful address to an elder Il. 24.362 : Od. 7.28, Od. 8.408, etc.

  • 4

    In pl., one’s fathers or forefathers : γένος πατέρων Il. 6.209. Cf. Od. 8.245, Od. 24.508.

πᾰτήρ (πατήρ, πατέρος, πατρός, πατρί, πατέρ(α), πάτερ; πατέρες, πατέρων.)

• 1 father υἱὲ Ταντάλου, ὁπότʼ ἐκάλεσε πατὴρ O. 1.37 Πισάτα παρὰ πατρὸς Oinomaos O. 1.70 πατρὶ βωμῶν ἁγισθέντων Zeus O. 3.19 ὃν πατέρʼ Ἄκρων ἐκάρυξε καὶ τὰν νέοικον ἕδραν O. 5.8 Φοίβου γὰρ αὐτὸν φᾶ γεγάκειν πατρός O. 6.50 εὖτʼ ἂν Ἡρακλέης πατρὶ ἑορτάν τε κτίσῃ Zeus O. 6.68 ἄνδρα πατέρα τε Δαμάγητον O. 7.17 πατρὶ δὲ πατρὸς ἐνέπνευσεν μένος O. 8.70 ἀλλʼ ὥτε παῖς ἐξ ἀλόχου πατρὶ ποθεινὸς O. 10.86 πατρὸς δὲ Θεσσαλοῖʼ O. 13.35 Πτοιοδώρῳ σὺν πατρὶ O. 13.41 καὶ τὰν πατρὸς ἀντία Μήδειαν θεμέναν γάμον αὐτᾷ O. 13.53 τοῖσι μὲν ἐξεύχετʼ ἐν ἄστει Πειράνας σφετέρου πατρὸς ἀρχὰν καὶ βαθὺν κλᾶρον ἔμμεν O. 13.61 “Δαμαίῳ πατρὶ δεῖξον” Poseidon, reputed father of Bellerophon O. 13.69 ἔλθʼ, Ἀχοῖ, πατρὶ κλυτὰν φέροισʼ ἀγγελίαν Kleodamos O. 14.21 χάρμα δʼ οὐκ ἀλλότριον νικαφορία πατέρος P. 1.59 ἀμφοτέροις ὁμοῖοι τοκεῦσι, τὰ ματρόθεν μὲν κάτω, τὰ δʼ ὕπερθε πατρός Kentauros P. 2.48 κρύβδαν πατρός P. 3.13 ἤ τινα Λατοίδα κεκλημένον ἢ πατέρος P. 3.67 “πατρὸς ἐμοῦ” Aison P. 4.106 ὀφθαλμοὶ πατρός Aison P. 4.120 πατὴρ Βορέας P. 4.182 πατέρʼ Οὐρανιδᾶν Ζῆνα P. 4.194 πατρὶ τεῷ, Θρασύβουλε Xenokrates P. 6.15 (Ἀντίλοχος) ὃς ὑπερέφθιτο πατρός Nestor P. 6.30 πρίατο μὲν θανάτοιο κομιδὰν πατρός P. 6.39 “φυᾷ τὸ γενναῖον ἐπιπρέπει ἐκ πατέρων παισὶ λῆμα” P. 8.45 πατὴρ δὲ θυγατρὶ φυτεύων κλεινότερον γάμον Antaios P. 9.111 τὸ δὲ συγγενὲς ἐμβέβακεν ἴχνεσιν πατρὸς P. 10.12 Ὀρέστα· τὸν δὴ φονευομένου πατρὸς Ἀρσινόα Κλυταιμήστρας χειρῶν ὕπο κρατερᾶν ἐκ δόλου τροφὸς ἄνελε Agamemnon P. 11.17 ἢ πατρὶ Πυθονίκῳ τό γέ νυν ἢ Θρασυδᾴῳ P. 11.43 εἰ δʼ ἔτι ζαμενεῖ Τιμόκριτος ἁλίῳ σὸς πατὴρ ἐθάλπετο N. 4.14 πατρὶ Σωγένης ἀταλὸν ἀμφέπων θυμὸν N. 7.91 Δείνιος δισσῶν σταδίων καὶ πατρὸς Μέγα Νεμεαῖον ἄγαλμα N. 8.16 πατρὶ δʼ Ἀδράστοιο Λυγκεῖ τε Talaos N. 10.12 ἄνδρα δʼ ἐγὼ μακαρίζω μὲν πατέρʼ Ἀρκεσίλαν N. 11.11 τὰν Ἀσωποδώρου πατρὸς αἶσαν I. 1.34 Αἴαντος Τελαμωνιάδα καὶ πατρός I. 6.27 πατρὸς ἀγλαὸν Τελεσάρχου παρὰ πρόθυρον I. 8.2 πατρὸς οὕνεκα δίδυμαι γένοντο θύγατρες Ἀσωπίδων ὁπλόταται Asopos I. 8.17 πεπρωμένον ἦν φέρτερον πατέρος ἄνακτα γόνον τεκεῖν ποντίαν θεόν (Ahlwardt: γόν. ἄν. πατρὸς codd.: φέρτερόν γε γόνον Bury) I. 8.32 ]ν ἀπὸ καὶ πατρός Πα. 7C. 9. ]υσε πατέρα Γοργόν[ων Phorkos Δ. 1. 5. μ]έμηλεν πατρὸς νόῳ Δ. 4. 35. pl. pro s., γόνον ὑπάτων μὲν πατέρων μελπόμενοι γυναικῶν τε Καδμειᾶν i. e. Dionysos, son of Zeus and Semele fr. 75. 11.
• 2 ancestor εὐωνύμων τε πατέρων ἄωτον O. 2.7 σάφα δαεὶς ἅ τε οἱ πατέρων ὀρθαὶ φρένες ἐξ ἀγαθῶν ἔχρεον O. 7.91 “λευκίππων δὲ δόμους πατέρων φράσσατέ μοι” P. 4.117 φῶτες Αἰγείδαι, ἐμοὶ πατέρες P. 5.76 πατρὸς δʼ ἀμφοτέραις ἐξ ἑνὸς ἀριστομάχου γένος Ἡρακλέος βασιλεύει P. 10.2 ]Φόρκοιο, σύγγονον πατέρων Δ. 1. 17, cf. O. 13.61, 69.
• 3 met.
• • a guardian βασιλεύς, οὐ φθονέων ἀγαθοῖς, ξείνοις δὲ θαυμαστὸς πατήρ Hieron P. 3.71 ζαθέων ἱερῶν πάτερ, κτίστορ Αἴτνας fr. 105. 3.
  • b φορμιγκτὰς ἀοιδᾶν πατήρ, Ὀρφεύς P. 4.176
• 4 epith. of various deities.
• • a Zeus. πατὴρ ὕπερ κρέμασε καρτερὸν αὐτῷ λίθον O. 1.57 Ζεὺς πατήρ O. 2.27 σὺν βαρυγδούπῳ πατρὶ O. 6.81 πατέρος Ἀθαναία κορυφὰν κατʼ ἄκραν ἀνορούσαισ O. 7.36 πατρί τε θυμὸν ἰάναιεν κόρᾳ τʼ O. 7.43 ἀλλʼ ὦ Ζεῦ πάτερ O. 7.87 πατρὶ μεγίστῳ O. 10.45 Ζεῦ πάτερ O. 13.26 αἰέναον σέβοντι πατρὸς Ὀλυμπίοιο τιμάν O. 14.12 Ζεὺς πατὴρ P. 3.98 “Κρονίων Ζεὺς πατὴρ” P. 4.23 πὰρ βωμὸν πατέρος Ἑλλανίου στάντες N. 5.10 ξεινίου πατρὸς χόλον δείσαις N. 5.33 Ζεῦ πάτερ N. 8.35, N. 9.31, N. 9.53, N. 10.29 παρὰ πατρὶ φίλῳ Δὶ N. 10.55 “πάτερ Κρονίων” Polydeukes speaks N. 10.76 “ὦ Ζεῦ πάτερ” Herakles speaks I. 6.42 βαρυσφαράγῳ πατρὶ I. 8.22 Μοῖσαι, κελαινεφεῖ σὺν πατρὶ Pae. 6.56 πατὴρ δὲ Κρονίων Pae. 15.5 Δωδωναῖε μεγασθενὲς ἀριστότεχνα πάτερ fr. 57. 2. ]πάτερ fr. 59. 2. Ζεὺς πατὴρ fr. 93. ἕσσατο ἄνακτι βωμὸν πατρί τε Κρονίῳ (sc. Ἡρακλέης) fr. 140a. 64 (38). δεξιὰν κατὰ χεῖρα πατρὸς (sc. ἡμένα Ἀθάνα) fr. 146. 2.
  • b Apollo. ἀκερσεκόμα πάτερ Pae. 9.45
  • c Helios. ὀξειᾶν ὁ γενέθλιος ἀκτίνων πατήρ O. 7.70
  • d Time. Χρόνος ὁ πάντων πατήρ O. 2.17
  • e Kronos. πατὴρ μέγας πόσις ὁ πάντων Ῥέας ὑπέρτατον ἐχοίσας θρόνον O. 2.76
• 5 fragg. ]πατὴρ δεπ[ Pae. 10.9 ]ἐν δασκίοισιν πατήρ fr. 177e. ]πατρὸς ἑοῖο[ ?fr. 335. ]πατρὸς εχ[ P. Oxy. 1792, fr. 34.

πατήρ , gen. πατρός and πατέρος, pl. gen. πατέρων and πατρῶν: father; pl. πατέρες, forefathers, Il. 4.405, Od. 8.245.

πατήρ acc. always πατέρα gen. pl. rarely πατρῶν

• • Ia father, Hom., etc.; πατρὸς πατήρ a grandfather, Il.; τὰ πρὸς πατρός πατρόθεν, by the fatherʼs side, Hdt.
  • IIamong the gods Zeus is called πατήρ, πατὴρ Ζεύς, π. ἀνδρῶν τε θεῶν τε Hom., Hes.; so Ζεὺς π. Aesch.; Ζεῦ πάτερ καὶ θεοί Ar.
  • IIIa respectful mode of addressing elderly persons, Od.
  • IVmetaph. the father of anything, Lat. auctor, π. ἀοιδᾶν Pind., etc.
  • Vin pl. fathers, i.e. forefathers, Hom.; ἐξ ἔτι πατρῶν as an inheritance from oneʼs fathers, Od.