κατά

κατά [κᾰτᾰ], poet. καταί acc. to A.D. Synt. 309.28, found in Compds., as καταιβάτης: Prep. with gen. or acc.:—

• •downwards.
• A WITH GEN.,
• • I denoting motion from above, down from, βῆ δὲ κατʼ Οὐλύμποιο καρήνων, κατʼ Ἰδαίων ὀρέων, βαλέειν κ. πέτρης, Il. 22.187, 16.677, Od. 14.399; κατʼ οὐρανοῦ εἰλήλουθας Il. 6.128; καθʼ ἵππων ἀΐξαντε ib. 232; δάκρυα . . κ. βλεφάρων χαμάδις ῥέε 17.438; ἵεις σαυτὸν κ. τοῦ τείχους Ar. V. 355; ἁλόμενοι κ. τῆς πέτρας X. An. 4.2.17; κ. τῶν πετρῶν ὦσαι Pl. Phdr. 229c; κ. κρημνῶν ῥιφέντες Id. Lg. 944a:— for κατʼ ἄκρης v. ἄκρα: Μοῖσα κ. στόματος χέε νέκταρ Theoc. 7.82 (but perh. in sense II.1).
  • II denoting downward motion,
  • • 1 down upon or over, κ. χθονὸς ὄμματα πήξας Il. 3.217; of the dying, κατὰ . . ὀφθαλμῶν κέχυτʼ ἀχλύς a cloud settled upon the eyes, 5.696, cf. 20.321; τὸν δὲ κατʼ ὀφθαλμῶν . . νὺξ ἐκάλυψεν 13.580; φᾶρος κὰκ κεφαλῆς εἴρυσσε down over . ., Od. 8.85; [κόπρος] κ. σπείους κέχυτο . . πολλή 9.330; ὕδωρ κ. χειρός, v. χείρ; μύρον κ. τῆς κεφαλῆς καταχέαντες Pl. R. 398a; νάρκη μου κ. τῆς χειρὸς καταχεῖται Ar. V. 713; κ. τῆς τραπέζης καταπάσας τέφραν Id. Nu. 177; ξαίνειν κ. τοῦ νώτου πολλὰς [πληγάς] D. 19.197; ἐσκεδασμένοι κ. τῆς χώρας Plb. 1.17.10; οἱ κ. νώτου πονοῦντες Id. 3.19.7; ῥόπαλον ἤλασα κὰκ κεφαλῆς Theoc. 25.256; κ. κόρρης παίειν, = ἐπὶ κόρρης, Luc. Cat. 12, al.
    • • b Geom., along, upon, πίπτειν κατʼ [εὐθείας] Archim. Sph.Cyl. 1 Def. 2; αἱ γωνίαι κ. κύκλων περιφερειῶν ἐνεχθήσονται will move on . ., ib. 1.23, al., cf. Aristarch.Sam. 1.
    • 2 down into, νέκταρ στάξε κ. ῥινῶν Il. 19.39; of a dart, κ. γαίης ᾤχετο 13.504, etc.; ἔθηκε κατʼ ὄχθης μείλινον ἔγχος 21.172; ψυχὴ κ. χθονὸς ᾤχετο 23.100; κ. γᾶς underground, Pi. O. 2.59; κατʼ ὕδατος under water, Hdt. 2.149; [ποταμὸς] δὺς κ. τῆς γῆς Pl. Phd. 113c, cf. Ti. 25d; κ. γῆς σύμεναι A. Eu. 1007 (anap.); κ. χθονὸς κρύψαι to bury. S. Ant. 24; ὁ κ. γῆς one dead and buried, X. Cyr. 4.6.5; οἱ κ. χθονὸς θεοί A. Pers. 689, etc.; θεοὶ<οἱ> κ. γᾶς Id. Ch. 475 (lyr.), etc.; so κ. θαλάσσης ἀφανίζεσθαι, καταδεδυκέναι, Hdt. 7.6, 235; also βᾶτε κατʼ ἀντιθύρων go down by or through . ., S. El. 1433.
    • 3 later, towards a point, τοξεύειν κ. σκοποῦ to shoot at, Hdn. 6.7.8; κατʼ ἰχνῶν τινος ὁδεύειν Luc. Rh.Pr. 9.
    • 4 of vows or oaths, by, καθʼ ἡμῶν ὀμνύναι D. 29.26, cf. 54.38; ἐπιορκήσασα κ. τῶν παίδων Lys. 32.13; esp. of the victims, etc., over which the oath is taken, ὀμνυόντων τὸν ἐπιχώριον ὅρκον καθʼ ἱερῶν τελείων Foed. ap. Th. 5.47, cf. Arist. Ath. 29.5, Foed.Delph.Pell. 1A 9, etc.; κ. τῶν νικητηρίων εὐξάμενοι D. Ep. 1.16; also κατʼ ἐξωλείας ὀμνύναι to imprecate destruction on oneself, Id. 21.119; κατʼ ἐξ. ἐπιορκεῖν Id. 57.22.
    • • b to make a vow towards, i.e. make a vow of offering . ., κ. χιλίων εὐχὴν ποιήσασθαι χιμάρων Ar. Eq. 660.
    • 5 in hostile sense, against, A. Ch. 221, S. Aj. 304, etc.; κ. πάντων φύεσθαι D. 18.19; esp. of judges giving sentence against a person, A. Th. 198, S. Aj. 449, etc.; ψεύδεσθαι κατά τινος Lys. 22.7; λέγειν κατά τινος κακά S. Ph. 65, cf. X. HG 1.5.2, etc.; of speeches, [λόγος] κ. Μειδίου, etc. (opp. πρὸς Λεπτίνην, in reply to L.); δῶρα εἰληφέναι κατά τινος Din. 3.6, cf. 18.
    • 6 of Time, for, μισθοῦν κ. εἴκοσι ἐτῶν IG 1(2).94.37; κ. βίου for life, Tab.Heracl. 1.50; κὰπ παντὸς χρόνοι IG 9(2).517.20 (Larissa) (but κ. παντὸς τοῦ χρόνου σκέψασθε D. 22.72 falls under 7); κ. παντὸς τοῦ αἰῶνος ἀείμνηστον Lycurg. 7.
    • 7 in respect of, concerning, μὴ κατʼ ἀνθρώπων σκόπει μόνον τοῦτο Pl. Phd. 70d; κ. τῶν ἄλλων τεχνῶν τοιαῦτα εὑρήσομεν Id. Sph. 253b; οἱ κ. Δημοσθένους ἔπαινοι praises bestowed on D., Aeschin. 3.50; ἐρεῖν or λέγειν κατά τινος to say of one, Pl. Ap. 37b, Prt. 323b, etc.; εἰ κ. θηλείας φαίης A.D. Synt. 198.10; εἴπερ ἕν γέ τι ζητεῖς κ. πάντων Pl. Men. 73d, cf. 74b; ὅπερ εἴρηται καθόλου κ. πασῶν τῶν πολιτειῶν Arist. Pol. 1307b2; freq. in the Logic of Arist., κατά τινος λέγεσθαι or κατηγορεῖσθαι to be predicated of . ., Int. 16b10, Cat. 1b10, etc.; καταφῆσαί (or ἀποφῆσαί) τι κατά τινος to affirm (or deny) of . ., Metaph. 1007b21; so κ. τινὸς ὑπάρχειν Int. 16b13: and in Adv. καθόλου (q.v.).
• B WITH Acc.,
• • I of motion downwards, κ. ῥόον down stream, Od. 14.254, Il. 12.33; opp. ἀνὰ τὸν ποταμόν, Hdt. 2.96; κ. τὸν ποταμόν, κ. τὸ ὑδάτιον, Id. 1.194, Pl. Phdr. 229a; κατʼ οὖρον ἰέναι, ῥεῖν, down (i.e. with) the wind, A. Th. 690, S. Tr. 468; κ. πνεῦμα, κατʼ ἄνεμον ἵστασθαι to leeward, Arist. HA 535a19, 560b13, Dsc. 4.153.
  • • 2 with or without signf. of motion, on, over, throughout a space, freq. in Hom., καθʼ Ἑλλάδα καὶ μέσον Ἄργος Od. 1.344; κατʼ Ἀχαΐδα, κ. Τροίην, Il. 11.770, 9.329; κατʼ ἠερόεντα κέλευθα Od. 20.64; κ. πόντον, κῦμα, ὕλην, Il. 4.276, 6.136, 3.151; κ. πτόλιν Od. 2.383; κ. ἄστυ, οἶκον, Il. 18.286, 6.56; κ. ὅμιλον, στρατόν, 3.36, 1.229; κ. κλισίας τε νέας τε ib. 487; πόλεμον κάτα δακρυόεντα 17.512; κ. ὑσμίνην, μόθον, κλόνον, 5.84, 18.159, 16.331; τὸ ὕδωρ κ. τοὺς ταφροὺς ἐχώρει X. Cyr. 7.5.16, etc. (in later Gr. of motion to a place, κ. τὴν Ἰταλίαν Zos. 3.1); καθʼ Ἑλλάδα A. Ag. 578; κ. πτόλιν Id. Th. 6; αἱ σκηναὶ αἱ κ. τὴν ἀγοράν D. 18.169; τὰ κατʼ ἀγροὺς Διονύσια Aeschin. 1.157, etc.; κ. τὸ προάστιον Hdt. 3.54; τύμβον κατʼ αὐτόν A. Th. 528, cf. Supp. 869 (lyr.): Geom., at a point, Euc. 1.1, al.; τέμνειν [σφαῖραν] κ. κύκλον in a circle, Archim. Aren. 1.17; also, in the region of, οἱ κ. τὸν ἥλιον γινόμενοι ἀστέρες Gem. 12.7: freq. in Hom. in describing the place of a wound, βαλεῖν κ. στῆθος, γαστέρα, etc., Il. 11.108, 16.465, al.; νύξε κ. δεξιὸν ὦμον 5.46; οὔτασε κατʼ ἰσχίον 11.339; so βαλεῖν κατʼ ἀσπίδα, κ. ζωστῆρα, 5.537, 615; βέλος κ. καίριον ἦλθεν struck upon a vital part, v.l. in 11.439: metaph., ἄχος κ. φρένα τύψε 19.125: generally, κ. φρένα καὶ κατὰ θυμόν in heart and soul, 4.163, al.
    • 3 opposite, over against, κ. Σινώπην πόλιν Hdt. 1.76, cf. 2.148, Th. 2.30, etc.; ἀνὴρ κατʼ ἄνδρα A. Th. 505; μολὼν . . μοι κ. στόμα Id. Ch. 573; κατʼ ὀφθαλμούς τινος LXX 2 Ki. 12.11; οἱ μὲν Ἀθηναῖοι κ. Λακεδαιμονίους ἐγένοντο X. HG 4.2.18; κατʼ Ἀχαιοὺς ἀντετάχθησαν ibid.; ἐν συμποσίῳ . ., περίμενε, μέχρις ἂν γένηται κατὰ σέ Epict. Ench. 15, cf. D.L. 7.108.
  • II distributively, of a whole divided into parts, κρῖνʼ ἄνδρας κ. φῦλα, κ. φρήτρας by tribes, by clans, Il. 2.362; κ. σφέας μαχέονται by themselves, separately, ib. 366, cf. Th. 4.64; ἐσκήνουν κ. τάξεις X. Cyr. 2.1.25; αὐτὴ καθʼ αὑτήν A. Pr. 1013; κ. κώμας κατοικημένοι in separate villages, Hdt. 1.96; κατʼ ἑωυτοὺς ἕκαστοι ἐτράποντο each to his own home, Id. 5.15; κ. πόλεις ἀποπλεῦσαι, διαλυθῆναι, Th. 1.89, 3.1: στρατιὰ κ. ἕνδεκα μέρη κεκοσμημένη Pl. Phdr. 247a; later οἱ κατʼ ἄνδρα λόγοι PLond. 2.259.72 (i A. D.), cf. D.Chr. 32.6, etc.; ἡ κατʼ οἰκίαν ἀπογραφή PLond. 3.904.20 (ii A.D.), etc.; κατʼ ἔπος word by word, Ar. Ra. 802; κατʼ ὄνομα individually, 3 Ep.Jo. 15, etc.; παῖδα κ. κρήνην at each fount a boy, Lyr.Alex.Adesp. 37.13, cf. POxy 2108.9 (iii A.D.).
  • • 2 of Time, καθʼ ἡμέραν, κατʼ ἦμαρ, day by day, daily, v. ἡμέρα III; καθʼ ἑνιαυτόν, κατʼ ἔτος, Test.Epict. 6.24, Ev.Luc. 2.41, etc.; κ. μῆνα POxy. 275.18 (i A.D.).
    • 3 of Numbers, by so many at a time, καθʼ ἕνα one at a time, individually, Hdt. 7.104 (later τὸ καθʼ ἕν detailed list, PTeb. 47.34 (ii B.C.), etc.); κ. μίαν τε καὶ δύο by ones and twos, Hdt. 4.113; δύο μνέαι τεταγμέναι κατʼ ἄνδρα αἰχμάλωτον ἕκαστον Id. 6.79; ἐκ τῶν συμμάχων ἐξελέγετο κατʼ ὀλίγους Id. 8.113; κ. τὰς πέντε καὶ εἴκοσι μνᾶς πεντακοσίας δραχμὰς εἰσφέρειν to pay 500 drachmae on every 25 minae, D. 27.7; κ. διακοσίας καὶ τριακοσίας ὁμοῦ τι τάλαντον διακεχρημένον in separate sums of 200 and 300 drachmae, Id. 27.11; of ships, κ. μίαν (sc. ναῦν) in column, Th. 2.90; κ. μίαν ναῦν ἐπιτάττειν Plb. 1.26.12, cf. Th. 2.84: Geom., μετρεῖν, μετρεισθαι κατά . ., measure, be measured a certain number of times, Euc. 7 Def. 8,9, al.; μετρεῖν κ. τὰς ἐν τῷ Β μονάδας as many times as there are units in B, Id. 7.16.
  • III of direction towards an object or purpose, πλεῖν κ. πρῆξιν on a business, for or after a matter, Od. 3.72, 9.253; πλάζεσθαι κ. ληΐδα to rove in search of booty, 3.106; κ. ληΐην ἐκπλῶσαι Hdt. 2.152; ἔβη κ. δαῖτα Il. 1.424; ἐπιδημεῖν κατʼ ἐμπορίαν IG 2(2).141.32, cf. Arist. Ath. 11.1; κ. χρέος τινὸς ἐλθεῖν come to seek his help, consult him, Od. 11.479, etc.; ἵεται κ. τὴν φωνήν Hdt. 2.70; κ. θέαν ἥκειν to have come for the purpose of seeing, Th. 6.31; κ. πλοῦν ἤδη ὤν Id. 7.31; καθʼ ἁρπαγὴν ἐσκεδασμένοι X. An. 3.5.2; κ. τί; for what purpose? why? Ar. Nu. 239.
  • • 2 of pursuit, κ. πόδας τινὸς ἐλαύνειν Hdt. 9.89; simply κ. τινά after him, Id. 1.84; ἰέναι κ. τοὺς ἄλλους Id. 9.53; κατʼ ἴχνος on the track, S. Aj. 32, A. Ag. 695 (lyr.); ὥσπερ κατʼ ἴχνη κ. τὰ νῦν εἰρημένα ζῆν Pl. Phd. 115b.
    • 3 Geom., in adverbial phrases, κ. κάθετον in the same vertical line, Archim. Quadr. 6; κατʼ εὐθεῖάν τινι in the same straight line with . ., Papp. 58.7.
  • IV of fitness or conformity, in accordance with, κ. θυμόν Il. 1.136; καθʼ ἡμέτερον νόον after our liking, 9.108; κ. νόον πρήξωμεν Hdt. 4.97; κ. μοῖραν as is meet and right, Il. 1.286; κατʼ αἶσαν, κ. κόσμον, 10.445, 472; κ. νόμον Hes. Th. 417; κὰν νόμον Pi. O. 8.78; κ. τοὺς νόμους IG 2(2).1227.15; αἰτίαν καθʼ ἥντινα for what cause, A. Pr. 228; κατʼ ἔχθραν, κ. φθόνον, for (i.e. because of) hatred, envy, Id. Supp. 336, Eu. 686; καθʼ ἡδονήν τι δρᾶν, ποιεῖν, do as one pleases, Th. 2.37, 53; κ. τὸ ἔχθος τὸ Θεσσαλῶν Hdt. 8.30, cf. 9.38; κ. φιλίαν, κατʼ ἔχθος, Th. 1.60, 103, etc.; κατʼ ἄλλο μὲν οὐδέν, ὅτι δέ . . for no other reason but that . ., Pl. Phdr. 229d; κ. δύναμιν to the best of oneʼs power, Hdt. 3.142, etc. (κὰδ δ. Hes. Op. 336); κ. τρόπον διοικεῖν arrange suitably, Isoc. 2.6, al.; κατʼ εὐνοίην with goodwill, Hdt. 6.108; κ. τὰ παρηγγελμένα X. An. 2.2.8, etc.; in quotations, according to, κατʼ Αἰσχύλον Ar. Th. 134; κ. Πίνδαρον Pl. Phdr. 227b, etc.
  • • 2 in relation to, concerning, τὰ κατʼ ἀνθρώπους = τὰ ἀνθρώπινα, A. Eu. 930, 310; τὰ κ. τὸν Τέλλον Hdt. 1.31; τὰ κ. τὴν Κύρου τελευτήν ib. 214; τὰ κ. πόλεμον military matters, Aeschin. 1.181; αἱ κ. τὴν πόλιν οἰκονομίαι (opp. αἱ πολεμικαὶ πράξεις) the management of public affairs, Din. 1.97; τὰ κ. τὰς θυσίας SIG 506.7 (Delph., iii B.C.); so τὸ κατʼ ὑμέας as far as concerns you, Hdt. 7.158; τὸ κατʼ ἐμέ as far as I am concerned, D. 18.247; κ. τοῦτο in this respect, Hdt. 5.3, etc.; κ. ταὐτά in the same way, Id. 2.20; καθʼ ὅτι so far as, Th. 1.82, etc.
    • 3 in Comparisons, corresponding with, after the fashion of, κρομύοιο λοπὸν κ. like the coat of an onion, dub. in Od. 19.233; μέλος κ. Φοίνισσαν ἐμπολὰν πέμπεται Pi. P. 2.67; κ. Μιθραδάτην answering to the description of him, Hdt. 1.121; τὴν ἰδέαν κ. πνιγέα like an oven in appearance, Ar. Av. 1001; κηδεῦσαι καθʼ ἑαυτόν to marry in oneʼs own rank of life, A. Pr. 890; οὐ κατʼ ἄνθρωπον φρονεῖν Id. Th. 425; λέγω κατʼ ἄνδρα, μὴ θεόν, σέβειν ἐμέ Id. Ag. 925; οὐ κατὰ σέ none of your sort, Chionid. 1 (but ἵνα προσείπω σε κατὰ σέ to address you in your own style, Pl. Grg. 467c); τὸ κατʼ ἐμὲ καὶ οὐ κατʼ ἐμέ Arr. Epict. 1.28.5; οὐ κ. τὰς Μειδίου λῃτουργίας D. 21.169; ἡ βασιλεία κ. τὴν ἀριστοκρατίαν ἐστί Arist. Pol. 1310b3: freq. after a Comp., μέζων ἢ κατʼ ἀνθρώπων φύσιν Hdt. 8.38, cf. Pl. Ap. 20e, etc.; μείζω ἢ κ. δάκρυα too great for tears, Th. 7.75; ἤθεα βαθύτερα ἢ κ. Θρήϊκας morerefined than was common among the Thracians, Hdt. 4.95.
  • V by the favour of a god, etc., κ. δαίμονα Pi. O. 9.28, cf. P. 8.68; κ. θεῖον Ar. Eq. 147 codd. (κ. θεὸν Cobet); κ. τύχην τινά D. 48.24.
  • VI of round numbers (v. infr. VII.2), nearly, about, κ. χίλια ἑξακόσια ἔτεα 1600 years more or less, Hdt. 2.145, cf. 6.44, al.; κατʼ οὐδέν next to nothing, Pl. Plt. 302b.
  • VII of Time, during or in the course of a period, κ. τὸν πόλεμον Hdt. 7.137; καθʼ ἡμέραν, κατʼ ἦμαρ, by day, A. Ch. 818, Ag. 668; κατʼ εὐφρόνην Id. Pers. 221; κ. χειμῶνα, κ. θερείαν, PLille 1r14 (iii B.C.), PTeb. 27.60 (ii B.C.).
  • • 2 about, κ. τὸν αὐτὸν τοῦτον χρόνον Hdt. 3.131, etc.; κ. τοὺς θανάτους τῶν βασιλέων Id. 6.58; esp. with names of persons, κ. Ἄμασιν βασιλεύοντα about the time of Amasis, Id. 2.134; κ. τὸν κ. Κροῖσον χρόνον Id. 1.67; οἱ κατʼ ἐκεῖνον (sc. τὸν Ἀλκιβιάδην) ὑμέτεροι πρόγονοι D. 21.146 (v.l. κατʼ ἐκ. τὸν χρόνον) ; κ. τοὺς Ἡρακλείδας X. Lac. 10.8; οἱ καθʼ ἑαυτοὺς ἄνθρωποι their contemporaries, Id. Mem. 3.5.10.
    • 3 καθʼ ἕτος this year, SIG 284.24 (Erythrae, iv B.C.), OGI 458.64 (i B.C./iA.D.), CIG 3641b5,38 (Lampsacus).
  • VIII periphrastically with abstract Subst., κατʼ ἡσυχίην, κ. τάχος, = ἡσύχως, ταχέως, Hdt. 1.9, 7.178; κ. κράτος by force, X. HG 2.1.19, etc.; κ. μέρος partially, Arist. Po. 1456a16; individually, severally, Pl. Tht. 157b, Lg. 835a; κ. φύσιν naturally, Hdt. 2.38, Pl. R. 428e; κ. τὴν τέχνην skilfully, Luc. Dear.Iud. [DDeor. 20.]7; οὔτʼ ἐμοὶ λέγειν καθʼ ἡδονήν [ἐστι] it is not pleasant for me to tell you, A. Pr. 263.
• C Position: κατά may follow both its cases, and is then written with anastr. κάτα, as Il. 20.221, etc.; so also in tmesi, when it follows its Verb, 17.91.
• D abs. as ADV. in all the above senses, esp. like κάτω, downwards, from above, down, freq. in Hom.
• E κατά in COMPOS.,
• • I downwards, down, as in καταβαίνω, καταβάλλω, κατάκειμαι, καταπέμπω, καταπίπτω, καταπλέω 1.
  • II in answer to, in accordance with, as in κατᾴδω (occino), καταινέω, καταθύμιος.
  • III against, in hostile sense (cf. A.II.5), as in καταγιγνώσκω, κατακρίνω, καταψηφίζομαι: more rarely with a Subst., as καταδίκη.
  • IV back, back again, as in κάτειμι, καταπορεύομαι, καταπλέω II.
  • V freq. only to strengthen the notion of the simple word, as in κατακόπτω, κατακτείνω, καταφαγεῖν, etc.; also with Substs. and Adjs., as in κατάδηλος, κάτοξος.
  • VI sts. to give a trans. force to an intr. Verb, our be-, as in καταθρηνέω bewail.
  • VII implying waste or consumption, as in καταλειτουργέω, καθιπποτροφέω, καταζευγοτροφέω: and generally in a disparaging sense, as in καταγιγνώσκω 1.
  • F κατά as a Prep. was shortd. in some dialects, esp. in Ep., into κάγ, κάδ, κάκ, κάμ, κάν, κάπ, κάρ, κάτ, before γ, δ, κ, μ, ν, π (or φ) , ῥ, τ (or θ), respectively; see these forms in their own places. Mss. and the older Edd. join the Prep. with the following word, as καγγόνυ, καδδέ, κακκεφαλῆς, καππεδίον, καπφάλαρα, καρρόον, καττάδε, καττόν, etc. In compd. Verbs, κατά sts. changes into καβ, καλ, καρ, κατ, before β, λ, ρ, θ, respectively, as κάββαλε, κάλλιπε, καρρέζουσα, κάτθανε; and before στ, σχ, the second syll. sts. disappears, as in καστορνῦσα, κάσχεθε, as also in the Dor. forms καβαίνων, κάπετον.

κατά,

• = κατὰ τά, IG 2(2).334.15; cf. κά. κᾆτα, Att. crasis for καὶ εἶτα, v. εἶτα sub fin. κατάβα, for κατάβηθι, aor. 2 imper. of καταβαίνω.

κατά, kommt als adv. nicht mehr vor u. erscheint nur in einzelnen Fällen ohne Casus, wo man eine Tmesis annehmen muß, wie auch κατὰ δὲ προτόνοισιν ἔδησαν Od. 2.425, 15.290 zu fassen, sie banden mit Tauen fest, wo der dat. nicht zu κατά gezogen werden darf ; vgl. κατὰ συφεοῖσιν ἐέργνυ 10.238. Als Präposition mit der Grundbedeutung herab u. darüberhin.
I. Mit dem genit.:
1) vom Orte ;
   a) Bewegung von oben nach unten hin, herab von ; βῆ δὲ κατʼ Ἰδαίων ὀρέων ἐς φύλοπιν Il. 16.677, βῆ δὲ κατʼ Οὐλύμποιο καρήνων, vom Gipfel des Olymp herab, 22.187, καθʼ ἵππων ἀΐξαντες, vom Wagen herabspringend, 6.232, βαλέειν κατὰ πέτρης Od. 14.399 ; ἱεὶς σαυτὸν κατὰ τοῦ τείχους Ar. Vesp. 355, wie ἐρρίπτεον ἑαυτοὺς κατὰ τοῦ τείχεος κάτω Her. 8.53, sie stürzten sich selbst von der Mauer herab ; αὐτὴν πνεῦμα Βορέου κατὰ τῶν πλησίον πετρῶν ὦσαι Plat. Phaedr. 229c ; ἁλλόμενοι κατὰ τῆς πέτρας Xen. An. 4.2.17 ; so auch richtigere Lesart κατὰ κλίμακος καταβαίνειν 4.5.25, wo Krüger DS. 14.28 καταβάσεις κατὰ κλιμάκων vergleicht ; ἧκαν ἑαυτοὺς κατὰ τῆς χιόνος εἰς τὴν νάπην Xen. An. 4.5.18 ; so auch κατʼ ἄκρης, s. ἄκρα ; Ζεὺς ὕων κατὰ τοῦ κεράμου βαλανεύσει Pherecr. bei Ath. VI.269d. – Herab auf, nieder auf, κατὰ δʼ ὀφθαλμῶν κέχυτʼ ἀχλύς Il. 15.344 u. öfter, von dem Todesdunkel, das sich auf die Augen niedersenkt, vgl. τὸν δὲ κατʼ ὀφθαλμῶν ἐρεβεννὴ νὺξ ἐκάλυψε 13.580 ; κατὰ χθονὸς ὄμματα πήξας, auf die Erde heftend, auf den Boden gesenkt, 3.217 ; vom Wurfspieß, κατὰ γαίης ᾤχετο, er fuhr niederwärts in die Erde. Daran reihen sich Vrbdgn wie στάξε κατὰ ῥινῶν Il. 19.39, μοῖσα κατὰ στόματος χέε νέκταρ Theocr. 7.82, über den Mund hin ; πλειὼν δὲ κατὰ χθονὸς ἄρμενος εἴη Hes. O. 615 ; κατὰ τῆς τραπέζης κατασπάσας τέφρην, über den Tisch hin, Ar. Nub. 178 ; μύρον κατὰ τῆς κεφαλῆς καταχέαντες, über den Kopf herabgießen, Plat. Rep. III.398a ; κατὰ τοῦ πυρὸς σπένδειν Critia. 120a ; bei den Comic. κατὰ χειρὸς ὕδωρ, Waschwasser über die Hände, nach VLL, τὸ ῥᾷστον πάντων καὶ εὐχερέστατον ; κατὰ χειρὸς ἦν τὰ πράγματα, Alles ging mir leicht von der Hand, Pherecr. Chir. frg. 7 ; eigtl. von dem über die Hände gegossenen Waschwasser, wie ὕδωρ ἐφέρετο κατὰ χειρῶν Ath. IX.408b ; vgl. Lobeck zu Phryn. p. 327. – Pind. sagt κατʼ ἀμευσιπόρων τριόδων ἐδινάθην, P. 11.38, darüber hin, auf dem Dreiwege ; Aesch. δνοφεράν τινʼ ἀχλὺν κατὰ δώματος αὐδᾶται φάτις Eum. 357. – Nach Hom. κόπρος κατὰ σπείους κέχυτο πολλή, Od. 9.330, erweitern Sp. diesen Gebrauch, διεσπάρησαν κατὰ τῆς νήσου, über die Insel hin, auf der Insel, Pol. 3.19.7, ἐσκεδασμένοι κατὰ τῆς χώρας 1.17.10 ; so im NT καθʼ ὅλης τῆς Ἰουδαίας, u. a.Sp.
   b) unter, zunächst bei der Bewegung, bes. unter die Erde, ψυχὴ κατὰ χθονὸς ᾤχετο Il. 23.100, sie ging unter die Erde ; καταδεδυκέναι, ἀφανίζεσθαι κατὰ τῆς θαλάσσης Her. 7.6, 235 ; ἔδυ κατὰ γῆς Plat. Tim. 25d ; κατὰ τῆς γῆς ὑποδύομαι ὑπὸ τῆς αἰσχύνης, vor Scham in die Erde sinken, Xen. An. 7.7.11 ; gew. ohne Artikel, κατὰ γῆς γενέσθαι 7.1.30. Bes. bei den Tragg. Bezeichnung der Unterwelt, οἱ κατὰ χθονὸς θεοί Aesch. Pers. 657 u. öfter, die Götter der Unterwelt ; τοῦ κατὰ χθονὸς ᾅδου Ag. 1359 ; τὸν ἀεὶ κατὰ γᾶς σκότον εἱμένος Soph. O.C. 1699 ; κατὰ χθονὸς ἔκρυψε Ant. 24 ; ὁ κατὰ γῆς, der Verstorbene, Begrabene, Xen. Cyr. 4.6.5.
   c) auf ein Ziel hin, κατὰ σκοποῦ τοξεύειν Hdn. 6.7.19 ; κατὰ νώτου ξαίνειν Dem. 19.197 ; κατὰ κόρρης πατάσσειν, hinter die Ohren schlagen, Luc. Gall. 30. So auch zu erkl. βᾶτε κατʼ ἀντιθύρων Soph. El. 1427 ; κατὰ πηδαλίων, am Steuerruder, Eur. Andr. 480 ; κατὰ νώτου γενέσθαι, in den Rücken kommen, Her. 1.9, wird bes. ein militärischer Ausdruck, κατὰ νώτου, κατὰ προσώπου, im Rücken, in der Front, 1.75, Thuc. 3.108, Pol. 1.28.9 u. öfter. – Auffallender sagt Ap.Rh. κατὰ νηδύος ὔμμε φέρουσα, im Bauche, 4.1328. – Aus Vrbdgn dieser Art u. ä., z.B. τὸν κονιορτὸν εἶδε κατὰ τῶν ἰδίων φερόμενον, entwickelt sich die Bdtg
2) feindlich, gegen, wider, bes. sprechen, λέγων ὅσʼ ἂν θέλῃς καθʼ ἡμῶν ἔσχατα κακά Soph. Phil. 65, λόγους τοὺς μὲν Ἀτρειδῶν κάτα Aj. 295 ; κατʼ ἀρχῆς γὰρ φιλαίτιος λεώς, spricht gern gegen die Regierung, Aesch. Suppl. 480 ; ψεύδεσθαι κατά τινος Lys. 22.7 ; πολλοῦ δέω κατʼ ἐμαυτοῦ ἐρεῖν αὐτός, ὡς ἄξιός εἰμι τοῦ κακοῦ, gegen mich selbst zu sprechen, Plat. Apol. 37b ; stimmen, von Richtern, ψῆφος κατʼ αὐτῶν ὀλεθρία βουλεύσεται Aesch. Spt. 180 ; ψῆφος καθʼ ἡμῶν οἴσεται Eur. Or. 440 ; δίκην κατʼ ἄλλου φωτὸς ὧδʼ ἐψήφισαν Soph. Aj. 444 ; auch sonst von feindlichem Beginnen, αὐτὸς καθʼ αὑτοῦ γʼ ἄρα μηχανορραφῶ Aesch. Ch. 221, ἃ καθʼ αὑτοῖν λόγχας στήσαντε Soph. Ant. 145, ὅσην κατʼ αὐτῶν ὕβριν ἐκτίσαιτʼ ἰών Aj. 297, κατά τινος μάρτυρας παρασχέσθαι, ὡς οὐκ ἀληθῆ λέγει Plat. Gorg. 472a, Folgde, ὃ κατὰ τῆς πόλεως ὑπελάμβανον εἶναι Pol. 10.8.5, τοιαύτην ὠμότητα εἶχε κατὰ τῶν ὑποτεταγμένων DS. 19.1 ; λόγος κατά τινος, oratio in aliquem, πρός τινα, adversus aliquem, Wolf Lept. p. CL. u. Heffter ath. Gerichtsverf. p. 175 ; θρίαμβος κατά τινος, über Einen, Plut. Ant. 84 ; εἶναι κατά τινος, zu Jem. Nachteil sein, Nic. 21, wie χρῆσθαί τινι κατά τινος, T.Gracch. 15. – Soph. vrbdt auch ἐγγελᾶν, ἐγκαλεῖν κατά τινος, O.C. 1341, Phil. 328.
3) von Plat. an ist dieser Gebrauch auch auf nicht feindliche Verhältnisse ausgedehnt, bes. beim Sprechen, in Beziehung auf, über, von, Symp. 193c, μὴ τοίνυν κατʼ ἀνθρώπων σκόπει μόνον τοῦτο, ἀλλὰ καὶ κατὰ ζώων πάντων καὶ φυτῶν Phaed. 70d, συντιθεὶς λόγον ἔπαινον κατὰ τοῦ ὄνου, eine Lobrede auf den Esel, Phaedr. 260b ; Prot. 323b ; οἱ κατὰ τοῦ Δημοσθένους ἔπαινοι Aesch. 3.50, vgl. 124 ; ὃ καὶ μέγιστόν ἐστι καθʼ ὑμῶν ἐγκώμιον Dem. 6.9, das größte Lob, das man über euch aussprechen kann ; allgem., αἱ κατὰ Θηβαίων ἐλπίδες 19.84 ; ταῦτα κατὰ πάντων Περσῶν ἔχομεν λέγειν Xen. Cyr. 1.2.16 ; μία τις μέθοδος κατὰ πάντων Arist. anim. 1.1 ; ἐπεκράτησε τὸ τῶν Ἀχαιῶν ὄνομα κατὰ πάντων Πελοποννησίων, er wurde auf alle Peloponnesier ausgedehnt, von ihnen gebraucht, Pol. 2.38.1, der auch ἀφορμὴ μήτε κατὰ τῶν ἐμπόρων, μήτε περὶ τοὺς δούλους vrbdt, 4.50.3. Bei den Grammatikern zur Bezeichnung des Sprachgebrauchs, εἰ κατὰ θηλείας φαίης Apollon. synt. p. 198.19, φαῦλον καὶ φλαῦρον κατὰ τοῦ αὐτοῦ σημαινομένου, sagt man von denselben Dingen, Moeris, οἱ τάττοντες τοῦτο κατὰ τοῦ βλακὸς ἁμαρτάνουσιν Phryn. 272, wo Lobeck zu vgl.; κατὰ κοινοῦ, Schol. Thuc. 2.36 ; gewöhnlicher ἀπὸ κοινοῦ.
4) ein bes. Sprachgebrauch ist καθʼ ἱερῶν ὀμνύναι, Ar. Ran. 101, auf das Opfer schwören, wobei örtlich an ein Handauflegen od. die Hand dagegen Ausstrecken zu denken ; καθʼ ἱερῶν τελείων ὀμνύναι Andoc. 1.98 ; ὤμνυε κατʼ ἐξωλείας Dem. 21.119 ; καθʼ ἡμῶν ὀμνύναι οὐκ ἤθελε, εἰ μὴ σαφῶς ᾔδει τὰ εὔορκα ὀμουμένη 29.26 ; παραστησάμενον τοὺς παῖδας αὐτὸν κατὰ τούτων ὀμεῖσθαι 54.38, wobei daran zu denken, daß der Schwur, wenn er nicht gehalten wird, auf das Haupt, bei dem man geschworen, als Fluch fällt ; ἐπιορκήσασι κατὰ τῶν παίδων Lys. 32.13 ; κατὰ κυνῶν καὶ χηνῶν ὀμνύναι Luc. Icarom. 9 ; καθʼ ἱερῶν τελείων ἑστιάσας Tim. 7. – Anders ist εὐχὴν ποιήσασθαι κατὰ χιλίων χιμάρων, ein Gelübde auf tausend Ziegen machen, Ar. Eq. 659 ; εὔχεσθαι κατὰ νικητηρίων Dem. ep. 1 extr., wie App. B.C. 2.141 ; sprichwörtlich geworden κατὰ βοὸς εὔχου, etwas Großes geloben, Diog. 5.90, μηδὲν κατὰ βοὸς εὔξῃ 6.55.
5) von der Zeit ; κατὰ παντὸς τοῦ αἰῶνος ἀείμνηστον, für alle Zeit hin, Lycurg. 7 ; κατὰ παντὸς τοῦ χρόνου σκέψασθε Dem. 22.72 u. mit denselben Worten 24.180.
6) adverbiale Fügungen sind καθʼ ὅλου, κατὰ παντός, Arist. u. Folgde, durchgängig, im Allgemeinen, s. die Wörter.
II. Mit dem accusat. ;
1) vom Orte ;
   a) von der Ausdehnung über einen Ort hin, durchhin, u. geradezu in, bei Verbis der Bewegung u. der Ruhe, so daß immer an eine Ausbreitung über einen bestimmten Raum, nach einer gewissen Richtung hin zu denken ist, mit anderer Auffassung als bei ἀνά 3a, wie auch wir sagen : die Reihen hinauf u. hinunter ; von Hom. an sehr gewöhnlich ; κατὰ στρατόν Il. 7.370, κατὰ κρατερὰς ὑσμίνας 2.345, κατὰ γαῖαν Ἑλλάδα, Ἴλιον, Τροίην, κατὰ πτόλιν, ἄστυ, οἶκον, δώματα, κατὰ λαόν, δῆμον, ἀνθρώπους, κατὰ νῆας, κλισίας u. ä., κατὰ ῥωπήϊα Od. 14.473 ; so auch Tragg., κατὰ πτόλιν, ἄστυ, Aesch. Eum. 969, Pers. 1027 u. sonst ; θεοῖς τοῖς καθʼ Ἑλλάδα, in Griechenland, Ag. 564 ; ἐκ τοῦ κατʼ ἄστυ βασιλέως τάδʼ ἄρχεται, vom König in der Stadt, Soph. O.C. 67 ; εἴσω κατʼ αὐτὸν (χῶρον) εὐστομοῦσʼ ἀηδόνες 18 ; κατὰ στέγας ἰέναι O.R. 637 ; οἱ κατʼ οἶκον, domestici, El. 1136 ; κατʼ οἴκους, im Hause drinnen, O.R. 1447 ; κατʼ ἀγρίαν ὕλην ἀλωμένη O.C. 349 ; in Prosa, αἱ ἔχιδναι κατὰ πᾶσαν τὴν γῆν εἰσίν Her. 5.109, sind über die ganze Erde verbreitet ; ἥρωες κατὰ τὴν χώραν καὶ τὴν πόλιν ἱδρυμένοι Lycurg. 1.25 ; οὐ γὰρ ἦν κατὰ πόλιν Plat. Theaet. 142a ; τῶν κατὰ τὸν οὐρανὸν ἰόντων περὶ γῆν, durch den Himmel hin, 208d (vgl. ἕως ἔτʼ ἔστιν ἄστρα κατὰ τὸν οὐρανόν Ar. Eccl. 83); κατὰ τὸ ὑδάτιον Phaedr. 229a ; τοῦ περιφερομένου κατὰ πάντα τὰ μέλη αἵματος Tim. 74c ; κατὰ τὸν πλοῦν ἤδη ὤν, auf der Fahrt, Thuc. 7.31 ; οἱ. κατὰ ταῦτα οἰκοῦντες Xen. An. 7.5.13 ; κατὰ τὴν ὁδὸν ἐγένοντο 4.3.21 (vgl. Plat. ἐπειδὰν φερόμενοι γένωνται κατὰ τὴν λίμνην Phaed. 114a); οἱ κατὰ τὸ Ἀρκαδικὸν πελτασταί, im arkadischen Heere, 4.8.18 ; στὰς κατὰ τὰς πύλας, an dem Tore, 5.2.16. Bes. häufig κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν, zu Wasser u. zu Lande.
   b) κατὰ ποταμὸν πλέειν Her. 1.194, 4.44, κατὰ ῥόον, stromabwärts, im Ggstz von ἀνὰ ποταμόν, 2.96 ; κατὰ ῥοῦν φέρεται, sprichwörtlich vom Gelingen, Diog. 5.82 ; κατʼ οὖρον ἴτω, ἐρέσσετε, Aesch. Spt. 672, 836 ; ῥείτω κατʼ οὖρον Soph. Tr. 468 ; κατὰ τὸν Ἰλισσὸν ἴωμεν, hinab, entlang, Plat. Phaedr. 229a. Aehnlich vom Jäger entlehnt, der der Spur nachgeht, κυναγοὶ κατʼ ἴχνος πλάταν ἄφαντον κελσάντων Aesch. Ag. 679 ; κατʼ ἴχνος ᾄσσω Soph. Aj. 32, ich eile der Spur nach ; κἀμὲ κατὰ ταύτην τὴν ὁδὸν ἄγε, auf diesem Wege, Plat. Soph. 237b ; ἰέναι κατὰ τοὺς ἄλλους προϊόντας, ihnen nachgehen, Her. 9.53 ; κατὰ στίβον, auf dem Fuße, 4.122, wie κατὰ πόδας, Thuc. 3.98 ; Xen. Mem. 2.6.9.
   c) Richtung wohin, an, κατὰ στῆθος βάλλειν, κατʼ ἀσπίδα, Il. 3.347, 11.108, u. oft in ähnlichen Vrbdgn, an die Brust treffen, gegen den Schild werfen, auf Etwas zu schießen, βέλος κατὰ καίριον ἦλθε, das Geschoß kam an eine tödliche Stelle, 11.439, οὐδέ ποτε Ζεὺς τρέψεν ἀπὸ κρατερῆς ὑσμίνης ὄσσε φαεινώ, ἀλλὰ κατʼ αὐτοὺς αἰὲν ὅρα, sah auf sie hin, 16.644 ; παίει κατὰ τὸ στέρνον Xen. An. 1.8.26 ; ὁρμᾶν κατά τινα 7.5.27 ; ὡς κατὰ τοῦτο τὸ χωρίον ἐγένοντο, als sie an den Ort gekommen waren, Her. 3.86 ; ἐπεὰν κατὰ τοῦτο γένωμαι τοῦ λόγου 6.19 ; übertr., κατὰ τωὐτὸ γίνεσθαι, übereinstimmen, 4.119 ; anders παρῄεσαν αἱ παρθένοι κατὰ τοὺς πατέρας, wo ihre Väter saßen, 3.14 ; λέγειν κατά τινα, zu ihm sprechen, Xen. Cyr. 7.1.12.
   d) allgemeiner, gegenüber, ἀνὴρ κατʼ ἄνδρα τοῦτον ᾑρέθη Aesch. Spt. 487 ; κατʼ ὄμματα τῷ νυμφίῳ Soph. Ant. 756 ; κατὰ μὲν Λακεδαιμονίους ἔστησε Πέρσας Her. 9.31 ; in der Gegend bei, ἡ Στερίη κατὰ Σινώπην πόλιν κειμένη Her. 1.76 ; κεῖται ἡ Κεφαλληνία κατὰ Ἀκαρνανίαν Thuc. 2.30 ; ἡ καθʼ ἡμᾶς θάλαττα, das sich zu uns erstreckende, bei uns liegende, das mittelländische Meer, Pol. 1.3.9 ; κατὰ βορέαν ἑστηκώς, gegen Norden, Thuc. 6.104 ; von taktischen Bestimmungen, οἱ κατὰ τὸ λαιὸν τῶν ὑπεναντίων Pol. 1.34.9 ; öfter οἱ κατά τινα τεταγμένοι u. ä., zur ungefähren Ortsbestimmung. – Oertlich ist auch ursprünglich das bei Hom. so geläufige κατὰ θυμόν, κατὰ φρένα καὶ κατὰ θυμόν, im Herzen, in der Seele, s. unten. – Bei Zahlen, ungefähr, Her. 2.145, 6.44, 79 ; κατʼ οὐδέν, fast Nichts, 2.101.
2) von der Zeit, eine Verbreitung durch einen Zeitraum hin, während, zu, Dauer u. Gleichzeitigkeit ausdrückend ; ἐμὸν κατʼ αἰῶνα, zu meiner Zeit, Aesch. Spt. 201 ; λευκὸν κατʼ ἦμαρ Ag. 654 ; κατʼ ἦμαρ καὶ κατʼ εὐφρόνην ἀεί Soph. El. 251 ; μίαν καθʼ ἡμέραν, in einem Tage, Ant. 55 ; καθʼ ἡμέραν τὴν νῦν, heute, O.C. 3, Aj. 788 ; bes. in Prosa, κατὰ Ἄμασιν βασιλεύοντα, zur Zeit als Amasis König war, Her. 2.143, κατὰ τὸν πόλεμον, während des Krieges, 7.157, κατʼ εἰρήνην, in Friedenszeiten ; κατὰ τὸν κατὰ Κροῖσον χρόνον, zu Krösusʼ Zeiten, 1.67 ; κατὰ τοὺς Τρωϊκοὺς χρόνους, zur Zeit des trojanischen Krieges ; κατὰ Σωκράτην Ath. XI.505f ; εἴ τι μὴ ὀρθῶς πράττω κατὰ τὸν βίον τὸν ἐμαυτοῦ Plat. Gorg. 489a ; κατὰ τοὺς πρώτους χρόνους Polit. 274c ; οἱ καθʼ ἑαυτούς, ihre Zeitgenossen, Xen. Mem. 3.5.10 ; οἱ καθʼ ἡμᾶς Pol. 16.20.8 ; εἴς τε τοὺς πρὸ ἡμῶν καὶ καθʼ ἡμᾶς καιρούς 4.1.4 ; – κατὰ καιρὸν πράττεσθαι Dem. 1.4 ; – κατὰ φῶς, bei Tage, im Ggstz von νύκτωρ, Xen. Cyr. 3.3.25. – Aber καθʼ ἡμέραν ist = täglich, Aesch. Pers. 827 u. sonst oft, wie ὁ καθʼ ἡμέραν βίος täglicher Lebensunterhalt, Soph. O.C. 1366, u. ἐπὶ τῷ καθʼ ἡμέραν μισθῷ, Dem. 59.108, täglicher Lohn, κατʼ ἐνιαυτόν jährlich, Plat. Polit. 298e ; Xen. An. 3.2.12 u. öfter ; κατὰ μῆνα, monatlich. Diese Verbindungen gehören zu 3) wo κατά Vereinzelung, Verteilung eines größern Ganzen in mehrere kleinere Teile ausdrückt ; κρῖνʼ ἄνδρας κατὰ φῦλα, κατὰ φρήτρας, Il. 2.363, nach Stämmen u. Geschlechtern sie sondern ; κατὰ στίχας, reihenweis, Il.; κατὰ κώμας κατοικημένοι, in einzelnen Dörfern angesiedelt, Her. 1.96 ; ἐκ τῶν συμμάχων ἐξελέγετο κατʼ ὀλίγους 8.113, immer nur wenige aus den einzelnen Abteilungen ; κατὰ ἕνδεκα μέρη κεκοσμημένη, in elf Teile, Plat. Phaedr. 246e ; κατʼ εἴδη διαιρεῖσθαι τὰ ὄντα, in od. nach Geschlechtern unterscheiden, 273e ; ὁπόσοι κατὰ πόλιν ἐν ἑκάσταις νομεύονται Polit. 295e ; ἵνα μὴ μόνον κατὰ πόλεις, ἀλλὰ καὶ κατʼ ἔθνη δουλεύωσι, nicht bloß stadt-, sondern auch völkerweis, Dem. 9.26 ; ἐλάμβανον τοὺς ἄρτους κατʼ ὀβολόν, τὰ ἄλφιτα κατʼ ἡμίεκτον μετρούμενοι, halbmetzenweis, 31.37 ; κατὰ διακοσίας μνᾶς διακεχρημένον, in einzelnen Posten zu 200 Minen ausgeliehen, 27.11 ; taktisch, κατὰ φυλάς, κατʼ ἴλας, κατὰ τάξεις, κατὰ λόχους, geschwader-, regimenterweise, Xen. Cyr. 1.4.17, 6.2.36, 2.1.23 u. sonst ; ähnl. κατὰ πόλεις διελύθησαν, in die einzelnen Städte, Thuc. 3.1, ὡς ἕκαστοι κατὰ πόλεις 1.89 ; κατὰ μίαν ἐπὶ κέρως πλέοντες 2.90. Geradezu die Distributivzahlen bildend, καθʼ ἕνα μαχεόμενοι Her. 7.104 ; καθʼ ἑπτά, je sieben, Ar. Av. 1079 ; κατʼ ὀλίγας (ναῦς) προσπίπτοντες, immer nur in kleinen Abteilungen, Thuc. 3.28 ; κατὰ δύο, je zwei, Plat. Ep. VI.323c ; καθʼ ἕνα, einzeln, Xen. An. 4.7.8 ; κατὰ μίαν ἢ δύο λαμβάνων Dem. 20.77 ; κατὰ μίαν ναῦν τάττειν Pol. 1.26.12, öfter, bes. von Anordnung u. Aufstellung der Soldaten, wohin man auch κατὰ κέρας προσβάλλειν, Xen. Cyr. 7.1.26, u. ä. rechnen kann. – Man vgl. noch κατʼ ἔπος, Wort für Wort, Ar. Ran. 801, καθʼ ἑσμούς, scharenweis, Vesp. 1146.
4) Vereinzelung u. Absonderung ausdrückend, κατὰ σφέας γὰρ μαχέσονται, für sich, abgesondert, werden sie kämpfen, Il. 2.366 ; μόνος καθʼ αὑτόν, allein für sich, Soph. O.R. 63 ; αὐτὴ καθʼ αὑτήν Eur. Ion 60 ; αὐτὸς καθʼ ἑαυτόν Ar. Vesp. 786 ; sehr gewöhnlich in Prosa, λέγων κατὰ σαυτόν Plat. Gorg. 505d ; αὐτὸ καθʼ αὑτὸ ἕκαστον, jedes Einzelne für sich, Theaet. 206a ; μόνος αὐτὸς καθʼ αὑτόν Rep. X.604a ; καθʼ ἕνα, einzeln, dem ἀθρόος entgeggstzt, Alc.I, 114d, wie Thuc. ἀντέσχομεν πρός τε ξύμπαντας καὶ καθʼ ἑκάστους 2.64 ; οἱ καθʼ αὑτοὺς Ἕλληνες 1.138 ; καθʼ ἑαυτὸν πορεύεσθαι, allein, für sich marschieren, Xen. An. 5.10.11 ; καθʼ ὑμᾶς αὐτοὺς ἐξοπλίσθητε Cyr. 6.3.32 (aber αὐτοὶ καθʼ ἑαυτούς = von selbst, freiwillig 5.5.39); γεγόνασι καθʼ ἑαυτοὺς ἕκαστοι Dem. 10.52 ; ἤδη καθʼ αὑτὸν ὄντι, als er schon selbstständig war, sein eigenes Geschäft hatte, 36.4.
5) aus 1c folgt die Bdtg des Zweckes, als einer Richtung worauf, ἦ τι κατὰ πρῆξιν ἀλάλησθε ; Od. 3.72, 9.253, fahrt ihr nach einem Geschäfte, zu einem Geschäfte herum ? πλάζεσθαι κατὰ ληΐδα, auf, nach Beute umherschweifen, 3.106 ; κατὰ χρέος ἐλθεῖν, nach einem Orakelspruche kommen, um ihn einzuholen, 11.479 ; κατὰ ληΐην ἐκπλώσαντες Her. 2.152 ; ἀποπλέειν κατὰ βίου καὶ γῆς ζήτησιν 1.94, wie κατὰ ζήτησίν τινα πέμπειν Soph. Tr. 55 ; κατὰ θέαν ἥκειν Thuc. 6.31 ; καθʼ ἁρπαγὴν ἐσκεδασμένοι, zur Plünderung zerstreut, Xen. An. 3.5.2. Aehnlich Ζεὺς μετʼ Αἰθιοπῆας χθιζὸς ἔβη κατὰ δαῖτα, zum Schmause, Il. 1.424 ; vgl. κατὰ τὴν κνίσσαν εἰσελήλυθε Ar. Pax 1015. – Dah. drückt es auch den Bewegungsgrund aus, weg en, aus, αἰτίαν καθʼ ἥντινα Aesch. Prom. 226 ; Θησέως κατὰ φθόνον στρατηλατοῦσαι, aus Neid gegen den Theseus, Eum. 656 ; κατʼ ἔχθραν, aus Feindschaft, Suppl. 331, wie Ar. Pax 133 ; in Prosa, κατʼ εὔνοιαν φρενῶν Aesch. Suppl. 918 ; ἐμήδιζον κατʼ ἄλλο μὲν οὐδέν, κατὰ δὲ τὸ ἔχθος τῶν Θετταλῶν Her. 8.30, vgl. 7.142, 9.37 ; κατὰ τὴν τουτου προθυμίην τέθνηκας, nach seinem Wunsche, 1.124 ; τὴν προξενίαν κατά τι ἔγκλημα ἀπεῖπον Thuc. 6.89 ; κατὰ τί ; weshalb ? Ar. Nub. 240 u. sonst ; κατʼ ἄλλο μὲν οὐδέν, ὅτι δέ Plat. Phaedr. 229d ; κατὰ φθόνον οἴονται τὸν ἑαυτῶν λέγειν Gorg. 437d ; ἐγὼ κατʼ αὐτὸ τοῦτο ἄγαμαι Πῶλον, ὅτι 482d, eben deshalb, weil.
6) an 1b schließt sich die Bdtg gemäß, zufolge, nach, wie Plat. sagt ὥσπερ κατʼ ἴχνη κατὰ τὰ νῦν εἰρημένα ζῆν, Phaed. 115b. So Hom. καθʼ ἡμέτερον νόον, nach unserm Sinne, Il. 9.108, u. öfter κατὰ μοῖραν, κατʼ αἶσαν, κατὰ κόσμον, nach Gebühr, nach Schicklichkeit, wie sichʼs gebührt ; so auch Folgde ; zunächst von göttlichen od. Schicksalsbestimmungen u. Orakeln, κατὰ θεὸν γάρ τινα ἔτυχον καθήμενος ἐνταῦθα Plat. Euthyd. 272e, vgl. Apol. 22a ; κατὰ θεὸν ἥκεις, nach göttlicher Schickung, Her. 8.85 ; κατʼ ὀμφὰς τὰς Ἀπόλλωνος δότε πέρασιν Soph. O.C. 102 ; κατʼ ὀμφὴν σὴν ἐστάλη 556 ; κατὰ τὸ χρηστήριον Her. 7.178 ; dann : den Gesetzen gemäß, κατὰ νόμους Aesch. Suppl. 238, 385 ; κατὰ νόμους τοὺς ἐπιχωρίους Her. 1.35 ; κατὰ τοὺς νόμους ζῆν Plat. Prot. 326c ; κατὰ νόμον, nach dem Branche, Xen. Cyr. 5.5.6 u. sonst oft ; – κατὰ τὰς Θεμιστοκλέους ἐντολάς, nach dem Befehle, Her. 8.85 ; κατὰ τὰ παρηγγελμένα Xen. An. 2.2.8 ; κατὰ τὰ συγκείμενα, nach der Verabredung, 7.2.7 ; κατὰ τὰ συνεθήκατο Her. 5.112 ; κατὰ τὰ ἤκουον, nach dem was ich hörte, 2.49 ; κατὰ τὸν σὸν λόγον Plat. Gorg. 471a ; – κατὰ νοῦν ἔχει κείνῳ Soph. O.C. 1765, wie κατὰ γνώμαν ἴδρις O.R. 1087, nach Wunsch ; κατὰ τὸ εἰκός Xen. Cyr. 8.7.9 ; αἱ συνθῆκαι, καθʼ ἃς ἐδανείσατο Dem. 25.69. – Von der Verwandtschaft, θρόνους ἔχω κατʼ ἀγχιστεῖα τῶν ὀλωλότων Soph. Ant. 174 ; κατὰ τὴν συγγένειαν Xen. An. 7.2.31 ; vgl. Thuc. 1.95, 7.57 ; προσεχόμενον αὐτῷ κατὰ τὴν μητέρα, von mütterlicher Seite mit ihm verwandt, 1.127, wie auch Sp., z.B. App. B.C. 2.143 ; – κατὰ Πίνδαρον, wie Pindar sagt, Plat. Phaedr. 227b ; καθʼ Ὅμηρον Symp. 174c ; κατὰ τὸν Θουκυδίδην Plut. Dem. 6 ; – οὐ γὰρ κατὰ τὸ πλεῖν κυβερνήτης καλεῖται, ἀλλὰ κατὰ τὴν τέχνην, in Beziehung auf od. danach benennen, Plat. Rep. I.341d, oft im Crat.; – κατὰ λόγον, im Verhältnis, s. λόγος. – In κατὰ τὸν πατέρα ἐπίβουλός ἐστι τοῖς καλοῖς, Plat. Symp. 203d, liegt »der Abstammung von seinem Vater nach«, väterlicherseits, wie sein Vater, so.
7) Aehnlichkeit, Uebereinstimmung, Art u. Weise durch κατά ausgedrückt ; κατὰ λοπὸν κρομύοιο, nach Art einer Zwiebelhaut, Od. 19.233 ; πατέρα τε καὶ μητέρα εὑρήσεις οὐ κατὰ μιθριδάτην τε τὸν βουκόλον καὶ τὴν γυναῖκα αὐτοῦ Her. 1.121, nicht nach Mithridatesʼ Art, ganz andere Leute als Mithridates, vgl. 2.10 ; Thuc. 2.62 ; μέγεθος κατὰ συκέην μάλιστα, so groß wie, Her. 4.23 ; ποταμοὶ οὐ κατὰ Νεῖλον ἐόντες μεγάθεα 2.10 ; ἵνα προσείπω σε κατὰ σέ, nach deiner Art, Plat. Gorg. 467a ; κατʼ ἐμαυτόν, nach meiner Art, οὐ πρὸς τοὺς ὑμετέρους λόγους Symp. 199a ; κατὰ τὸν πάππον, wie der Großvater, Parm. 176c ; ὁμολογῶ οὐ κατὰ τούτους εἶναι ῥήτωρ Apol. 17b ; – κατὰ ταὐτά, auf dieselbe Weise, Her. 6.53 ; τὸ κατὰ ταὐτόν Plat. Phil. 58a ; κατὰ τί λέγοντες Soph. 222c ; κατὰ πάντα τρόπον, auf alle Weise, Xen. An. 6.4.30 ; κατὰ πολλοὺς τρόπους, auf viele Arten, Cyr. 8.1.46. – Aehnl. τὸ ἐμὸν δέος οὐκ ἔστι κατʼ ἄνθρωπον, ist nicht menschlich, Plat. Phil. 12c ; οὐ κατὰ χρυσίον δοκεῖ σοι εἶναι Symp. 112c ; τὸ καθʼ ἡλικίαν, dem Alter angemessen, Arist. eth. 8.12. – Bes. ὁ κόμπος οὐ κατʼ ἄνθρωπον φρονεῖ, Aesch. Spt. 407, wie λέγω κατʼ ἄνδρα, μὴ θεὸν σέβειν ἐμέ, wie einen Menschen, nicht wie einen Gott, Ag. 899 ; ἃ δὴ κατʼ ἄνδρα γίγνεται νεανίαν Eur. I.A. 938 ; u. beim Komparat., wenn eine Sache in ihrem Verhältnis zu einer andern betrachtet u. dem Grade nach damit verglichen wird, das lat. quam pro, μεῖζον ἢ κατʼ ἄνθρωπον νοσεῖς, du leidest an übermenschlicher Krankheit, du leidest übermenschlich Großes, Soph. O.C. 604 ; τοὔργον τόδε μεῖζον ἀνήκει ἢ κατʼ ἐμὰν ῥώμαν, es geht über meine Kraft, Tr. 1025 ; φρονείτω μεῖζον ἢ κατʼ ἄνδρα, stolzere Gedanken hegen, als sich für einen Menschen ziemt, Ant. 764 ; ὅστις μὴ κατʼ ἄνθρωπον φρονεῖ Aj. 748 ; δοκεῖ μοι ἀμείνων ἢ κατὰ τοὺς περὶ Λυσίαν εἶναι λόγους Plat. Phaedr. 279a, vgl. Phaed. 94e ; ταῦτα ἴσως μείζω ἐστὶν ἢ κατʼ ἐμὲ καὶ σὲ ἐξευρεῖν Crat. 392e, es geht über unsere Kräfte, ist im Vergleich mit unserer Kraft zu groß, ist zu groß, als daß wir es ausfindig machen könnten ; μείζω ἢ κατʼ ἄνθρωπον Rep. II.359d ; μείζω ἢ κατὰ δάκρυα πεπονθότες ἤδη, mehr als daß es hinreichend beweint werden könnte, Thuc. 7.75 ; πλείω ἢ κατὰ τὸ ἡμέτερον πλῆθος Xen. Cyr. 4.5.40 ; τίς κρείττων ἢ κατʼ ἄνθρωπον ; 8.7.2 ; μεῖζον φορτίον ἢ καθʼ ἑαυτὸν ἀράμενον, eine größere Last als er tragen kann, Dem. 11.14 ; εἰ δέ τῳ δοκῶ μείζονας ἢ κατʼ ἐμαυτὸν λέγειν λόγους 13.18 ; πολλὰ κἀγαθὰ ὑμᾶς εἰργασμένοι οὐ κατὰ τὰς μειδίου λειτουργίας 21.169, nicht so geringfügig wie die Leistungen des Midias ; so Sp., wie Pol. τολμηρότερον ἢ κατὰ τὴν ἡλικίαν, als man es von seinem Alter erwarten sollte, 5.18.7, vgl. 1.8.5.
8) Allgemeiner, in Rücksicht auf, σὺ δὲ ἀνὴρ καθʼ ἡμᾶς ἐσθλὸς ὢν ἐπίστασο Soph. Aj. 1878 ; οὐκ ἔχω εἶπαι κατὰ τὴν Ἀμφιάρεω ἀπόκρισιν Her. 1.49, wie κατὰ τὴν τροφὴν τῶν παίδων τοσαῦτα ἔλεγον, in Beziehung auf, über die Ernährung, 2.3 ; κατὰ μὲν τὸν κρητῆρα οὕτως εἶχε, so verhielt es sich ; καθʼ ὃ ἡδέα ἐστίν, ἆρα κατὰ τοῦτο οὐκ ἀγαθά, ist es in der Beziehung, wo es angenehm ist, nicht gut, Plat. Prot. 351c ; κατὰ τί ; inwiefern ? 335d ; καθʼ ὅσον, insoweit, 351c ; καθʼ ὅ τι, insofern, daß, Polit. 298c ; auch mit pleonastischem εἶναι, ἐγὼ τούτοις κατὰ τοῦτο εἶναι οὐ ξυμφέρομαι Prot. 317a ; κατά τι, in irgendeiner Rücksicht, in irgendeinem Stücke, κατὰ πάντα, in allen Stücken ; τὸ κατὰ τοῦτον εἶναι Xen. An. 1.6.9, in Beziehung auf diesen, was ihn anbelangt. – Dah. dient es oft zur bloßen Umschreibung, die ausdrücklicher als das bloße Nomen od. ein Genitiv an alle einzelnen Beziehungen erinnern soll, τὰ κατὰ τὸν πόλεμον, der Krieg und Alles, was ihn betrifft ; τὰ κατὰ τὴν πόλιν, Alles was den Staat betrifft, das Verhältnis, die Lage des Staates ; λάχη τὰ κατʼ ἀνθρώπους Aesch. Eum. 300, = ἀνθρώπων ; πάντα τὰ κατʼ ἀνθρώπους, alle menschlichen Verhältnisse, alles Menschliche, 840 ; τὰ κατὰ τὴν μουσικὴν πάντα Plat. Gorg. 474a ; τῶν κατὰ τὸ σῶμα ἐπιθυμιῶν, die sich auf den Körper beziehen, die leiblichen, Phaed. 82c ; τὰ καθʼ ὑμᾶς ἐλλείμματα, Fehler von eurer Seite, eure Versehen, Dem. 2.27 ; τῷ καθʼ ἑαυτὸν φόβῳ, durch Furcht vor ihm, die er einflößt, 19.2 ; τὰ καθʼ ἡμᾶς καλῶς ἔχει, unsere Sachen stehen gut, Xen. Cyr. 7.1.16. Von Sp. wird dies noch weiter ausgedehnt, τούτῳ τὸ κατὰ τὸν στόλον ἐνεχείρισεν, er trug ihm den Zug, Alles, was dazu gehörte, auf, Pol. 1.56.1, öfter ; ὁ κατὰ τὰς ἀρχαιρεσίας χρόνος, die Zeit der Comitien, 1.52.2 ; sogar ἡ κατὰ τὸν ἥλιον ἀνατολή, πορεία, Aufgang, Lauf der Sonne, 3.113.1, 9.15.6 ; αἱ κατὰ τὸν Φίλιππον εὐεργεσίαι, des Philipp, 2.48.2 ; ἡ καθʼ Ἡρόδοτον ἱστορία, die Geschichte des Herodot, DS, u. a.Sp. – Manche Umschreibungen der Art sind ganz adverbial geworden u. bei den einzelnen Substantiven bemerkt, κατʼ ἰσχύν, kräftig, Aesch. Prom. 212, κατὰ σκότον, im Finstern, heimlich, Soph. Phil. 574, κατʼ ὀρθόν, gerade, recht, O.R. 88, κατʼ ὀργήν, erzürnt, Tr. 929, καθʼ ὁρμὴν δρᾶν, eifrig, Phil. 562, καθʼ ἡσυχίαν, ruhig, κατὰ τάχος, eilig, κατὰ κράτος, mit Gewalt, wie κατὰ τὸ ἰσχυρόν, Her. 9.2, κατὰ πόδα, sogleich, Xen. Hell. 2.1.20, κατὰ μέρος, abwechselnd, κατὰ φύσιν, naturgemäß, natürlich, κατὰ τύχην, zufällig, κατὰ μικρόν, κατʼ ὀλίγον, allmälig, nach u. nach, κατὰ πολύ, bei weitem, u. ä. Κατά erleidet bei Dichtern die Anastrophe, wenn es dem Casus, den es regiert, nachsteht, wie Ἀτρειδῶν κάτα, Soph. Aj. 295, 948 ; auch in tmesi, wenn es dem zugehörigen Verbum nachsteht, wird κάτα geschrieben, ὅτʼ ἂν εὐφροσύνη μὲν ἔχῃ κάτα δῆμον, Od. 9.6, Il. 17.91.
Bei Dichtern, bes. den älteren Epikern, lautet das Wort auch vor Konsonanten κάτ u. erleidet dann Assimilationen, so daß nicht bloß in Zusammensetzungen κάββαλε, κακκείοντες, κάλλιπε, καρρέζουσα, κατθανεῖν geschrieben wird, sondern auch καγγόνυ, καδδέ, καδδύναμιν, für κὰγ γόνυ, κὰδ δέ, κὰδ δύναμιν, u. eben so κακκεφαλῆς, καμμέν u. καμμέσον, καννόμον, καππεδίον, καπφάλαρα, κάρρα, καττάδε, καττόν, die sämmtlich besser getrennt geschrieben werden, aber an ihrer Stelle aufgeführt sind. Vor στ u. σχ fällt auch τ aus, in καστορνῦσα, κάσχεθε. – In καταιβάτης u. ä. hat sich die alte gedehnte Form καταί erhalten.
In der Zusammensetzung bedeutet es
   1) von oben herab, herunter, darauf, am Boden, καταβαίνω, καταβάλλω, καταπίπτω, κατάκειμαι.
   2) entgegen, gegen an, κατᾴδω, καταβοάω, u. bes. eine feindliche Tätigkeit, ein nachteiliges Einwirken, καταγιγνώσκω, κατηγορέω, καταψηφίζομαι, ver-, miß-.
   3) Verstärkung des ursprünglichen Begriffes, er-, zer-, ver-, κατακόπτω, καταφαγεῖν, κατακτείνω, auch adj., κατάδηλος.
   4) zuweilen gibt es auch einem intr. Verbum transitive Bdtg, καταθρηνέω, beweinen, beklagen.

κατά ², ion. = καθά, d.i. καθʼ ἅ.

κατά

(Commonly with anastrophe when immediately following the vb. or case-form). Also in assimilated forms κάγ, κάδ, κάκ, κάμ, κάπ, κάρ.

• I

  Adv.

• • 1

    Down, downwards: κατʼ ἄρʼ ἕζετο Il. 1.68, ὅς τε Τροίην κατὰ πᾶσαν ὁρᾶται (sees it from on high) Il. 24.291. Cf. Il. 1.413, Il. 2.549, Il. 11.676, Il. 13.653, Il. 16.619, Il. 23.700, etc.: κατὰ φρόνιν ἤγαγεν (from the city) Od. 4.258, κὰδ δʼ ἔβαλεν 344. Cf. Od. 8.67, Od. 10.567, Od. 11.426, 599, Od. 15.496, Od. 19.599, Od. 24.540, etc.

    In reference to getting into or putting on armour: αὖτις κατὰ τεύχεʼ ἔδυν Il. 4.222.

  • 2

    Down upon or over something: κὰδ δέ οἱ ὕδωρ χεῦαν Il. 14.435. Cf. Il. 8.50, Il. 20.282: κεφαλῇ κατὰ ῥάκος ἀμφικαλύψας Od. 14.349. Cf. Od. 7.286, Od. 11.433, etc.

  • 3

    Against or affecting a person: πείσεται ἅσσα οἱ αἶσα κατὰ κλῶθές τε γεινομένῳ νήσαντο λίνῳ Od. 7.197.

  • 4

    In intensive senses

  • • a

      In reference to fastening down, binding or securing: κατὰ πρυμνήσιʼ ἔδησαν Il. 1.436. Cf. Il. 19.94, etc.: θεοῦ κατὰ μοῖρα πέδησεν Od. 11.292. Cf. Od. 2.425, Od. 15.498, Od. 19.42, etc.

      Sim. in reference to drawing reins tight: κατὰ δʼ ἡνία τεῖνεν (τεῖναν) Il. 3.261, 311, Il. 19.394.

      Also κατὰ συφεοῖσιν ἐέργνυ Od. 10.238.

    • b

      In reference to covering or spreading over something: κατὰ κνίσῃ ἐκάλυψαν (as we say, up) Il. 1.460. Cf. Il. 2.699, Il. 6.464, Il. 8.441, Il. 16.325, etc.: κατὰ κρᾶτα καλυψάμενος Od. 8.92. Cf. Od. 3.457, Od. 19.507, etc.

      So in a geographical expression in reference to containing or enfolding, about, round: βαθὺν κατὰ κόλπον ἐχούσας Il. 2.560.

    • c

      To destruction or extinction: μὴ κατὰ χρόα σαπήῃ Il. 19.27, κατὰ δʼ ᾕρεε Πηλεΐωνα (was bent on his utter destruction) Il. 21.327. Cf. Il. 1.40, Il. 2.317, Il. 4.157, Il. 6.416, Il. 8.403, Il. 19.334, Il. 23.237, etc.: οἳ κατὰ βοῦς ἤσθιον Od. 1.8. Cf. Od. 2.376, Od. 3.307, 315, Od. 12.364, Od. 19.539, etc.

    • d

      With λείπω: τὸν κατʼ αὐτόθι λεῖπεν Il. 21.201. Cf. Il. 2.160, Il. 10.273, Il. 17.91, 535, etc.: κατὰ δʼ ἄμμε λίπον ὄπισθεν Od. 10.209. Cf. Od. 18.257, Od. 21.90, etc.

    • e

      In general intensive sense: τὸν κατʼ ὄσσε ἔλλαβε θάνατος Il. 5.82. Cf. Il. 23.623, etc.: κατὰ δʼ ἔσχεθε λαόν Od. 24.530. Cf. Od. 1.192, Od. 9.372, 459, Od. 10.113, Od. 11.151, 497, Od. 17.323, Od. 20.109, etc.

• II

  Prep.

• • 1

    With genit.

  • • a

      Down from: κατʼ Οὐλύμποιο Il. 1.44. Cf. Il. 5.111, Il. 6.128, Il. 9.15, Il. 11.811, Il. 13.772, etc.: κατὰ παρειῶν Od. 4.223. Cf. Od. 1.102, Od. 4.680, Od. 5.313, Od. 8.508, Od. 18.355, etc.

      With ablative Il. 4.452, etc.

      In reference to a point from which action takes place: κατʼ ἀκροτάτης πόλιος κελεύων Il. 20.52.

    • b

      Down upon: πνείοντε κατʼ ὤμων Il. 13.385. Cf. Il. 3.217, Il. 5.659, Il. 18.24, Il. 23.765, etc.: κατὰ κρατός Od. 10.362. Cf. Od. 8.85, etc.

      Down into: κατὰ χθονὸς ᾤχετο Il. 23.100. Cf. Il. 21.172.

      Down through: ἀμβροσίην στάξε κατὰ ῥινῶν Il. 19.39.

    • c

      In reference to extent down or in from an opening: μέσση κατὰ σπείους δέδυκεν Od. 12.93. Cf. Od. 9.330.

  • 2

    With acc.

  • • a

      Down through or along: αἵμα κατὰ ῥῖνας πρῆσεν Il. 16.349. Cf. Il. 12.33, etc.: ὁδὸν κάτα (down the track) Od. 17.204. Cf. Od. 5.461, Od. 18.97.

      So in reference to a wound: ἔρρει αἷμα κατʼ ὠτειλήν Il. 17.86.

      Sim.: ψυχὴ κατʼ ὠτειλὴν ἔσσυτο Il. 14.518.

      In reference to motion downwards and inwards: μυῖαι καδδῦσαι κατʼ ὠτειλάς Il. 19.25. Cf. Il. 19.209.

      Without notion of actual downward movement, through, along: λαοφόρον καθʼ ὁδόν Il. 15.682. Cf. Il. 12.469, etc.: κατʼ ἠερόεντα κέλευθα Od. 20.64. Cf. Od. 14.254, etc.– καθʼ ὁδόν (by the way) Od. 8.444.

    • b

      Down into: ἁλὸς κατὰ κῦμα Il. 6.136. Cf. Od. 4.510.

      So of going into a place: κατὰ σταθμοὺς δύεται Il. 5.140. Cf. Il. 21.559.

      Sim.: καθʼ ὅμιλον ἔδυ Il. 3.36.

    • c

      Through, throughout, among, over, in, on: κατὰ στρατὸν Ἀχαιῶν Il. 1.229, ἔβη κατὰ νῆας Il. 2.47. Cf. Il. 2.345, 470, Il. 3.151, Il. 5.162, Il. 6.201, etc.: Ἰθάκην κάτα Od. 1.247. Cf. Od. 1.116, Od. 2.383, Od. 3.302, Od. 5.52, Od. 9.6, Od. 10.122, Od. 19.233, etc.

      In reference to the sight: πάπτηνε κατὰ στίχας Il. 17.84. Cf. Il. 16.646: Od. 22.381.

      To piercing, through: κατὰ κύστιν ἤλυθʼ ἀκωκή Il. 5.67. Cf. Il. 13.652.

      To position in or within (a space): κατʼ ἀντίθυρον Od. 16.159.

    • d

      In reference to motion over something: ἔθεεν κατὰ κῦμα Il. 1.483. Cf. Il. 4.276, Il. 13.737, Il. 19.93, Il. 23.230, etc.: οἵη Ἄρτεμις εἶσι κατʼ οὔρεα Od. 6.102. Cf. Od. 2.429, Od. 5.377, etc.

    • e

      In the region of, about, by: κατὰ βωμούς Od. 2.305. Cf. Il. 1.409, Il. 12.340.

      Sim.: [ξυστὰ] κατὰ στόμα εἱμένα χαλκῷ (at the point) Il. 15.389.

      Also: [ἑανὸν] κατὰ στῆθος περονᾶτο (on her...) Il. 14.180.

      In reference to arriving at a spot: ὅτε κατὰ νῆας ἶξεν Il. 11.806. Cf. Il. 13.329: Od. 24.13.

      Over against, opposite: ὅτε κατʼ αὐτοὺς σταίησαν Il. 17.732.

      Sim.: κατʼ ἐνῶπα ἰδὼν Δαναῶν (in the face of the...) Il. 15.320. Cf. Il. 17.167.

      In nautical sense, abreast of, off: ἐπεί ῥʼ ἵκοντο κατὰ στρατόν Il. 1.484. Cf. Od. 5.441.

      In reference to wounding or striking, in the region of, in: κατὰ δεξιὸν ὦμον Il. 5.46. Cf. Il. 5.66, 73, 305, 579, Il. 6.64, Il. 8.83, etc.: πρυμνότατον κατὰ νῶτον Od. 17.463. Cf. Od. 10.161, Od. 19.452, Od. 22.15, etc.

      Sim. in reference to a shield, etc., struck, on: κατʼ ἀσπίδα νύξεν Il. 23.818. Cf. Il. 3.347, Il. 5.537, Il. 11.351, Il. 16.106, etc.

    • f

      Of position, on, upon: κατὰ βοὸς κέρας ἐμβεβαυῖα Il. 24.81. Cf. Il. 22.133: ἕζοντο κατὰ κλισμούς Od. 1.145. Cf. Od. 10.233, Od. 17.86, etc.–

    • g

      In reference to the mind, etc., in: χωόμενον κατὰ θυμόν Il. 1.429. Cf. Il. 1.193, 555, Il. 2.3, Il. 5.406, etc.: θάμβησεν κατὰ θυμόν Od. 1.323. Cf. Od. 1.4, 29, 294, etc.–

    • h

      According to, in accordance or consonance with: ἄρσαντες κατὰ θυμόν Il. 1.136. Cf. Il. 1.286, Il. 2.214, Il. 3.59, Il. 9.108, Il. 11.336, etc.: κατὰ μοῖραν Od. 2.251. Cf. Od. 3.138, etc.

      Sim.: κατʼ ἄντηστιν Od. 20.387.

    • i

      In the matter of, with a view to, for, with, on: κατὰ δαῖτα Il. 1.424. Cf. Il. 15.447: κατὰ πρῆξιν Od. 3.72. Cf. Od. 3.106, Od. 11.479, etc.–

    • j

      Distributively, by: κατὰ φῦλα, κατὰ φρήτρας Il. 2.362: κατʼ οἴκους Od. 1.375=Od. 2.140.

      So ἐρήτυθεν καθʼ ἕδρας (in their several seats) Il. 2.99 , 211.–

    • k

      In reference to being in a specified formation: ἵζοντο κατὰ στίχας Il. 3.326 .–

    • l

      With personal pronouns, by (oneself): μαχόμην κατʼ ἔμʼ αὐτόν Il. 1.271. Cf. Il. 2.366.

κατά (

• 1κάν O. 8.78)
• 1 c. gen.,
• • a below τὰ δʼ ἐν τᾷδε Διὸς ἀρχᾷ ἀλιτρὰ κατὰ γᾶς δικάζει τις O. 2.59
  • b by, over of object by which one swears. κατὰ χρυσόκερω λιβανώτου (sc. εὔχεσθαι) fr. 329.
• 2 c. acc.,
• • a of place.
  • • α in. at Νεμέας κατὰ κόλπον O. 9.87 καὶ πᾶσαν κάτα / Ἑλλάδʼ εὑρήσσει O. 13.112 γᾶν τε καὶ πόντον κατʼ ἀμαιμάκετον P. 1.14 ἥμερον ὄφρα κατʼ οἶκον ὁ Φοίνιξ ὁ Τυρ σανῶν τʼ ἀλαλατὸς ἔχῃ P. 1.72 κατὰ λαύρας δʼ ἐχθρῶν ἀπάοροι πτώσσοντι P. 8.86 ἦρʼ, ὦ φίλοι, κατʼ ἀμευσίπορον τρίοδον ἐδινάθην (codd.: ἀμευσιπόρους τριόδους Hermann) P. 11.38 κατʼ Ὄλυμπον ἄλοχος Ἥβα τελείᾳ παρὰ ματέρι βαίνοισʼ ἔστι N. 10.17 ὀδμὰ δʼ ἐρατὸν κατὰ χῶρον κίδναται Θρ. 7. 8. δεξιὰν κατὰ χεῖρα πατρὸς fr. 146. 2. Θήβαν ἔτι μᾶλλον ἐπασκήσει θεῶν καὶ κατʼ ἀνθρώπων ἀγυιάς fr. 194. 6.
    • β throughout, among καθʼ Ἕλλανας O. 1.116 O. 6.71
    • γ on, upon πατέρος Ἀθαναία κορυφὰν κατʼ ἄκραν ἀνορούσαισʼ O. 7.36 εἴη δὲ τρίτον σωτῆρι πορσαίνοντας Ὀλυμπίῳ Αἴγιναν κάτα / σπένδειν μελιφθόγγοις ἀοιδαῖς (fort. tmesis, κατασπένδειν) I. 6.8
    • δ along, on μακρά μοι νεῖσθαι κατʼ ἀμαξιτόν P. 4.247 πατρίαν εἴπερ καθʼ ὁδόν νιν εὐθυπομπὸς αἰὼν ταῖς μεγάλαις δέδωκε κόσμον Ἀθάναις N. 2.7 καί ποτʼ ἐς ἑπταπύλους Θήβας ἄγαγον στρατὸν ἀνδρῶν αἰσιᾶν οὐ κατʼ ὀρνίχων ὁδόν N. 9.19 Θέμιν Μοῖραι ποτὶ κλίμακα σεμνὰν ἆγον Οὐλύμπου λιπαρὰν καθʼ ὁδὸν fr. 30. 4. ]α κατὰ πᾶσαν ὁδόν Pae. 4.6 Ὁμήρου[ τρι]πτὸν κατʼ ἀμαξιτὸν ἰόντες Πα. 7B. 11.
  • b
  • • α in accordance with, according to ἔστι δὲ καί τι θανόντεσσιν μέρος κὰν νόμον ἐρδόμενον O. 8.78 ἀγαθοὶ δὲ καὶ σοφοὶ κατὰ δαίμονʼ ἄνδρες ἐγένοντʼ O. 9.28 χρὴ δὲ κατʼ αὐτὸν αἰεὶ παντὸς ὁρᾶν μέτρον P. 2.34 κατʼ ἐμὰν θεραπεύων μαχανάν P. 3.109 “βασιλευομέναν οὐ κατʼ αἶσαν” P. 4.107 ὦναξ, ἑκόντι δʼ εὔχομαι νόῳ κατά τιν ἁρμονίαν βλέπειν ἀμφʼ ἕκαστον ὅσα νέομαι (sense and construction obscure: perhaps tmesis? καταβλέπειν) P. 8.68 καὶ ζώων ἔτι νεαρὸν κατʼ αἶσαν υἱὸν ἴδῃ τυχόντα στεφάνων Πυθίων befittingly P. 10.26 ἀγορὰν οὐκ ἐλεγχέεσσιν Ἀριστοκλείδας τεὰν ἐμίανε κατʼ αἶσαν i. e. according to the will of the Muse N. 3.16 (χεῖρα) τὰν Νικόμαχος κατὰ καιρὸν νεῖμʼ ἁπάσαις ἁνίαις opportunely I. 2.22 Ὅμηρος ὃς αὐτοῦ πᾶσαν ὀρθώσαις ἀρετὰν κατὰ ῥάβδον ἔφρασεν θεσπεσίων ἐπέων λοιποῖς ἀθύρειν I. 4.38 χρῆν μὲν κατὰ καιρὸν ἐρώτων δρέπεσθαι fr. 123. 1. εἴη καὶ ἐρᾶν καὶ ἔρωτι χαρίζεσθαι κατὰ καιρόν fr. 127. 2. κατ]ὰ καιρὸν[ ?fr. 346a. 3.
    • β distributively. μαχαίρᾳ τάμον κατὰ μέλη limb by limb O. 1.49 ὅσσα δʼ ἐπʼ ἀνθρώπους ἄηται μαρτύρια φθιμένων ζωῶν τε φωτῶν ἀπλέτου δόξας, ἐπέψαυσαν κατὰ πὰν τέλος in every issue I. 4.11
  • c of time, at τὸν εἶδον κρατέοντα χερὸς ἀλκᾷ βωμὸν παρʼ Ὀλύμπιον, κεῖνον κατὰ χρόνον O. 10.102 ἤλυθον κείνου γε κατὰ κλέος at the news of Jason P. 4.125
  • d in the manner of, like τόδε μὲν κατὰ Φοίνισσαν ἐμπολὰν μέλος πέμπεται P. 2.67
  • e fragg. ]γλυκὺν κατʼ αὐλὸν αἰθερ[ Pae. 7.11 ]κατὰ χθόν ε[ Δ. 4. h. 12. ]καθʼ ἁλικίαν[ Θρ. 5. 5.
• 3 in tmesis. κατὰ γαῖʼ αὐτόν τέ νιν καὶ φαιδίμας ἵππους ἔμαρψεν O. 6.14 ἔργῳ τʼ οὐ κατὰ εἶδος ἐλέγχων O. 8.19 κατὰ πνοὰ δαμαλίζοι P. 5.121 [κατὰ βλέπειν P. 8.68 v. supra 2. b. α. κάτα σπένδειν I. 6.8 v. supra 2. a. γ.] κατὰ μὲν φίλα τέκνʼ ἔπεφνεν fr. 171.

κατά , before γ sometimes κάγ, before δ κάδ, before π and φ κάπ, before ρ κάρ (and by some written in combination with its case, e. g. καγγόνυ, καδδύναμιν): down. —I. adv., down, utterly (here belong all examples of ‘tmesis’ so-called); κατὰ δάκρυ χέουσα, fig., κατὰ δʼ ὅρκια πάτησαν, ‘under foot,’ Il. 4.157; κατὰ δʼ ἅρματα ἄξω, break ‘to pieces;’ κατὰ ταῦρον ἐδηδώς, having devoured, stronger than ‘eaten,’ through the force of κατά, Il. 17.542; Πηλῆά γʼ ὀίομαι ἢ κατὰ πάμπαν| τεθνάμεν, to be dead and gone, cf. καταθνῄσκω, Il. 19.334; the appropriate case of a subst. may specify the relation of the adv., κατὰ δὲ νότιος ῥέεν ἱδρὼς| ὤμων καὶ κεφαλῆς (local gen.), Il. 11.811.—II. prep., (a) w. gen., down, down from, down over, κατʼ οὐρανοῦ εἰλήλουθεν, Od. 7.199; κατʼ ὀφθαλμοῦ κέχυτʼ ἀχλύς, Il. 5.696; ἀμβροσίην καὶ νέκταρ ἐρυθρὸν| στάξε κατὰ ῥῑνῶν, ‘down through,’ ‘in through,’ Il. 19.39; κατʼ ἄκρης, ‘from top to bottom,’ ‘utterly.’—(b) w. acc., down, down through, down into, κατὰ τεῖχος ἔβησαν, Il. 13.737; of motion not so vaguely as ἀνά, ‘up and down,’ but usually rather with reference to some definite end or purpose, δοιὼ δὲ κυβιστητῆρε κατʼ αὐτοὺς.. ἐδίνευον κατὰ μέσσους, ‘among them.. down the centre,’ Od. 4.18; ναίειν κατὰ πόλιν, in particular places throughout the city, Il. 2.130; so, κατὰ γαῖαν, κατὰ πόντον, and simply local, κατὰ στῆθος, in the breast, met., κατὰ θῡμόν, ‘in the heart;’ transferred from the physical or local sense to other relations, distributive, according to, by, κατὰ φῦλα, κατὰ στίχας, so κατὰ σφέας, ‘by themselves;’ fitness, κατὰ θῡμόν, according to oneʼs wish; κατὰ κόσμον, κατʼ αἶσαν, κρομύοιο λοπὸν κάτα, ‘after the semblance’ of an onion-skin, Od. 19.233; purpose, κατὰ πρῆξιν, ‘on business’; κατὰ δαῖτα, ‘for a banquet,’ Il. 1.424.

κατά

• down, downwards, with gen. or acc.
• prep. with gen. or acc. Radical sense down, downwards.
• AWITH GENIT.,
• • Idenoting motion from above, down from, βῆ δὲ κατʼ Οὐλύμποιο καρήνων Il., etc.
  • IIdenoting downward motion,
  • • 1down upon or over, κατὰ χθονὸς ὄμματα πήξας Il.; of the dying, κατʼ ὀφθαλμῶν κέχυτʼ ἀχλύς a cloud settled upon the eyes, Il.; so, ὕδωρ κατὰ χειρός, v. χείρ II. 6.
    • 2down into, νέκταρ στάξε κατὰ ῥινῶν Od.; so, κατὰ χθονὸς (or γῆς) δῦναι Trag.; κατὰ χθονὸς κρύπτειν to bury, Soph., etc.
    • 3εὔχεσθαι or ὀμόσαι κατά τινος to vow or swear by a thing (because one calls down the vengeance of the gods upon it), Thuc., Dem.:—also to make a vow towards something, i. e. make a vow of offering it, Ar.
    • 4in hostile sense, against, Aesch., etc.; esp. of judges giving sentence against a person, Aesch.; λόγος κατά τινος a speech against one accused, Lat. in aliquem; λόγος πρός τινα an answer to an opponent, Lat. adversus aliquem.
    • 5Lat. de, upon, in respect of, concerning, σκοπεῖν κατά τινος Plat.; ἔπαινος κατά τινος praise bestowed upon one, Aeschin., etc.
• BWITH ACCUS.,
• • Iof motion downwards, κατὰ ῥόον down stream, Hdt.; κατʼ οὖρον ἰέναι, ῥεῖν to sail down (i. e. with) the wind, Aesch.
  • • 2of motion, on, over, throughout a space, Hom., etc.; καθʼ Ἑλλάδα Aesch.; κατὰ γῆν καὶ θάλασσαν by land and sea, etc.: —also to hit upon the shield, Il.
    • 3opposite, over against, κατὰ Σινώπην πόλιν Hdt.; ἀνὴρ κατʼ ἄνδρα Aesch.
    • 4κατὰ τὸ προάστειον somewhere in the suburb, Hdt.
  • IIdistributively, of a whole divided into parts, κατὰ φῦλα, κατὰ φρήτρας by tribes, by clans, Il.; κατὰ κώμας κατῳκῆσθαι to live in separate villages, Hdt.; κατʼ ἄνδρα man by man, Hdt.
  • • 2so of parts of Time, καθʼ ἡμέραν, κατʼ ἦμαρ day by day, daily, v. ἡμέρα III, ἦμαρ.
    • 3of numbers, by so many at a time, καθʼ ἕνα one at a time, Hdt.; κατὰ τὰς πέντε καὶ εἴκοσι μνᾶς πεντακοσίας δραχμὰς εἰσφέρειν to pay 500 drachmae on every 25 minae, Dem., etc.
  • IIIof direction towards an object, πλεῖν κατὰ πρῆξιν on a business, for or after, Od.; κατὰ ληΐην in quest of booty, Hdt.; κατὰ θέαν ἥκειν to have come for the purpose of seeing, Thuc.
  • • 2of pursuit, κατʼ ἴχνος on the track, Soph.
  • IVaccording to, κατὰ θυμόν Hom.; καθʼ ἡμέτερον νόον after our liking, Il.; κατὰ μοῖραν as is meet and right, Hom.; so, κατʼ αἶσαν, κατὰ κόσμον Hom.; καθʼ ἡδονήν so as to please, Aesch.; κατὰ δύναμιν to the best of oneʼs power, et.
  • • 2in relation to, concerning, τὰ κατʼ ἀνθρώπους τὰ ἀνθρώπινα, Aesch.; so, τὸ καθʼ ὑμᾶς as far as concerns you, Hdt.; κατὰ τοῦτο according to this way, in this view; κατὰ ταὐτά in the same way, καθʼ ὅτι so far as, etc.
    • 3implying comparison, κατὰ λοπὸν κρομύοιο like the coat of a leek, Od.; κατὰ Μιθραδάτην answering to the description of him, Hdt.; κατὰ πνιγέα very like an oven, Ar.; κηδεῦσαι καθʼ ἑαυτόν to marry in oneʼs own rank of life, Aesch.; κατʼ ἄνθρωπον like a man, as befits a man, Aesch.; κατʼ ἄνδρα, μὴ θεόν Aesch.:—after a comp., μείζων ἢ κατʼ ἀνθρώπου greater than befits a man, Hdt.; μείζω ἢ κατὰ δάκρυα too great to weep for, Thuc.
  • Vby the favour of a god, κατὰ δαίμονα, Lat. non sine numine, Pind.; κατὰ θεόν Hdt.
  • VIof loosely stated numbers, nearly, about, κατὰ ἑξηκόσια ἔτεα 600 years more or less, Hdt.
  • VIIof Time, during, sometime in a period, κατὰ τὸν πόλεμον in the course of the war, Hdt.; καθʼ ἡμέραν by day, Aesch.
  • • 2about, κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον Hdt.; κατὰ Ἄμασιν βασιλεύοντα about the time of Amasis, Hdt.
  • VIIIused periphr. for Adverbs, as, καθʼ ἡσυχίην, κατὰ τάχος, etc., for ἡσύχως, ταχέως, Hdt.; κατὰ μέρος partially; κατὰ φύσιν naturally; etc.
• CPosition: when κατά follows its case it is written with anastr. κάτα.
• Dabsol. as adv. like κάτω, downwards, Hom.
• Eκατά in Compos.,
• • Idownwards, down, as in καταβαίνω.
  • IIin answer to, in accordance with, as in κατᾴδω, καταθύμιος.
  • IIIagainst, in hostile sense, as καταγιγνώσκω, κατακρίνω.
  • IVoften only to strengthen the notion of the simple word, as κατακόπτω, καταφαγεῖν.
• Fκατά as a prep. was sometimes shortened, esp. in Epic into κάγ, κάκ, κάμ, κάν, κάπ, κάρ, κάτ, before γ, κ, μ, ν, π (or φ, ῥ, τ (or θ) , respectively; see these forms in their own places. Mss. and the older Edd. join the prep. with the following word, as καγγόνυ, καδδε, κακκεφαλῆς, καππεδίον, καπφάλαρα, καρρόον, καττάδε, καττόν, etc. In compd. Verbs, κατά sometimes changes into καβ, καλ, καρ, κατ, before β, λ, ρ, θ, respectively, as κάββαλε, κάτθανε, κάλλιπε, καρρέζουσα; and before στ, σχ, the second syll. sometimes disappears, as in καστορνῦσα, κάσχεθε, κασσύω, as also in Doric forms καβαίνων, κάπετον.