νόμος

νόμος, ὁ, (νέμω)

• that which is in habitual practice, use or possession, not in Hom. (cf. J. Ap. 2.15), though read by Zenod. in Od. 1.3.
• • I usage, custom, [Μοῦσαι] μέλπονται πάντων τε νόμους καὶ ἤθεα κεδνά Hes. Th. 66; ν. ἀρχαῖος ἄριστος Id. Fr. 221; ἔνθα ν. (sc. ἐστί) c. inf., where it is the custom . ., Alc. Supp. 25.5; ν. πάντων βασιλεύς custom is lord of all, Pi. Fr. 169.1; ν. δεσπότης Hdt. 7.104, Pl. Lg. 715d; ν. τύραννος τῶν ἀνθρώπων Id. Prt. 337d; ἴησις ὀθονίοισι κατὰ τὸν ν. τὸν ἀρθριτικόν Hp. Art. 18; ὡς νόμος Id. Mochl. 37: hence, law, ordinance, τόνδε . . ν. διέταξε Κρονίων . . θηρσὶ . . ἐσθέμεν ἀλλήλους Hes. Op. 276; τρέφονται πάντες οἱ ἀνθρώπειοι ν. ὑπὸ τοῦ θείου Heraclit. 114; ἄφθογγον εἶναι τὸν παλαμναῖον ν. [ἐστί] A. Eu. 448; ν. κάλλιστον ἐξευρόντα, πειθαρχεῖν πατρί S. Tr. 1177; ν. κοινός, = ὀρθὸς λόγος, Zeno Stoic. 1.43: pl., ἔργων . . ὧν νόμοι πρόκεινται ὑψίποδες S. OT 865 (lyr.); νεοχμοῖς ν. Ζεὺς κρατύνει A. Pr. 150 (lyr.).
  • • • b in VT, of the law of God, ἐν τῷ νόμῳ Κυρίου τὸ θέλημα αὐτοῦ LXX Ps. 1.2, al., cf. Is. 2.3; νόμον ὃν ἐνετείλατο ὑμῖν Μωϋσῆς ib. De. 33.4; so in NT, ὁ ν. Μωϋσέως Ev.Luc. 2.22, etc.; but also ὁ ν. τοῦ Χριστοῦ Ep.Gal. 6.2; ὁ ν. τοῦ Πνεύματος τῆς ζωῆς, opp. ὁ ν. τῆς ἁμαρτίας καὶ τοῦ θανάτου, Ep.Rom. 8.2; ν. τέλειος ὁ τῆς ἐλευθερίας Ep.Jac. 1.25.
      • c with Preps., κατὰ νόμον according to custom or law, Hes. Th. 417, Hdt. 1.61, etc.; κὰν νόμον Pi. O. 8.78; οἱ κατὰ ν. ὄντες θεοί the established deities, Pl. Lg. 904a; κατὰ νόμους A. Supp. 241; παρὰ νόμον contrary to . ., Id. Eu. 171 (lyr.); παρὰ τοὺς τῆς φύσεως ν. Pl. Ti. 83e; ἐν Πανελλάνων νόμῳ Pi. I. 2.38; ἐν Ἀδραστείῳ νόμῳ by the law of Adrastus, i.e. at the Nemean games, Id. N. 10.28: esp. in dat. νόμῳ by custom, conventionally, opp. φύσει, Hdt. 4.39, Philol. 9, Arist. EN 1094b16, etc.; ν. γλυκύ, ν. πικρόν, Democr. 9; εἰ μή τις λέγοι ν. ὁρᾶν καὶ τὰς λεγομένας ποιότητας μὴ ἐν τοῖς ὑποκειμένοις εἶναι Plot. 4.4.29; ὅσον νόμου χάριν just for formʼs sake, Diph. 43.14, Arist. Metaph. 1076a27.
      • d statute, ordinance made by authority, [Σόλων] νόμους ἔθηκεν ἄλλους, τοῖς δὲ Δράκοντος θεσμοῖς ἐπαύσαντο χρώμενοι πλὴν τῶν φονικῶν Id. Ath. 7.1 (but τὸν Δράκοντος ν. τὸν περὶ τοῦ φόνου IG 1(2).115.5), etc.; νόμον τιθέναι, τίθεσθαι, v. τίθημι; βασιλικὸς ν. OGI 483.1 (Pergam., ii A.D.), Ep.Jac. 2.8: freq. of general laws, opp. ψηφίσματα (special decrees), Pl. Tht. 173d, etc.; ὅταν τὰ ψηφίσματα κύρια ᾖ ἀλλὰ μὴ ὁ ν. Arist. Pol. 1292a7: generally, law, ἄνευ ὀρέξεως νοῦς ὁ ν. ἐστίν ib. 1287a32; ἄγραφος ν. Lex ap. And. 1.85, etc.; opp. γεγραμμένος, Arist. Rh. 1373b6; ν. ἴδιος, opp. κοινός, ib. 4; ὁ ν. freq. as subject, οἱ ν. διδόασι τιμωρίας D. 18.12; ὧν ὁ ν. ἀγορεύει Inscr.Magn. 92b16 (ii B.C.); μὴ ὁ ν. κρίνει τὸν ἄνθρωπον ἐὰν μὴ ἀκούσῃ πρῶτον; Ev.Jo. 7.51.
      • e c. gen. rei, οὗτός τοι πεδίων πέλεται ν. Hes. Op. 388; Ὑλλίδος στάθμας ἐν νόμοις Pi. P. 1.62; τὸν φαρμάκων δίδαξε μαλακόχειρα ν. Id. N. 3.55; ν. ἐμβολῆς καὶ διορθώσιος Hp. Mochl. 38; ὁ ν. τοῦ κριοῦ, τοῦ ἀνδρός, τῶν ἐρανιστῶν, LXX Le. 6.31 (7.1), Ep.Rom. 7.2, SIG 1198.14 (Arcesine, iii B.C.); ἐς χειρῶν νόμον ἀπικέσθαι to come to blows, into action, Hdt. 9.48; ἐν χειρῶν νόμῳ ἀπόλλυσθαι, περιπεσεῖν, die in action, Id. 8.89, Plb. 1.57.8; μεταλλάξαι τὸν βίον ἐν χ. ν. Id. 3.63.5, cf. 3.116.9; Ἀσδρούβας . . ἐν χ. ν. κατέστρεψε τὸν βίον Id. 11.2.1; τοὺς μὲν ἐν χ. ν. διέφθειρε Id. 1.82.2; τοὺς ἐν χ. ν. τὰς πολιτείας καταλύοντας by ‘direct action’, Aeschin. 1.5; but κτεῖναι ἐν ταῖς πολεμικαῖς ἐξόδοις ἐν χειρὸς νόμῳ under martial law, Arist. Pol. 1285a10; τῷ τοῦ πολέμου νόμῳ κτησάμενος Aeschin. 2.33.
    • 2 Νόμος personified, οἱ θεοὶ σθένουσι χὡ κείνων κρατῶν N. E. Hec. 800, cf. Orph. Fr. 105, 160.
  • II melody, strain, οἶδα δʼ ὀρνίχων νόμως πάντων Alcm. 67; ν. ἵππιος Pi. O. 1.101; Ἀπόλλων ἁγεῖτο παντοίων ν. Id. N. 5.25; ν. πολεμικοί Th. 5.69; ἐπηλάλαξαν Ἀραὶ τὸν ὀξὺν ν. A. Th. 952 (lyr.); κρεκτοὶ ν. S. Fr. 463, cf. AP 9.584: metaph., τοὺς Ἅιδου ν. S. Fr. 861.
  • • 2 esp. a type of early melody created by Terpander for the lyre as an accompaniment to Epic texts, ν. ὄρθιος Hdt. 1.24; ν. Βοιώτιος S. Fr. 966; ν. κιθαρῳδικοί Ar. Ra. 1282, cf. Pl. Lg. 700d, Arist. Po. 1447b26, Pr. 918b13, etc.; also for the flute, ν. αὐλῳδικός Plu. Mus. 2.1132d; without sung text, ν. αὐλητικός ib.1133d, cf. Coniug. 138b, Poll. 4.79; later, composition including both words and melody, e.g. Tim. Pers.
  • III = νοῦμμος (q. v.), Epich. 136, Sophr. 162, Inscr.Délos 407.21 (ii B.C.); ν. σηστέρτιοι, = Lat. nummi sestertii, Inscr.Prien. 41.13 (ii B.C.).
  • IV Archit., course of masonry, IG 12(2).11.17 (Mytil.).

νόμος, ὁ, eigtl. das Zugeteilte, was Einer in Gebrauch genommen, Gebrauch, Herkommen und das dadurch gesetzlich Gewordene, Gesetz, Verordnung ; als Lesart Zenodots Od. 1.3, πολλῶν δʼ ἀνθρώπων ἴδεν ἄστεα καὶ νόμον ἔγνω, s. Scholl.; Hes. Op. 278, 390, Th. 66, 417 ; ἐν θεῶν νόμοις Pind. P. 2.43, öfter ; νεοχμοῖς δὲ δὴ νόμοις Ζεὺς κρατύνει, Aesch. Prom. 150 ; νόμῳ πόλεως, Suppl. 383 ; Δίκη ξύνεδρος Ζηνὸς ἀρχαίοις νόμοις, Soph. O.C. 1384 ; οἳ τούσδʼ ἐν ἀνθρώποισιν ὥρισαν νόμους, Ant. 448 ; νόμους ὑπερβαίνουσα τοὺς προκειμένους 477, öfter ; übh. Vorschrift, Regel, φύλασσε πρῶτα μὲν νόμον τὸ μή ʼπιθυμεῖν περισσὰ δρᾶν, Tr. 613 ; πειθαρχεῖν τοῖς δεδογμένοις νόμοις, Ar. Eccl. 762. Die Alten leiteten νόμος, das Gesetz, von νέμειν ab, a suum cuique tribuendo, Cic. Legg. 1.19. Κατὰ νόμους, den Gesetzen gemäß, Aesch. Suppl. 385 ; u. so in Prosa überall, οἱ κατὰ νόμον θεοί, Plat. Legg. X.904a, vgl. III.684a, wie παρὰ νόμον, wider das Gesetz, Aesch. Eum. 164 ; Plat. Tim. 83e u. Folgde. In Athen hießen bes. Solons Gesetze νόμοι, vgl. θεσμός, u. die folgenden durch Volksbeschluß zum Gesetz erhobenen Bestimmungen ; νόμοι καθεστῶτες, Ar. Nub. 1382 ; κείμενος, Ran. 760 ; über die in Prosa gew. Verbindungen νόμον τίθεσθαι, λύειν u. ä. s. diese Verba ; ὁ περὶ τὸν ἔρωτα νόμος, Plat. Symp. 182a ; er setzt oft φύσει – νόμῳ einander entgegen, Prot. 337c, Menex. 245d ; vgl. Her. 4.39 u. Arist. eth. 1.3. – Sitte, Brauch ; κατὰ νόμους ἀφικτόρων, Aesch. Suppl. 217 ; Κισσίας νόμοις πολεμιστρίας, Ch. 418 ; Soph. Aj. 544 ; Pind. vrbdt φαρμάκων μαλακόχειρα νόμον, N. 3.53, der Gebrauch der mit weicher Hand aufzulegenden Heilmittel ; – oft bei Her., ἐμίσγετό οἱ ού κατὰ νόμον, 1.61 ; ἐξαπατᾶν τοὺς εὖ ποιεῦντας νόμος ἐστί οἱ, 1.90, öfter ; ὁ τῶν Σκυθῶν νόμος, der Skythen Brauch, Plat. Legg. VII.795a ; νόμῳ καὶ ἔθει, Crat. 384d ; τετράποδος νόμον, v.l. νόμῳ, Phaedr. 250e ; Sp., οὐ γάρ τοι θήρεσσι νόμος, Opp. Cyn. 3.151 ; sprichwörtlich νόμος καὶ χώρα, ländlich, sittlich, Zenob. 5.25 ; – χειρῶν νόμος, Faust- od. Gewaltrecht, Kriegsrecht, ἐς χειρῶν νόμον ἀπικέσθαι, d.i. handgemein werden, Her. 9.48 ; ἐν χειρῶν νόμῳ ἀπόλλυσθαι, 8.89 ; ἐν χειρῶν νόμῳ καταφθείρεσθαι, μεταλλάξαι u. ä. oft Pol. (vgl. χείρ).
In der musikalischen Kunstsprache bedeutet νόμος im Allgemeinen die Tonweise, Harmonie ; νόμοι ᾠδῆς, H.h. Apoll. 20 ; ἐπηλάλαξαν Ἀραὶ τὸν ὀξὺν νόμον, Aesch. Spt. 935 ; ὀρθίοις ἐν νόμοις, Ag. 1124, wie Ar. Eq. 1276 ; κρεκτὸν γοήτων νόμον μεθήσομεν πόλει, Ch. 809 ; Ar. Pax 1160 ; νόμοι κιθαρῳδικοί, Ran. 1280 ; Ὀλύμπου, Eq. 9, öfter ; ὥσπερ τοῦ τῆς Ἀθηναίας νόμου προαύλιον, Plat. Crat. 417e ; κιθαρῳδικῆς ᾠδῆς λεγομένων νόμων προοίμια, Legg. IV.722d ; πολεμικοί, Thuc. 5.69 ; καὶ ἅμα ἐχόρευον νόμῳ τινὶ ᾄδοντες, Xen. An. 5.4.17 ; Sp., wie Pol. 4.20.9 ; Arist. Probl. 19.28 ; nach Schol. Ar. Eq. 9 bes. οἱ εἰς θεοὺς ὕμνοι. Bes. hieß so eine mit dem Dithyrambus verwandte alte Liederart, die zur Zither od. Flöte einer Gottheit, bes. dem Apollo zu Ehren angestimmt wurde.

νόμος (-ος, -ῳ, -ον; -ων, -οις.)

• 1
• • a custom, tradition ἔστι δὲ καί τι θανόντεσσιν μέρος κὰν νόμον ἐρδόμενον O. 8.78 πόλιν Ὑλλίδος στάθμας Ἱέρων ἐν νόμοις ἔκτισσε P. 1.62 οὔτʼ ἐν ἀνδράσι γερασφόρον οὔτʼ ἐν θεῶν νόμοις (sc. Κένταυρον) P. 2.43 Ἀσκλαπιόν· τὸν φαρμάκων δίδαξε μαλακόχειρα νόμον (v. l. νομόν) N. 3.55 (ἔνεπεν αὐτόν) γάμον δαίσαντα πὰρ Δὶ Κρονίδᾳ σεμνὸν αἰνήσειν νόμον (νόμον, νομόν Σ: δόμον, γάμον codd.) N. 1.72 τρὶς μὲν ἐν πόντοιο πύλαισι λαχών, τρὶς δὲ καὶ σεμνοῖς δαπέδοις Ἀδραστείῳ νόμῳ N. 10.28 ἱπποτροφίας τε νομίζων ἐν Πανελλάνων νόμῳ I. 2.38
  • b political tradition, regime ἐν πάντα δὲ νόμον εὐθύγλωσσος ἀνὴρ προφέρει, παρὰ τυραννίδι, χὠπόταν ὁ λάβρος στρατός, χὤταν πόλιν οἱ σοφοὶ τηρέωντι P. 2.86 ἀδελφεοῖσί τʼ ἐπαινήσομεν ἐσλοῖς, ὅτι ὑψοῦ φέροντι νόμον Θεσσαλῶν αὔξοντες P. 10.70
  • c tune, melody ἐμὲ δὲ στεφανῶσαι κεῖνον ἱππίῳ νόμῳ Αἰοληίδι μολπᾷ χρή (v. [Plut.], περὶ μουσικῆς, § 7) O. 1.101 ἀλλά νιν εὑροῖσ (Ἀθάνα) ἀνδράσι θνατοῖς ἔχειν, ὠνύμασεν κεφαλᾶν πολλᾶν νόμον, εὐκλεᾶ λαοσσόων μναστῆρʼ ἀγώνων P. 12.23 φόρμιγγʼ Ἀπόλλων ἑπτάγλωσσον χρυσέῳ πλάκτρῳ διώκων ἁγεῖτο παντοίων νόμων N. 5.25 νόμων ἀκούοντες θεόδματον κέλαδον fr. 35c.
• 2 pro pers., Custom Νόμος ὁ πάντων βασιλεὺς θνατῶν τε καὶ ἀθανάτων (“wenns die Menschen für gerecht erklären, wird auch die Gewalttat gerechtfertigt” Wil., 462: contra, Treu, Rh. M., 1963, 193ff.: v. Ostwald, H. S. C. P., 1965, 109ff.) fr. 169. 1.

νόμος

• • Ianything assigned, a usage, custom, law, ordinance, Lat. institutum, Hes.; νόμος πάντων βασιλεύς custom is lord of all, Pind. ap. Hdt.; κατὰ νόμον according to custom or law, Hes., Hdt., Attic; poet. κὰν νόμον Pind.:— παρὰ νόμον contrary to law, Aesch.:—dat. νόμῳ by custom, conventionally, opp. to φύσει, Hdt., Arist.:—at Athens νόμοι were Solon.ʼs laws, those of Draco being called θεσμοί.
  • • 2ἐν χειρῶν νόμῳ by the law of force, in the fight or scuffle, Hdt.; ἐν χειρὸς νόμῳ in actual warfare, Arist.; also, ἐς χειρῶν νόμον ἀπικέσθαι to come to blows, Hdt.
  • IIa musical mode or strain, Aesch., Plat., etc.; νόμοι κιθαρῳδικοί Ar.
  • • 2a song sung in honour of some god, Hdt.; νόμοι πολεμικοί war- tunes, Thuc.