πρῶτος

πρῶτος, η, ον, v. πρότερος B.

πρῶτος, aus πρό gebildeter superl. (für πρόατος), wie πρότερος der Kompar. ist, dor. πρᾶτος, der vorderste, frühste, erste, vom Orte, von der Zeit, auch von der Ordnung, vom Range ; πρῶτος Ἀγαμέμνων Ὀδίον ἔκβαλε δίφρου, Il. 5.38 ; ὦρτο πολὺ πρῶτος, 7.162 ; πρώτῳ τοι μετʼ ἐμέ, 8.289 ; ἐν πρώτῳ ῥυμῷ, vorn an der Deichsel, 6.40, 16.371 ; ἐνὶ πρώτῳ ὁμάδῳ Τρώεσσι μάχεσθαι, 17.380 ; u. so πρῶτοι, die Ersten, Vorkämpfer ; oft ἐν πρώτοις, μετὰ πρώτοις, unter den vordersten Kämpfern, im Vordertreffen, Il., wie ἐνὶ πρώτοισι, Hes. Th. 713 ; auch πρῶτοι πρόμαχοι, Od. 18.379 ; τὰ πρῶτα, der erste Kampfpreis, sc. ἆθλα, Il. 23.275 ; τὰ πρῶτα καλλιστεῖʼ ἀριστεύσας στρατοῦ, Soph. Aj. 430 ; ὅστις στρατοῦ τὰ πρῶτʼ ἀριστεύσας, 1300 ; τὰ πρῶτα φέρεσθαι, seltner φέρειν, den ersten Preis, den Vorzug davontragen, τινός, worin, Jacobs AP p. 431, 890 ; übh. erster Rang, Vorrang, erste Rolle ; ἐς τὰ πρῶτα, bis auf den höchsten Grad, Her. 7.13 ; zuweilen auch von Personen, τῶν Ἐρετριέων τὰ πρῶτα, τῶν Αἰγινητέων τὰ πρῶτα, 6.100, 9.78 ; ὁ μηχανικῶν ὢν τὰ πρῶτα, Luc. Hipp. 5, u. öfter ; τὰ πρῶτα τῆς ἐκεῖ μοχθηρίας, Ar. Ran. 721 ; τὰ πρῶτα τῆς λιμοῦ, der höchste Grad des Hungers, Ach. 743 ; vgl. noch Eur. οἶμαι ὑμᾶς τῆσδε γῆς Κορινθίας τὰ πρῶτʼ ἔσεσθαι, Med. 917 ; – τὸ πρῶτον, der Anfang, τοῦ ᾄσματος, Plat. Prot. 343c. – Es folgt darauf δεύτερος, τρίτος, Il. 6.179, 23.265 ; τίνα πρῶτον, τίνα ὕστατον, 11.299, 16.692 ; Ὀλυμπιάδι πρώτᾳ, Pind. Ol. 11.58 ; ἁλικίᾳ πρώτᾳ, N. 9.42 ; πρώτοις καὶ τετράτοις, Ol. 8.45 ; ἔζευξα πρῶτος ἐν ζυγοῖσι κνώδαλα, Aesch. Prom. 460 ; Μῆδος γὰρ ἦν ὁ πρῶτος ἡγεμὼν στρατοῦ, Pers. 751 ; αὐτὸς ἐν πρώτοις ἕπει, Soph. El. 28 ; Ἑλλάδος πρῶτοι χθονός, Eur. El. 21 ; u. in Prosa : πρῶτος κατάκειται, Plat. Symp. 177d ; πολὺ πρῶτόν τε καὶ ἄριστον, Polit. 303b ; Folgde überall ; οἱ πρῶτοι ἄνδρες ἐπὶ τοῦ πολιτεύματος, Pol. 3.8.3 ; πρῶτος αὐτὸς ἕκαστος εἶναι βουλόμενος, Luc. Calumn. 10 ; – τὴν πρώτην, sc. ὥραν od. ὁδόν, das erste Mal, zuerst, Her. 1.153, 3.134 ; anfangs, fürs Erste, Xen. Mem. 3.6.10 ; Arist. Pol. 3.11 ; –τὰ πρῶτα bei den Philosophen die ersten, einfachsten Urstoffe der Dinge, die Elemente, sonst στοιχεῖα. – Selten auch Komparativisch gebraucht, eher, früher, wie man Il. 13.502 αἰνείας δὲ πρῶτος ἀκόντισεν Ἰδομενῆος nimmt, wo die Scholl. zu vergleichen ; vgl. 14.402, 18.92 ; bei Spätern auch mit folgdm ἤ u. c. gen., οἱ πρῶτοί μου ταῦτα ἀνιχνεύσαντες, Ael. H.A. 8.12 ; vgl. Wesseling Her. 2.2, 9.27 ; Schaefer ad Dion.Hal. C.V. p. 228.
Adverbial werden πρῶτον ἐπῴχετο, Il. 1.50 ; Κύπριδα μὲν πρῶτα οὔτασε, αὐτὰρ ἔπειτα, 5.458 ; τί πρῶτον, τί δʼ ὑστάτιον καταλέξω, Od. 9.14, öfter ; – auch τὸ πρῶτον u. τὰ πρῶτα, gew. τοπρῶτον, ταπρῶτα geschrieben ; ἐπὴν ταπρῶτα γένηται, Il. 6.489 ; ἴστω νῦν Ζεὺς πρῶτα θεῶν, Il. 19.258 ; τοπρῶτον, Pind. N. 3.49 ; überall bei Tragg., Ar. u. in Prosa ; ἐπεὶ τὸ πρῶτον εἶδον Ἰλίου πόλιν, Aesch. Ag. 1260 ; τὰ πρῶτα μὲν δὴ ῥεῦμα Περσικοῦ στρατοῦ ἀντεῖχεν, Pers. 404 ; οὐ νῦν πρῶτον, ἀλλὰ καὶ πάλαι, Soph. Phil. 954 ; οὗ νιν τὰ πρῶτʼ ἐσεῖδον, Trach. 752 ; τὸ μὲν οὖν πρῶτον, anfangs, Plat. Prot. 333d, u. sonst ; das erste Mal, Symp. 217d ; τὰ πρῶτα, Dem. 2.8 ; – zu früh, vor der Zeit, ἦ τʼ ἄρα καὶ σοὶ πρῶτα παραστήσεσθαι ἔμελλε μοῖρʼ ὀλοή, Od. 24.28. – Aufzählend, πρῶτον … ἔπειτα, Plat. Prot. 722a ; … εἶτα, Phil. 15b ; … ἔτι δέ, Tim. 23b ; πρῶτον μέν … εἶτα, Xen. Cyr. 1.3.2 ; πρῶτον μέν … εἶτα δέ, 1.2.16 ; πρῶτον μέν … ἔπειτα δέ, 5.6.7. – Nach den pron. relat. ἐπεί u. ἐπειδή ist πρῶτον einmal, Od. 3.320, 4.13, 10.328, 13.133, 14.467 ; – ὁππότε κε πρῶτον, simul ac, sobald einmal, Od. 11.106 ; εὖτʼ ἂν πρῶτα, Hes. O. 600 ; ὅπως πρῶτα, Th. 156 ; u. so in Prosa, ὅταν πρῶτον, Plat. Lys. 211b ; ἐπειδὴ πρῶτον, Il. 6.37.
Das eigtl. • adv. πρώτως ist selten ; τοῖς πρώτως ἀναβᾶσι, Bekker πρώτοις, Pol. 10.11.16 ; Arist. eth. 8.5 ; εἴθε πρώτως σοι ἐνέτυχον, Luc. Tyrann. 21 ; bes. bei den spätern Philosophen, τὸ πρώτως ψυχρόν, die Ursache der Kälte. Vgl. Lobeck Phryn. 311.

πρῶτος

-η, -ον

[πρόατος,

superl. fr. πρό.]

• • 1

    In reference to position, the most advanced in a specified or indicated direction, the first or foremost : οἱ πρῶτοί τε καὶ ὕστατοι Il. 2.281. Cf. Il. 4.480 (in the forefront of the fray), Il. 6.445, Il. 8.83, Il. 12.260 (against the face of the works), 315, 321, Il. 14.31 (next the plain), 75 (next the sea), Il. 15.634, 654 (next the plain), 656, Il. 16.394, Il. 18.579, Il. 21.90 : Od. 8.197, Od. 15.36 (the first in your course), Od. 18.379.

  • 2

    The foremost or front part of the . . ., the front of the . . . : ἐν πρώτῳ ῥυμῷ Il. 6.40, Il. 16.371. Cf. Il. 8.411 (just in front of the gate, at the entrance to it), Il. 15.340 (in the front of the fight), Il. 17.380, 471, Il. 19.50, Il. 20.173, 275 (the edge), 395, Il. 22.66 (before the house-door), Il. 24.272 : Od. 1.255 (just within the door), Od. 21.422 (the top of the . . .), Od. 22.250.

  • 3

    Absol., the winner in a contest : ἄεθλα τῷ πρώτῳ Il. 23.265.

    In neut. pl. τὰ πρῶτα, the first prizeIl. 23.275, 538.

  • 4

    Absol. in pl.

  • • a

      Those who stand or advance in or to the front of the fray, the front rank : ἐνὶ πρώτοισι μάχεσθαι Il. 9.709. Cf. Il. 4.341, Il. 5.536, Il. 8.337, Il. 11.61, etc.

    • b

      The most promnent in some sphere of activity : μετὰ πρώτοισι πονεῖτο (with the best) Il. 9.12.

    • c

      The first in social rank, the leading men Od. 6.60.

    • d

      Gen., the most distinguished, the first : ἐν πρώτοισιν ὀΐω ἔμμεναι Od. 8.180. Cf. Il. 15.643.

  • 5
  • • a

      Being the first to do something, first, giving a lead, showing the way, taking the initiative, doing something before another, anticipating him (cf. πρότερος 4..a) : πρῶτος κελόμην Il. 1.386, οὐδὲ σέθεν θεοὶ λελάθοντο, πρώτη δὲ Διὸς θυγάτηρ (i.e. she was the first to bethink her of you) Il. 4.128, πρώτῳ στρεφθέντι (i.e. he was the first to flee) Il. 5.40. Cf. Il. 4.343, 459, 457, Il. 5.38, Il. 6.5, Il. 10.532, Il. 13.809, Il. 16.812, Il. 20.161 (leaving his fellows the first), etc. : Od. 1.113, Od. 3.36, Od. 8.216, Od. 11.51, Od. 22.212, etc.

    • b

      Sim. in oblique cases of that to which action is first directed or which is first affected in some way, first (cf. πρότερος 4..b) : τίνα πρῶτον ἐξενάριξαν; Il. 5.703, πὰρ σοὶ πρώτῳ πασάμην ἀκτήν (i.e. formed thus a tie with you first of the Greeks) Il. 21.76. Cf. Il. 5.829, Il. 10.18, Il. 13.46, Il. 17.553, etc. : Od. 2.39, Od. 4.452, Od. 6.176, Od. 7.237 (I will begin by asking you), Od. 8.462, Od. 9.14, Od. 11.235, Od. 21.304, etc.

  • 6

    In neut. sing. (τὸ) πρῶτον and pl. (τὰ) πρῶτα as adv.

  • • a

      In front.

    • • (i)

        πρῶτον ἀντιάσαντες (forming a screen to cover the retreat) Il. 15.297.

      • (ii)

        ἱππῆας πρῶτα στῆσεν Il. 4.297, πρῶτα περὶ τέρμα βαλούσας (leading) Il. 23.462.

    • b

      First, in the first place, first of all, to begin with (as opposed to subsequent action).

    • • (i)

        βουλὴν πρῶτον ἷζεν Il. 2.53, πρῶτον μίνωα τέκεν (this was the beginning of the race) Il. 13.450. Cf. Il. 3.315, Il. 6.179, Il. 11.628, Il. 14.170, Il. 23.237, etc. : Od. 2.190, Od. 4.411, Od. 8.120, Od. 12.39, Od. 13.117, Od. 16.173, Od. 24.240, etc.

      • (ii)

        αὐέρυσαν πρῶτα Il. 1.459. Cf. Il. 2.73, Il. 3.330, Il. 5.458, Il. 9.32, Il. 11.244, Il. 21.343, etc. : γυρῇσίν μιν πρῶτʼ ἐπέλασσε Od. 4.500 (taken up by 502; this was the first stage of his fate), ναυσίθοον πρῶτα Ποσειδάων γείνατο (this was the beginning of the race) Od. 7.56. Cf. Od. 10.154, 519, Od. 11.158, Od. 18.192, Od. 23.131, etc.

    • c

      In advbl. use corresponding

    • • α

        To the adjectival use 5.a, first.

      • (i)

        οἱ ἓξ πρῶτον ἀκοντίσατε Od. 22.252.

      • (ii)

        ἴστω Ζεὺς πρῶτα Il. 19.258 := Od. 19.303, Od. 14.158= Od. 17.155= Od. 20.230, ἦ πρῶτʼ ἐξερέοιτο (anticipate him, begin the conversation) Od. 4.119.

      • β

        To the adjectival use 5.b, first.

      • (i)

        οὐρῆας πρῶτον ἐπῴχετο (they were the first to be attacked) Il. 1.50.

      • (ii)

        Ὀρσίλοχον πρῶθʼ ἕλεν (he was the first man slain) Il. 8.274. Cf. Il. 11.301, Il. 16.694, Il. 23.262 : πρῶτʼ ἐς πύλον ἐλθέ (let Pylus be your first goal) Od. 1.284, δέσποιναν πρῶτα κιχήσεαι Od. 7.53, αὐτόν σε πρῶτα σάω (let your own safety be your first care) Od. 17.595. Cf. Od. 13.228, Od. 17.573.

        Sim. : ἔνθεν μιν ἐδέγμην πρῶτα φανεῖσθαι Od. 12.230 (i.e. he thought he should catch sight of her from that position sooner than from elsewhere).

    • d

      In reference to the first doing or occurrence of something, for the first time, first.

    • • (i)

        ὅθι πρῶτον λιπέτην ἅλα Il. 14.284 (they did not leave it till they reached that point), πρῶτον ὑπηνήτῃ (newly) Il. 24.348 : Od. 10.279. Cf. Il. 14.295, Il. 16.113.

      • (ii)

        ἐλθὼν τὸ πρῶτον Od. 4.159.

      • (iii)

        ὅθι πρῶτʼ ἐμβασίλευεν (had his first period of kingship) Il. 2.572, οὐ νῦν πρῶτʼ ἄντʼ Ἀχιλῆος στήσομαι Il. 20.89. Cf. Il. 16.811 : Od. 15.420.

      • (iv)

        τοῖος οἷόν μιν τὰ πρῶτʼ ἐνόησα Od. 1.257. Cf. Od. 8.268.

    • e

      With a temporal conjunction, when first, as soon as : ἐπὴν δὴ πρῶτα κατευνηθέντα ἴδησθε Od. 4.414.

    • f

      At first, to begin with (implying a subsequent change).

    • • (i)

        πρῶτον ἀτίζων ἔρχεται Il. 20.166.

      • (ii)

        πόντῳ πρῶτα κορύσσεται [κῦμα] Il. 4.424. Cf. Il. 4.442 : Od. 11.640.

      • (iii)

        πεζὸς τὰ πρῶτʼ ἤλυθεν Il. 17.612. Cf. Il. 23.523.–

    • g

      Before doing something, as a preliminary, first.

    • • (i)

        ἄλλην χρὴ πρῶτον ὁδὸν τελέσαι Od. 10.490.

      • (ii)

        πρῶτα θεῶν εἰρώμεθα βουλάς Od. 16.402. Cf. Il. 10.344.–

    • h

      In reference to preference or choice, first, before anything else : πρῶτον τοῦ πατρὸς ἑλοίμεθα νόστιμον ἦμαρ Od. 16.149.–

    • i

      At once, straightway : οὕνεκά σʼ οὐ τὸ πρῶτον, ἐπεὶ ἴδον, ὧδʼ ἀγάπησα Od. 23.214.–

    • j

      Marking the time of an action or occurrence as a point of departure, a beginning, an opening of a new era.

    • • (i)

        ὅτε σε πρῶτον ἔπλεον ἁρπάξας (since first I . . .) Il. 3.443, ὅθι πρῶτον ἐξαίνυτο θυμόν (where he began by slaying him) Il. 5.848, ὅτε με πρῶτον τέκε μήτηρ (and so brought me into all this woe) Il. 6.345, ἀλκήν μοι πρῶτον ὀνείδισας (you began it by reflecting on my valour) Il. 9.34, ὅτε πρῶτον λίπον Ἑλλάδα (when first I . . .) 447 : ὁππότε κε πρῶτον πελάσῃς νῆα Θρινακίῃ (then will come the time for prudence) Od. 11.106, ὅθι πρῶτον γενόμην (where I had my first being) Od. 14.141, ὅτε μιν πρῶτον τέκε μήτηρ Od. 19.355.

      • (ii)

        τὸ πρῶτον ἀάσθη (and so brought his fate upon him) Od. 4.509.

      • (iii)

        ἐξ ἧς πρῶτα καὶ ἡμέας ἵκετο πένθος (first came upon us) Od. 23.224.

      • (iv)

        μῆνιν ἄειδε . . . ἐξ οὗ τὰ πρῶτα διαστήτην (take up the tale from the point when first . . ., i.e. from the beginning of the quarrel) Il. 1.6, ᾗ τὰ πρῶτα πύλας ἐσᾶλτο (began the attack) Il. 13.679.–

    • k

      Denoting fixity of determination, purpose or condition, or that something is done or brought about finally or completely, once for all.

    • • (i)

        ὥς οἱ ὑπέστην πρῶτον Il. 15.75, ὥς σφιν πρῶτον ἀπήχθετο Ἴλιος Il. 24.27, ἐπεί με πρῶτον ἔασας 557. Cf. Il. 1.319, Il. 19.136 : Od. 4.6, Od. 13.127, 133.

      • (ii)

        ὡς τὸ πρῶτον ὑπέστην Il. 4.267, ὅππως τὸ πρῶτον τανύσῃ [ἵππους] (from the start) Il. 23.324.

      • (iii)

        ὥς οἱ πρῶτα δόσαν γέρας Il. 1.276, ἐπεὶ δὴ πρῶτα δαμάσθη (let us accept that and make the best of it) Il. 19.9.–

    • l

      Denoting inevitability of consequence or of the continuance of a state or condition on the doing or occurrence of something, (when) once . . ., (since) once . . ., (who) once . . .

    • • (i)

        εὖτʼ ἄν πρῶτον ὁμιλήσωσι φάλαγγες Il. 19.158. Cf. Il. 13.285 : ὅτε πρῶτον κρήτης ὄρεα νοσφισάμην (ever since . . .) Od. 19.338. Cf. Od. 3.320, Od. 10.328.

      • (ii)

        ἐπεὶ δὴ τὸ πρῶτον ἐγείνατο παῖδα Od. 4.13, ἐπεὶ τὸ πρῶτον ἀνέκραγον (and so committed myself) Od. 14.467.

      • (iii)

        ἐπεὶ δὴ πρῶτα τομὴν λέλοιπεν Il. 1.235. Cf. Il. 17.427 : ἐπεί κε πρῶτα λίπῃ ὀστέα θυμός Od. 11.221. Cf. Od. 3.183.

      • (iv)

        ἐπὴν τὰ πρῶτα γένηται Il. 6.489. Cf. Il. 12.420 : Od. 8.553.

πρῶτος (-ος, -ῳ, -οι, -οις; -α, -ᾳ, -αν; -ον nom., acc.: superl. v. πρώτιστος.)

• • a first οἶς ποτε πρώτοις περὶ δωδέκατον δρόμον ἐλαυνόντεσσιν (v. l. πρῶτον) O. 6.75 ὡς ἂν θεᾷ πρῶτοι κτίσαιεν βωμὸν O. 7.42 ἅμα πρώτοις ἄρξεται καὶ τερτάτοις O. 8.45 σὺν Ὀλυμπιάδι πρώτᾳ O. 10.58 ναυσιφορήτοις δʼ ἀνδράσι πρώτα χάρις πομπαῖον ἐλθεῖν οὖρον P. 1.33 βάματι δʼ ἐν πρώτῳ (τριτάτῳ coni. Aristarchus) P. 3.43 εἶπε δʼ ἐν μέσσοις ἀπάγεσθαι, ὃς ἂν πρῶτος θορὼν ἀμφί οἱ ψαύσειε πέπλοις P. 9.119 Αἰακίδαις ἔρνεα πρῶτος <ἔνεικεν> ἀπʼ Ἀλφεοῦ N. 6.18 ἐν ἁλικίᾳ πρώτᾳ earliest N. 9.42 πολλὰ μὲν λοιβαῖσιν ἀγαζόμενοι πρώταν θεῶν, πολλὰ δὲ κνίσᾳ (sc. Ἑστίαν) N. 11.6 ἐν δὲ μηνὸς πρῶτον τύχεν ἆμαρ Pae. 2.76 τὶν γὰρ εὔφρων ἕψεται πρώτα θυγάτηρ ὁδοῦ she will be the first to follow you upon the way Παρθ. 2. 68. (βάρβιτος) τόν ῥα Τέρπανδρός ποθʼ ὁ Λέσβιος εὗρεν πρῶτος fr. 125. 2. pro subs., c. gen., τὸ δὲ παθεῖν εὖ πρῶτον ἀέθλων the first of prizes P. 1.99
  • b adv., (τὸ) πρῶτον,
  • • αin the first place, at first δόμον ἔθεντο πρῶτον, ἄτερ δʼ εὐνᾶς ὁμόδαμον κτισσάσθαν λίθινον γόνον, λαοὶ δʼ ὀνύμασθεν O. 9.44 “ξείνοις δεῖπνʼ ἐπαγγέλλοντι πρῶτον” P. 4.31 σώματα δὲ παρὰ Κρονίδαν Κένταυρον ἀσθμαίνοντα κόμιζεν, ἑξέτης τὸ πρῶτον, ὅλον δʼ ἔπειτʼ ἂν χρόνον N. 3.49 esp. c. μέν, ὄτρυνον νῦν ἑταίρους, Αἰνέα, πρῶτον μὲν κελαδῆσαι, γνῶναί τʼ ἔπειτʼ O. 6.88 ἐν Νεμέᾳ μὲν πρῶτον, ὦ Ζεῦ, τὶν ἄωτον δεξάμενοι στεφάνων I. 6.3 πρῶτον μὲν fr. 30. 1. πρῶτον μὲν Ἀλκμήνας σὺν υἱῷ Τρώιον ἂμ πέδον καὶ fr. 172. 3.
    • β for the first time ὑπʼ Ἀπόλλωνι γλυκείας πρῶτον ἔψαυσʼ Ἀφροδίτας O. 6.35 ὄρνιν Κυπρογένεια φέρεν πρῶτον ἀνθρώποισι P. 4.216 “θαέομαι σαφὲς δράκοντα ποικίλον αἰθᾶς Ἀλκμᾶνʼ ἐπʼ ἀσπίδος νωμῶντα πρῶτον ἐν Κάδμου πύλαις” P. 8.47 “τοῦτο αἰδέοντʼ, ἀμφανδὸν ἁδείας τυχεῖν τὸ πρῶτον εὐνᾶς” P. 9.41 πειρᾶτο δὲ πρῶτον μάχας N. 1.43 καταβολὰν ἱερῶν ἀγώνων νικαφορίας δέδεκται πρῶτον N. 2.4 ἑορτὰ ἐν ᾆ πρῶτον εὐνάσθην fr. 193.

πρῶτος (sup. from πρό): first, of position, rank, or time, opp. ὕστατος, Il. 2.281; ἐν πρωτῃ ἀγορῇ, ‘front’ of the assembly, Il. 19.50; ἐνὶ πρώτῃσι θύρῃσι (cf. πρόθυρα), ‘at the first entrance,’ Od. 1.255; πρῶτοι for πρόμαχοι, Il. 5.536, Od. 18.379; τὰ πρῶτα (sc. ἆθλα), Il. 23.275.— Adv., πρῶτον, πρῶτα, τὸ πρῶτον, τὰ πρῶτα, Il. 4.267, Il. 1.6; w. ἐπειδή (cum primum), ‘as soon as.’